Zazana TV

07/04/2026

Zazalar, Daylamlar, Frigler ve Muşkiler Üzerine Kişisel Bir Değerlendirme

Bu çalışmada, Zazalar, Daylamlar, Frigler ve Muşkiler arasındaki ilişkileri kendi perspektifimden ele alıyorum. Bana göre, bu topluluklar arasındaki bağlantılar aynı düzeyde değildir; özellikle Zazalar ile Daylamlar arasında güçlü ve temellendirilebilir bir ilişki varken, Muşkiler ile Frigler arasındaki bağ daha çok tartışmalı ve yoruma açıktır. Bu nedenle değerlendirmemde Zazaların tarihsel ve dilsel önemini özellikle ön plana alıyorum.

Zazalar ve Daylamlar: Bana Göre Güçlü Bir Köken Bağı

Benim değerlendirmeme göre, Zazalar ile Daylamlar arasındaki ilişki oldukça açık ve güçlüdür. Bu bağın birkaç temel dayanağı bulunmaktadır.

Öncelikle, Zazaların kendilerini tanımlamak için kullandıkları DIMLİ isminin, Daylam (Deylaman) bölgesiyle bağlantılı olduğunu düşünüyorum. Bu isim benzerliğinin rastlantısal olmadığını ve tarihsel bir kökenin yansıması olduğunu değerlendiriyorum.

Ayrıca göç meselesi de benim için önemli bir kanıt oluşturmaktadır. Bana göre, Daylamlı toplulukların İran’ın kuzeyindeki Elburz Dağları çevresinden Doğu Anadolu’ya göç etmiş olması oldukça makul bir açıklamadır. Zazaların bugün yoğun olarak yaşadığı bölgelerle bu göç hattının örtüşmesi, bu görüşü desteklemektedir.

Dil konusu ise benim açımdan en güçlü argümandır. Zazacanın, Hint-Avrupa dil ailesinin İranî koluna ait olması ve özellikle Hazar kıyısındaki dillerle benzerlik göstermesi, bana göre tesadüfi değildir. Zazacanın, Kürtçe'den ziyade Gilanice, Mazenderanca ve Talışça gibi dillere daha yakın olması, Zazaların kökeninin bu coğrafyaya dayandığını düşündürmektedir.

Tarihsel açıdan baktığımda da Daylamlıların önemli bir rol oynadığını görüyorum. Özellikle Büveyhoğulları döneminde Daylamlıların askerî gücünün etkili olması ve bazı grupların Anadolu’ya yerleştirilmiş olabileceği ihtimali, bana göre Zazaların tarihsel kökenine dair önemli bir ipucudur.

Tüm bu nedenlerle, bana göre Zazalar yalnızca Anadolu’ya ait bir topluluk değil; kökleri İran coğrafyasına uzanan, tarihsel derinliği olan önemli bir halktır.

Muşkiler ve Frigler: Bana Göre Tartışmalı Bir İlişki

Muşkiler ile Frigler arasındaki ilişkiyi ise çok daha temkinli değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum. Bana göre bu iki topluluk arasındaki bağ, kesin ve net olmaktan ziyade, tarihsel kaynakların yorumlanmasına dayanmaktadır.

Asur kaynaklarında Muşkilerin iki farklı grup olarak geçmesi ve özellikle Batılı Muşkilerin Friglerle özdeşleştirilmesi dikkat çekicidir. Ancak bana göre bu özdeşleştirme, doğrudan bir etnik veya kökensel birlik anlamına gelmemektedir. Daha çok dış gözlemcilerin yaptığı bir adlandırma olabilir.

Bu noktada ayrıca şunu özellikle vurgulamak isterim: bana göre Urartu Krallığı ile Muşkiler ve Frigler arasında doğrudan bir devamlılık kurmak da doğru değildir. Bu iki topluluk, Urartu’nun devamı olarak değil; aynı coğrafyada farklı dönemlerde varlık göstermiş ve muhtemelen sınırlı düzeyde etkileşim içinde bulunmuş ayrı tarihsel yapılardır.

Modern araştırmaların da bu konuda eski görüşleri sorguladığını görüyorum. Bana göre, Muşkilerin Friglerle aynı halk olduğu fikri artık yeterince güçlü değildir. Bunun yerine, Muşkilerin Proto-Ermeni topluluklarla ya da Kafkasya kökenli gruplarla ilişkili olabileceği yönündeki yeni teoriler daha dikkat çekicidir.
Bu nedenle, Muşkiler ile Frigler arasındaki ilişkiyi kesin bir bağ olarak değil, tarihsel bir karışıklık veya yorum farkı olarak değerlendirmeyi daha doğru buluyorum.

Genel Değerlendirme ve Sonuç

Genel olarak değerlendirdiğimde, bu dört grup arasında aynı düzeyde ilişkiler olmadığını düşünüyorum. Bana göre:

▪︎Zazalar ile Daylamlar arasında güçlü, çok yönlü ve desteklenebilir bir bağ bulunmaktadır.

▪︎Muşkiler ile Frigler arasındaki ilişki ise büyük ölçüde tartışmalı ve kesinlikten uzaktır.

Sonuç olarak, benim kanaatime göre Zazalar, Anadolu’daki en önemli tarihsel ve dilsel süreklilik örneklerinden birini temsil etmektedir. Zazaların kökeni, yalnızca bir etnik tartışma konusu değil; aynı zamanda Anadolu’nun tarihsel çeşitliliğini anlamak açısından merkezi bir öneme sahiptir. Bu yüzden Zazaların tarihsel rolünün ve kimliğinin daha fazla akademik dikkat görmesi gerektiğini düşünüyorum.

Faruk İremet
07.04.2026
Facebook

Görsel: Mezgo Vıraşte (Yapay Zeka)

28/02/2026

26/02/2026

Diyarbakır Hani Kaledibi Güzelce arası köprü büyük risk taşıyor. Çocuklar bu köprüyü kullanarak okula gidiyor. Bir an önce modern bir köprü ya yapılmalı. hayranlar

22/02/2026

DİYARBAKIR’DA “ANADİL AFİŞİ” TARTIŞMASI DERİNLEŞİYOR

Zaza Derneği’nden bilimsel vurgulu sert açıklama: “Bu yaklaşım dilbilimsel gerçeklerle bağdaşmıyor”

Diyarbakır’da 21 Şubat Dünya Anadil Günü kapsamında belediyeler tarafından hazırlanan afişlerde kullanılan ifadeler, kamuoyunda yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Zaza Dili ve Kültürü Koruma ve Yaşatma Derneği, afişlerde Kürtçenin “Kurdi”, Zazacanın ise “Kurdki” şeklinde ifade edilmesine yönelik kapsamlı ve bilimsel temellere dayanan bir açıklama yayımladı.

“ZAZACA, BAĞIMSIZ BİR DİL OLARAK TANIMLANMAKTADIR”

Dernek Başkanı Abdulkadir Büyüksayar, yaptığı açıklamada konuyu yalnızca siyasi ya da kültürel değil, aynı zamanda akademik bir çerçevede ele aldı. Büyüksayar, Zazacanın dilbilimsel sınıflandırmalarda ayrı bir dil olarak değerlendirildiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Zazaca; dilbilimsel açıdan Hint-Avrupa dil ailesinin İranî dilleri grubunda yer almakla birlikte, yapısal özellikleri, fonetiği, morfolojisi ve söz dizimi bakımından Kürtçeden ayrışan özgün bir dildir. Uluslararası akademik çalışmalarda ve dil atlaslarında da bu gerçek açıkça ortaya konulmuştur. Bu nedenle Zazacanın farklı bir adlandırmayla başka bir dilin alt lehçesi gibi sunulması, bilimsel gerçeklerle örtüşmemektedir.”

Büyüksayar ayrıca, dilin sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda bir kimlik ve kültür taşıyıcısı olduğuna dikkat çekerek, yapılan adlandırmaların sosyolojik sonuçlar doğurabileceğini vurguladı.

“ADLANDIRMA MESELESİ, KİMLİK VE TEMSİL MESELESİDİR”

Dernek Başkan Yardımcısı Hüseyin Gökdemir ise açıklamasında, dilin isimlendirilmesi konusunun basit bir tercih değil, doğrudan kimlik ve toplumsal aidiyetle ilgili olduğunu ifade etti. Gökdemir, konuya daha analitik bir çerçeveden yaklaşarak şunları söyledi:

“Dil sosyolojisi ve etnolingüistik çalışmalar açıkça göstermektedir ki bir dilin nasıl adlandırıldığı, o dili konuşan toplumun nasıl tanındığı ve temsil edildiğiyle doğrudan ilişkilidir. Zazacanın ‘Kurdki’ şeklinde ifade edilmesi, bu dili konuşan topluluğun kimliğini farklı bir çerçeveye yerleştirme riskini taşımaktadır. Bu durum, bilimsel literatürde ‘asimilasyonist söylem’ olarak değerlendirilen yaklaşımlarla benzerlik göstermektedir.”

Gökdemir ayrıca, dilsel çeşitliliğin korunmasının evrensel bir kültürel değer olduğuna dikkat çekerek, “Her dil kendi adıyla, kendi kimliğiyle yaşatılmalıdır. Bu hem akademik hem de etik bir zorunluluktur” dedi.

“TOPLUMSAL HASSASİYETLER GÖZETİLMELİ”

Dernek yönetimi, açıklamasının devamında kamu kurumlarına ve yerel yönetimlere çağrıda bulunarak, dil ve kimlik konularında daha hassas, kapsayıcı ve bilimsel verilere dayalı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini ifade etti.

Açıklamada, “Toplumsal barışın güçlendirilmesi, farklı kimliklerin doğru ve saygılı bir şekilde tanınmasıyla mümkündür. Bu nedenle kullanılan dil, yalnızca teknik değil aynı zamanda toplumsal sorumluluk gerektiren bir alandır” denildi.

TARTIŞMA KAMUOYUNDA GENİŞ YANKI BULDU

Söz konusu afişler üzerinden başlayan tartışma, Diyarbakır’da dil, kimlik ve temsil konularının ne denli hassas olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Uzmanlar, bu tür meselelerde akademik verilerle toplumsal hassasiyetlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret ederken, önümüzdeki günlerde konunun daha geniş platformlarda tartışılması bekleniyor.

Zaza Derneği’nden bilimsel vurgulu sert açıklama: “Bu yaklaşım dilbilimsel gerçeklerle bağdaşmıyor”

18/02/2026

Zaza Derneği Başkanı Büyüksayar’dan Kürtçe Etiket Uygulamasına Sert Tepki
Başkan Büyüksayar ; “Zoraki Asimilasyonu Reddediyoruz, Eşit ve Adil Hizmet İstiyoruz”

Zaza Derneği Başkanı Büyüksayar’dan Kürtçe Etiket Uygulamasına Sert Tepki

Yasın Güler Özel

Semt pazarlarında Kürtçe fiyat etiketi dağıtılmasıyla başlayan tartışmalara ilişkin Zaza Dili ve Kültürü Koruma ve Yaşatma Derneği yazılı bir açıklama yaparak uygulamaya sert tepki gösterdi. Dernek, başta Kayapınar Belediyesi olmak üzere bazı belediyelerin dil politikalarının “zoraki asimilasyon” niteliği taşıdığını savundu.

Dernek Başkanı Abdulkadir Büyüksayar imzasıyla yapılan açıklama, Diyarbakır’da yürütülen dil ve kimlik temelli uygulamaları yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı.

“Zaza Kimliği ve Dili Görmezden Geliniyor”

Açıklamada, Diyarbakır’da yaşayan Zaza toplumunun tarih boyunca farklı halklara karşı hoşgörülü bir tutum sergilediği vurgulanarak, günümüzde Zaza dili ve kimliğinin sistematik biçimde geri plana itildiği ifade edildi.

Büyüksayar, “Zaza halkı, tarih boyunca Kürtlere ve diğer topluluklara kucak açmıştır. Ancak bugün gelinen noktada, Zaza kimliği ve dili yok sayılmaktadır. Bu yaklaşımı kabul etmemiz mümkün değildir” değerlendirmesinde bulundu.

“Tek Dilli Politikalar Toplumsal Barışı Zedeliyor”

Dernek açıklamasında, belediyelerin kamu hizmetlerinde tek bir dil üzerinden politika üretmesinin toplumsal huzuru olumsuz etkilediği belirtildi. Belediye personeline yalnızca Kürtçe öğretilmesi ve kamusal alanlarda tek dilli uygulamaların yaygınlaştırılması eleştiri konusu yapıldı.

Açıklamada, “Yerel yönetimler, güç ve yetkiyi kullanarak hiçbir toplumsal kesimi dışlayamaz. Bu anlayışla sürdürülen uygulamalar kabul edilemez” ifadelerine yer verildi.

“Irkçı Yaklaşımla Belediye Yönetilemez”

Dernek Başkanı Büyüksayar, yerel yönetimlere çağrıda bulunarak, hizmet anlayışının etnik veya dil temelli ayrımcılıktan uzak olması gerektiğini vurguladı. Açıklamada, “Irkçı bakış açısıyla belediye yönetilemez. Kürtlere, Zazalara ve diğer halklara eşit mesafede durulmalı, herkesin dili ve kültürü korunmalıdır” denildi.

Ayrıca, yetkililere “zararın neresinden dönülürse kârdır” mesajı verilerek, mevcut uygulamalardan geri adım atılması istendi.

Gözler Belediyelerin Atacağı Adımlarda

Zaza Derneği’nin açıklamasıyla birlikte Diyarbakır’daki dil politikalarına yönelik tartışmalar yeni bir boyut kazandı. Kamuoyunda, yerel yönetimlerin konuya ilişkin nasıl bir tutum alacağı ve daha kapsayıcı bir politika geliştirip geliştirmeyeceği merakla bekleniyor.

Semt pazarlarında Kürtçe fiyat etiketi dağıtılmasıyla başlayan tartışmalara ilişkin Zaza Dili ve Kültürü Koruma ve Yaşatma Derneği yazılı bir açıklama yaparak uygulamaya sert tepki gösterdi. Dernek, başta Kayapınar Belediyesi olmak üzere bazı belediyelerin dil politikaların...

15/01/2026

“Tabeladaki Yok Sayma, Zazaca’ya Kurulan Sessiz Sansürdür”
Zaza Derneği Başkanı Abdulkadir Büyüksayar, Kayapınar Belediyesi’ni hedef alan açıklamasında, belediyenin kullandığı tabelalar üzerinden Zaza kimliğinin ve Zazaca’nın bilinçli biçimde dışlandığını söyledi.

“Tabeladaki Yok Sayma, Zazaca’ya Kurulan Sessiz Sansürdür”
Yasin Güler

Büyüksayar, yaşananları anlık bir ihmal değil, Kürtçü siyaset anlayışının Zazalara bakışını ele veren açık bir tutum olarak değerlendirdi.

Büyüksayar yaptığı açıklamada, “Bir halkı yok saymanın en kestirme yolu, dilini kamusal alandan silmektir. Kayapınar Belediyesi’nin tabelalarında gördüğümüz tablo tam olarak budur. Zazaca yok, Zaza yok, ama bunu görmezden gelen bir siyaset var” ifadelerini kullandı.

Zazaların bu coğrafyanın asli unsurlarından biri olduğunu hatırlatan Büyüksayar, tek dil ve tek kimlik dayatmasının kültürel zenginliği değil, ayrışmayı derinleştirdiğini vurguladı. “Kültürel çoğulculuk söylemde kalıyor, pratiğe gelince Zazaca bilinçli biçimde dışarıda bırakılıyor. Bu bir unutkanlık değil, tercihtir” dedi.

https://mobil.guneydoguguncel.com/haber/tabeladaki-yok-sayma-zazaca-ya-kurulan-sessiz-sansurdur/8722/

04/01/2026

Zaza Derneğimizin kirasını dükkan sahibi olan Bingöl'lü Zaza bütün çabalarımıza rağmen iki kat yapmıştır. Destek ve yardımlarınızı bekliyoruz

Zaza Derneği Hesap bilgileri;
IBAN: TR390020900002137275000001

ZAZA DİLİ VE KÜLTÜRÜ KORUMA VE YAŞATMA DERNEĞİ

31/12/2025

Serra neweya şıma bımbarek bo

08/12/2025

KÜRTLERİN EN KIYMETLİ YAZAR ve DİLCİLERİ ZAZALARI KÜRTLERDEN AYRI TUTMUŞLAR
Kürtçü ideologların politik çıkarlar gereği ‘Kürtçe’ye dahil ettikleri bazı dilleri (Zazaca, Goranice, Lurca, v.s.); V. Minorski, David N. Macenzie, Joyce Blau, Karl Hadank, Oskar Mann, Meyer Benedictsen, Peter Alford Andrews vb. Gibi tanınmış bilim adamlarının yanı sıra, bazı Kürt yazarları da Kürtçe’nin dışında tutmuşlardır.
“Örneğin; Şeref Han, Kamuran Ali Bedirxan, Ciğerxwin vb. Gibi bazı Kürt tarihçi ve dilcileri, Zaza dilini Kürtçe’den ayırmışlardır. Ayrıca, Zaza orijinli yazar ve araştırmacılar da Zazaca'nın Kürtçe’den ayrı ve bağımsız bir dil olduğu görüşündedirler.

28/11/2025

Qalê ma Zazon gıroni Tırki ma rê sıvık yena Kırdasi ma fam nêkena Ma rê Zazaki ra vajı

19/11/2025

Dikkatinizi çekmek istiyorum. Soru soran aynı soruyu 2 sefer soruyor. birincisinde Zazaca kelime ile soruyor " waxtê to senê vêreno?" diyor ve kadın anlıyor ve cevap veriyor. Ardından aynı soruyu Kürtçe ekleyerek soruyor "waxtê to senê DERBAZ beno? " dediğinde kadın anlamıyor.
Bu durum bile Kürtlerle etkileşimde olmayan Zazaların Kürtçe bilmesinin imkansız olduğunu ve Zazaca ile Kürtçe dillerinin farklı diller olduğunu göstermeye yeter.