OR-KOOP -Türkiye Ormancılık Kooperatifleri Merkez Birliğinin kuruluşu ve yapısı;
OR-KOOP un kuruluşu 7 adet Ormancılık Kooperatifleri Bölge Birliğinin kurucu ortaklığı ile 11.07.1997 tarihinde hukuken gerçekleşmiştir. Temmuz 2009 tarihi itibariyle 27 birliğe bağlı 2.439 ortak kooperatif ve 306.728 ortak sayısı (Bunların içinde yer alan 1.519 Birim kooperatif ve 181.132 orman köyünde kurulu ve a
ğırlıklı olarak ormancılık çalışması yapan tabanı) ile OR-KOOP Merkez Birliği, orman köylüsünün ekonomik ve sosyal haklarının savunucusu, demokratik bir halk hareketi olarak gelişmeye devam etmektedir. DÜNYADA ORMAN KOOPERATİFÇİLİĞİ
Dünya’da Ormancılık Kooperatifleri daha çok orman sahiplerinin oluşturdukları kooperatifler şeklindedir. TÜRKİYE’DE ORMAN KOOPERATİFÇİLİĞİ
Ülkemizde ormanların devlete ait olması ve devletçe işletilmesinin yanında, ormanların korunması ve işletilmesinde Devletle orman köylüsünün işbirliğinin zorunlu olması anayasal güvence altındadır. Bu işbirliğinin gereği olarak, orman köylüleri için en uygun örgütlenme modelinin kooperatifleşme olduğu benimsenmiş ve “emek kooperatifleri” olarak adlandırabileceğimiz bir örgütlenme yapısı ortaya çıkmıştır. Bu yapısı ile ülkemizdeki ormancılık kooperatifleri dünyadaki sayılı emek kooperatiflerinin bir örneğidir. Orman ürünlerinin kesilmesi, orman içinde sürütülmesi, piyasaya satış için son depoya taşınması iş ve işlemleri; 1970’li yıllardan bu yana Devlet tarafından sağlanan yasal haklar doğrultusunda öncelikle, orman köylerinde yaşayan orman köylüleri tarafından kurulmuş olan, bu kooperatiflerce birim fiyat usulüyle gerçekleştirilmektedir. Orman köylerinde orman işçiliği ve tarımsal üretim aile düzeyinde gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmalarda kadın ve gençler etkin bir rol üstlenmektedir. OR-KOOP, tabanındaki kadınlar ve gençlerin öneminin bilincinde olarak, eğitim ve örgütlenme çalışmalarında bu kesime ağırlık vermektedir. OR-KOOP tabanında yer alan orman köylüleri halen bu ormancılık çalışmalarının işçiliğini gerçekleştirmektedir. Bu çalışmaların bir bölümünde ise birim kooperatif ve üst birlikleri kanalıyla, kooperatif olarak ormanlık veya diğer alanlarda özel orman ağaçlandırma çalışmaları yapmak, kullanım hakkı alınan ormanlık alanlarda kekik, defne ve biberiye gibi odun dışı orman ürünleri üretimi yapmak, avlak alanlarının işletim ve yönetimini almak vb. konularda doğrudan girişimci olarak görev üstlenmektedir.
ÖRGÜTLENME ÇALIŞMALARI
OR-KOOP Birliklerinin kuruluş ve örgütlenme işlemleri çoğunlukla tamamlanmıştır. Bu kapsamda; OR-KOOP Birliği kurulmuş olan bölgelerimizde, örgütlenme ve genişleme işlemleri yürütülmekte, diğer bölgelerde örgütlenmeyle ilgili çalışmalar devam etmektedir. EĞİTİM VE DENETİM ÇALIŞMALARI
Merkez Birliğimizce uygulanan Projeler kapsamında, Birlik ve kooperatif yöneticilerimiz ile ortaklarımıza “Orman İşçiliği, Kooperatifçilik ile Tarımsal Üretim” konularında eğitimler verilmiştir. Merkez Birliğimizce eğitime verilen önem doğrultusunda, denetimler sırasında, ortaya çıkan ihtiyaçlar da dikkate alınarak eğitim programları hazırlanmakta olup, gelecekte de çok yönlü eğitim çalışmalarına devam edilecektir. Merkez Birliğimiz bünyesindeki Teftiş Kurulu kanalıyla, bağlı Bölge Birliklerinin ve kooperatiflerin denetimi ile yöneticilerin eğitimi yapılmaktadır. Böylece eğitim ve denetim kavramları birbirinden ayrılmaz bir şekilde uygulanmaktadır. MEVZUAT GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
Kooperatifçilik Mevzuatı
Birim Kooperatiflerin, Birliklerin ve Merkez Birliğimizin anasözleşmeleri, 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununda yapılması gerekli görülen değişiklikler, Türkiye Kooperatifçilik Strateji Belgesi geliştirme çalışmaları, Türkiye Kooperatifçiliği ile ilgili her türlü mevzuatta yapılması gereken değişiklikler konusunda, Türkiye Milli Kooperatifler Birliği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ilgili diğer Bakanlıklar ve Kurum/Kuruluşlarla işbirliği içinde çalışmalar sürdürülmektedir. Ormancılık Mevzuatı:
Orman Kanununda, orman köylüsüyle ilişkilerle ilgili tüm düzenlemeler devamlı olarak izlenmekte ve ortaya çıkan ihtiyaçlar tespit edilmektedir. Merkez Birliğimizce 2005 yılında, “AB sürecinde Orman Köylüleri ve Ormancılığımızdaki Yeri İstişare Toplantısı” gerçekleştirilmiştir.
12. OR-KOOP Genel Kuruluna katılan Sayın Çevre ve Orman Bakanımız yaptıkları konuşmalarında; ülkemizde kooperatifçilik konusundaki gelişmeleri, Bakanlık ile Orman köylüleri arasındaki “akrabalık düzeyindeki işbirliği ve yakınlığa” vurgu yaparak, orman köylülerinin haklarının verilmesine büyük önem ve öncelik verdiklerini, sorunların çözümü için, Bakanlığa bağlı tüm Genel Müdürlükler ve OR-KOOP yetkililerinin bir araya gelerek sorun ve çözüm önerileri üzerinde çalışmaları talimatını vermiştir. Bu doğrultuda, 2009 yılında “2. Çevre ve Orman Bakanlığı-OR-KOOP İstişare Toplantısı” gerçekleştirilmiştir. Çevre ve Orman Bakanlığı’na bağlı OGM, AGM, ORKÖY ve DKMP Genel Müdürlüklerinin çalışmalarında, orman köylüleri ile ilişkilerin daha iyileştirilmesi temel amacına yönelik sorunların belirlenmesi ve çözüm önerileri geliştirilmesi için, mevcut yasalar ve yasaların uygulanması ile ilgili mevzuatta (Yönetmelikler, Tebliğler, Tamimler) karşılaşılan sorunları ve çözüm yollarını belirlemek amacıyla, Bakanlık ve OR-KOOP yetkililerinden oluşan 5 Çalışma Grubu halinde yapılacak bir dizi toplantıyla çalışmalar yapılması kararlaştırılmıştır.
Çalışma Grubu toplantılarına hazırlık kapsamında;
- Merkez Birliğimiz uzmanlarınca toplantılara sunulmak üzere görüşler hazırlanmış,
- Tabanımızda yer alan Bölge Birliklerimizden, çalışmalarda gündeme alınmak üzere, her Çalışma Grubu için ayrı ayrı olmak üzere, Bölge Birliği Yönetiminde oluşan görüşler, kooperatif tabanından alınan bilgiler, yörelerindeki konu uzmanlarından alınacak değerlendirmeler ve gerekse yöredeki ilgili OGM, AGM, ORKÖY ve DKMP yetkilileriyle yapılacak görüşmeler sonucunda oluşturulacak Bölge Birliklerinin görüş, öneri ve dileklerinin, Çalışma Gruplarına iletilmesi sağlanmış,
ormancılık çalışmalarının tekniğine uygun ve en iyi şekilde gerçekleştirilmesi yanında, ormanla doğrudan etkileşim içinde yaşayan orman köylüleri ve kooperatifleri ile ilişkilerin daha iyileştirilmesi temel amacına yönelik karşılaşılan sorunları ve çözüm yollarını belirlemek amacıyla akademik bir çalışma yapılması sağlanması öngörülmüştür. Bakanlık ve OR-KOOP yetkililerinden oluşan Çalışma grupları halinde yapılan bir dizi toplantı ve gelecek günlerde yapılacak toplantılarda geliştirilen bilgilerin de değerlendirilmesi devam etmektedir. Bu sürecin sonucunda, OGM, AGM, ORKÖY ve DKMP Genel Müdürlüklerinin;
• Görüş birliğine varılan mevzuat değişiklikleri için düzenleme önerileri hazırlanarak, Makama sunulacak hale getirilmesi süreci halen devam etmektedir.
• Görüş birliği oluşmayan konularda çalışmalara devam edilerek, ilgili uzman ve akademisyenlerin de katkıları alınarak çözüm arayışlarına devam edilecektir. ORMANCILIK ÇALIŞMALARIMIZ
Üretim ve Pazarlamayı Geliştirme Çalışmalarımız
OGM Genel Müdürlüğüyle sürekli iletişim kurulması ve işbirliğinin geliştirilmesi, Orman Ürünleri Üretim ve Pazarlama çalışmalarıyla ilgili Bölge Birlikleriyle Genel Merkez arasında iletişimin ve işbirliğinin geliştirilmesi çalışmaları yürütülmektedir. Ağaçlandırma Geliştirme Çalışmalarımız
AGM Genel Müdürlüğüyle sürekli iletişim kurulması ve işbirliğinin geliştirilmesi, Ağaçlandırma çalışmalarıyla ilgili Bölge Birlikleriyle Genel Merkez arasında iletişimin ve işbirliğinin geliştirilmesi çalışmaları ile Kooperatiflerin ağaçlandırma çalışmalarında yer almalarının geliştirilmesi çalışmaları yürütülmektedir. Milli Parklar ve Yaban Hayatını Koruma Geliştirme Çalışmalarımız
DKMP Genel Müdürlüğüyle sürekli iletişim kurulması ve işbirliğinin geliştirilmesi, DKMP Genel Müdürlüğü çalışmaları ile ilgili Bölge Birlikleriyle Genel Merkez arasında iletişimin ve işbirliğinin geliştirilmesi çalışmaları yürütülmektedir. Kırsal Kalkınma Çalışmalarımız
Merkez Birliğimiz, kendisine bağlı Bölge Birlikleri ve tabanında yer alan birim kooperatiflerin, kırsal kalkınma konusundaki çalışmalarına destek vermektedir. Bu amaçla bu kuruluşlara kaynak sağlayan Genel Müdürlük Birimleriyle işbirliği kurmakta, diğer fon kaynakları konusunda Bölge Birliklerine bilgi sunmakta yol göstericilikte bulunmaktadır. ETKİNLİKLER
• Çevre ve Orman Bakanlığı 2. İstişare Toplantısı
Merkez Birliğimiz tarafından, 15 Eylül 2009 tarihinde düzenlenen, Çevre ve Orman Bakanlığı-OR-KOOP 2. İstişare Açılış Toplantısı; Çevre ve Orman Bakanlığı üst düzey yetkilileri ile birlikte Merkez Birliğimiz ve Bölge Birliklerimizin yöneticilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Başlayan bu süreç, 5 Çalışma grubu halinde Bakanlık ve OR-KOOP yetkilileriyle yapılacak toplantılarla “Çalışma Süreci” şeklinde devam edecektir.
• AB Sürecinde Orman Köylüsü ve Ormancılığımızdaki Yeri” İstişare Toplantısı
Çevre ve Orman Bakanlığı ile OR-KOOP Merkez Birliğinin işbirliği içinde, AB sürecinde orman köylülerinin ve ormancılığımızdaki yerinin irdelenmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının tüm birimleriyle orman köylüsü ve kooperatiflerinin her türlü ilişkilerini değerlendirilmek amacıyla, 28 Aralık 2005 günü Ankara’ da bir toplantı düzenlenmiştir.
• Kırsal Alanda Sürdürülebilir Kooperatifçiliğin Örgütlenme Modeli Paneli
Merkez Birliğimizin ev sahipliğinde, Türkiye’deki tüm Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerin Merkez ve Bölge Birlikleri ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı-TEDGEM Genel Müdürlüğü ile işbirliği içinde; 11-13 Mayıs 2004 tarihleri arasında Bolu ilinde bir toplantı düzenlenmiştir. Türkiye Kırsal Kooperatifçiliğinin gelişmesi açısından çok büyük önem taşıyan bu toplantı, IRFO Projesinin uygulanmasına alt yapı niteliğinde, ortak bilinç oluşturma görevini sağlamıştır.
• Sürdürülebilir Ormancılıkta Ortaya Çıkan Yasal Riskler Çalıştay’ı
Orman kooperatiflerinden Devletçe yapılacak olan hizmet alımları Kamu İhale Yasası kapsamına alınmakta idi. Bu yasa uygulaması ile ormancılık çalışmalarında yıllardır uygulanan, Orman Yasası ve ilgili mevzuatı gereği orman köylüsü ve kooperatiflerine sağlanan kanuni haklar uygulanamaz hale gelebilecekti. Bunun sakıncalarını vurgulamak ve çözüm önerileri geliştirmek amacıyla, 22 Şubat 2003 Tarihinde, ilgili Bakanlık ve kurumların üst yöneticileri ile Türkiye’nin her tarafından gelen 800 civarında Birlik ve Birim Kooperatif yöneticilerinin katılımıyla bir Çalıştay düzenlenmiştir.
Çalıştay, ormancılık işlerinin köylülere veya kooperatiflere yaptırılması işinin, Kamu İhale Yasası kapsamından çıkarılmasında büyük bir katkı sağlamıştır.
• 1.Ulusal Ormancılık Kooperatifleri Sempozyumu
OR-KOOP Merkez Birliği ve Kastamonu Birliği işbirliği ile, 22-23 Mart 2002 tarihleri arasında Kastamonu ilinde, 1.Ulusal Ormancılık Kooperatifleri Sempozyumu düzenlenmiştir. Sempozyumda orman köylerinde kurulu “Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri” nin;
• Yapısal, yönetsel ve mali sorunlarını,
• Orman kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve genişletilmesi, bu kapsamda, orman köylüsünün yaşam düzeyinin iyileştirilmesi için nelerin yapılmasının gerekli olduğunu,
• 21. Yüzyılda kooperatiflerin ormancılık konusunda nasıl yönlendirilmesi gerektiği ve bu bağlamda alınması gereken sosyal, idari ve yasal önlemleri, ormancılık çalışmaları içindeki yerlerini ve gelecekte Türkiye Ormancılığı içinde ne şekilde yer alabilecekleri,
Hususları, akademisyenler, siyasetçiler, kooperatifçiler ve köylülerimizle birlikte tartışılarak geliştirilmesi sağlanmıştır. PROJE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARIMIZ
Merkez Birliğimizce veya Merkez Birliğimizin koordinatörlüğünde Bölge Birliklerimizce uygulanmak üzere, gerek Dünya Bankası, UNDP ve AB fonlarından, gerekse açılan ve açılacak, IPA, IPARD fonlarından destek alınmak üzere çeşitli fon kaynaklarının duyuruları devamlı izlenmekte, proje geliştirme ve uygulama çalışmaları sürdürülmektedir. UYGULANAN PROJELER
• Çiftçi Örgütlerinin Kurumsal Güçlendirilmesi Projesi-IRFO
Çiftçi Örgütlerinin Güçlendirilmesi Projesi (IRFO) amaçları, mevcut tarımsal kooperatifler ve diğer çiftçi örgütleri ile işbirliği yaparak;
- Bağımsız ve verimli çiftçi örgütlerinin gelişiminin desteklenmesi,
- Yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde çiftçi ve kırsal alanda yaşayan nüfusa hizmet verebilecek nitelikte güçlü çiftçi örgütlerinin oluşturulması,
- Çiftçi örgütlerinin kurumsal kapasitelerinin güçlendirilmesi yoluyla etkin çiftçi örgütler modelinin oluşturulması,
- Bu modelin tüm ülke düzeyine yaygınlaştırılması,
- Çiftçi örgütlerinin güçlendirilmesi için mevzuat ve denetim alt yapılarının geliştirilmesine yönelik destek ve katkıların sağlanmasıdır. IRFO Projesinin, çiftçi örgütleri adına tarımsal amaçlı 7 merkez birliği; Türkiye Ormancılık Kooperatifleri Merkez Birliği (ORKOOP), Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği (SÜR-KOOP), Türkiye Sulama Kooperatifleri Merkez Birliği (TUS-KOOP), Hayvancılık Kooperatifleri Merkez Birliği (HAYKOOP), Çay Kooperatifleri Merkez Birliği (ÇAY-KOOP), Köy Kalkınma Ve Diğer Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Merkez Birliği ( KÖY-KOOP )Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği’nin (TKK) bir araya gelerek oluşturdukları “Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Ortak Girişimi” (TAKOG ) tarafından yürütülmesi öngörülmüştür. Proje uygulamasına ilişkin Protokol, 19 Ağustos 2005 tarihinde imzalanmış ve uygulaması 2008 yılı sonunda tamamlanmıştır. Proje, TAKOG’u oluşturan 7 Kooperatif Merkez Birliği adına, TAKOG’un pilot ortağı (yetkili ortak) olarak Türkiye Ormancılık Kooperatifleri Merkez Birliği (OR-KOOP) tarafından yürütülmüştür.
Çiftçi Örgütlerinin Kurumsal Güçlendirilmesi Projesi, 2005-2008 yılları arasında seçilmiş olan 5 pilot bölgeye bağlı 21 ilde uygulanmıştır. Projenin toplam bütçesi toplam 10,6 milyon ABD Dolarıdır. Proje, dış kaynak olarak Dünya Bankasından sağlanan 6.345.387,63 ABD $, iç kaynak olarak ise 843.189,15 ABD $, olmak üzere toplam 7.188.576,78 ABD $, harcamayla 31.12.2008 tarihinde tamamlanmış bulunmaktadır. Proje yetkili ortağı olarak, Merkez Birliğimizce uygulanan IRFO Projesi kapsamında pilot olarak belirlenen 21 ilde çiftçi örgütlerinin yönetim ve denetim kurulu üyeleri, profesyonel çalışanları ve ortak/üyeleri olmak üzere 44.000 kişiye farkındalık yaratma, örgüt yönetimi, proje yönetimi ve hazırlama, muhasebe ve pazarlama gibi konularda eğitimler verilmiştir. Proje uygulama sürecinde veri tabanı oluşturmak amacıyla ihtiyaç analizleri ve 4300 kooperatifi ve diğer çiftçi örgütlerini kapsayan envanter çalışmaları yapılmıştır.
• Ardahan Yalnızçam Ormanlarının Paydaşların Ekosistem Tabanlı Planlanması ve Yönetimi Projesi
Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı Şirketi’nce, Çevresel Yatırım Programı kapsamında 1.200.000 ABD $ bağışla desteklenen Proje:
Erzurum Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı Göle Orman İşletme Müdürlüğü Yalnızçam ile Uğurlu Orman İşletme Şeflikleri içerisinde kalan 13 227 hektarlık orman alanıyla, Ardahan Merkez ve Göle ilçeleri Yalnızçam Ormanı ile yoğun etkileşim içindeki 9 köyde uygulanmıştır. Proje kapsamında, ormanlar ve diğer doğal kaynaklar (mera ve otlak alanları, su kaynakları, yaban hayatı, vb.) ve bunların yönetimi konularında katılımcı yöntemle, biyolojik çeşitlilik temelinde, çok amaçlı, uygulanabilir ve yaygınlaştırılabilir bir planlama, Yalnızçam ormanlarında yaban hayatı, doğa koruma ve iyileştirmeye yönelik faaliyetler, Yöre köylülerinin çevre ve orman bilinçlerinin güçlendirilmesi, alternatif gelir arttırıcı faaliyetler hakkında bilgi, beceri ve kapasiteleri arttırılarak, ormanların köylüler tarafından daha iyi korunması ve kullanılmasının sağlanması çalışmaları yer almaktadır. Proje uygulaması Haziran 2005 tarihinde başlamış olup, 31 Mayıs 2008 tarihinde tamamlanmıştır. BÖLGE BİRLİKLERİNCE UYGULANAN PROJELER
Burdur Birliğimizce;
1- Birim Kooperatiflerde Daha Kaliteli Süt ve Daha Verimli Üretim Projesi,
2- Avrupa Birliğinin Normlarına Uygun Güvenli ve Sürdürülebilir Süt üretimiyle Süt Üreticilerinin Gelirinin Artırılması Projesi,
Kastamonu Birliğimizce;
1- Hayvan Yemi Hammaddesi Niteliğindeki Bitkisel Ürünlerin İşlenmesi ve Paketlenmesi Tesisi Projesi,
2- Çiğ Sütte AB Normlarında Kalite Artışına Yönelik Eğitim ve Uygulama Projesi,
3- Orman İşçiliği Eğitimi Pilot Projesi,
4- Küre Dağları Harmangeriş Beldesinde Geleneksel Ağaç İşçiliği’nin Sürdürülebiliriğinin Sağlanması ve Çeşitlendirilmesi Projesi,
5- Küre Dağlarında yerel düzeyde kullanıma uygun ve yerel enerji ihtiyacının karşılanmasına yardımcı olacak biyogaz uygulamasının tanıtımını içeren gösterim projesi,
Ordu Giresun Birliğimizce,
1- Uygulamalı Eğitim ile Ormancılık Kooperatiflerinin İşlevselliğinin Artırılması Projesi,
Sinop Birliğimizce,
1- Sinop’lu Köylü Kadınları ve Genç Kızları Aydınlatma Projesi,
2- Sinop Kırsal Alanda Turizm Eğitimi Projesi,
uygulamalarına bu kapsamda koordinasyon ve teknik destek sağlanmıştır. TANITIM –İLETİŞİM ÇALIŞMALARI
WEB sayfası ile, ulusal ve uluslar arası düzeyde kuruluşlarla, bağlı birliklerimiz arasında internet ortamında bilgi akışı sağlanmaktadır. Merkez Birliğimizce, Ormancılık Kooperatifleri ile ilgili gelişmelerle, kooperatifçilik ve ormancılık konularında ihtiyaç duyulan bilgileri, tabanımızda yer alan orman köylülerine en iyi şekilde ulaştırabilmek amacıyla, kitap, broşür, afişler hazırlanmaktadır. BASIN ÇALIŞMALARI
TRT ve Medya kuruluşlarıyla işbirliği içinde OR-KOOP orman köylüsü ve kooperatifçilik konusunda bilinçlendirme amaçlı programların hazırlanması, yayının yerel TV kanallarına dağıtımı konusunda çalışmalar sürdürülmektedir. ULUSLARARASI ÇALIŞMALAR
OR-KOOP, üyesi olduğu ulusal üst kuruluş olan Türkiye Milli Kooperatifler Birliği kanalıyla, uluslararası kooperatifçilikte en üst örgüt olan ICA (Uluslararası Kooperatif Örgütü) yapısı içinde 2000 yılından bu yana yer almaktadır. OR-KOOP aynı zamanda, ICA sektörel alt kuruluşu olan ICAO’nın (Uluslar arası Tarım Kooperatifleri Örgütü) ve AIFM - Uluslararası Akdeniz Ormancılık Derneği‘ nin aktif bir üyesidir.
