İnönü Vakfı, Pembe Köşk, Şehit Ersan Caddesi No:14 Çankaya, Ankara (2026)

06/06/2026

Tarihte Bugün – 6 Haziran - Erdal İnönü doğdu

İsmet ve Mevhibe İnönü’nün üçüncü oğlu Erdal İnönü, 6 Haziran 1926 tarihinde Ankara’da doğdu. Ankara Gazi Lisesi ve Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Amerika’ya giden İnönü, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde yüksek lisans ve doktora yaptı. Ardından Ankara Üniversitesi’nde asistan olarak çalışmaya başlayan İnönü, 1964-1974 yılları arasında ODTÜ’de kuramsal fizik profesörü olarak görev yaptı. Bu üniversitede 1970-1971 yılları arasında kısa bir dönem rektörlük görevini de üstlenen Erdal İnönü, 1974’te Boğaziçi Üniversitesi’ne geçti ve 1983’te SODEP’in kurucu genel başkanı olarak siyasete atılıncaya dek bu üniversitede görev yaptı.

Erdal İnönü, hayatına birçok bilimsel başarı sığdırdı. TÜBİTAK’ın kuruluşuna katkıda bulundu ve kurumun Temel Bilimler Araştırmalar Enstitüsü’nde (Feza Gürsey Enstitüsü) kurucu müdürlük yaptı. 2004 yılında Wigner Madalyası’nı aldı. Siyasi kariyerinde de Başbakan Yardımcılığı (1991-1993); Dışişleri Bakanlığı (1995); Sosyaldemokrat Halkçı Parti Genel Başkanlığı (1986-1993) ve 17.,18. ve 19. dönem milletvekilliği yaptı. Sosyalist enternasyonel başkan yardımcısıydı.

Türkiye’nin bilim ve siyaset alanında örnek aldığı kişilerden biri olan Erdal İnönü, 31 Ekim 2007’de hayatını kaybetti.

Tarihte Bugün – 6 Haziran - Erdal İnönü doğdu - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-6-haziran/

05/06/2026

Tarihte Bugün – 5 Haziran - Musul sorunu hakkında İngiltere ile antlaşma imzalandı

Misak-ı Milli sınırları içindeki Musul’u Lozan’da kurtarmak mümkün olmayınca, mesele ileri bir tarihe atılmıştı. Böylece konu Milletler Cemiyeti’ne götürüldü. Milletler Cemiyeti, 29 Ekim 1925’te Musul’u Hakkâri’den ayıran geçici bir çizgi çekmişti. Bu hat “Brüksel Hattı” olarak tanınır.

Brüksel Hattı’nın Türkiye tarafına sokulmayan Estonya’nın ulusal kahramanı General Laidoner, Türklerin bölgedeki Hıristiyanlara kötü davrandığını rapor edince, çıkan Şeyh Sait İsyanı’nın da etkisiyle Milletler Cemiyeti, Türkiye’nin katılmadığı 16 Aralık 1925 tarihli Divan kararını benimseyerek Brüksel Hattı’nın kuzeyini Türkiye’ye, güneyini ise Irak’a bırakma kararı aldı.

Bu karar, Türkiye’de büyük tepkiyle karşılandı; hatta Türkiye, Cenevre temsilcisini bu nedenle geri çekti. Mustafa Kemal Paşa’ya göre Avrupa, Musul meselesinde aldığı kararla “Şark milletlerini ezmek arzusundan vazgeçmediğini” ortaya koymuştu.

Türkiye, Milletler Cemiyeti kararından bir gün sonra Sovyetler Birliği ile bir dostluk ve tarafsızlık anlaşması imzalayarak, karara tepkisini ortaya koymuştur. Ayrıca Türk kamuoyunda İngiltere aleyhine oluşan tepki nedeniyle, bu dönemde Türkiye’deki İngiliz şirketlerinin çoğu işlerini tasfiye etmek zorunda kaldı.

Sonunda Türkiye, Milletler Cemiyeti’nin şartlarını kabul ederek, 5 Haziran 1926’da İngiltere ile Ankara Antlaşması’nı imzalamıştır. Buna göre; Musul ve Kerkük Irak’a bırakılacak; buna karşılık Irak, petrol gelirinin yüzde 10’unu 25 yıl süreyle Türkiye’ye verecekti. Ayrıca Hakkâri sınırı da Türkiye lehine düzenlenecekti.

Tarihte Bugün – 5 Haziran - Musul sorunu hakkında İngiltere ile antlaşma imzalandı - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-5-haziran/

04/06/2026

Tarihte Bugün – 4 Haziran - “Nasıl yaptınız bunu?”

Başbakan İsmet İnönü, 4 Haziran 1962 günü CHP grup toplantısına katılmak üzere Meclis’e geldiği sırada, gazetecilerin etrafını sarması üzerine onlarla ayak üstü sohbet etti. Anlattıkları arasında, Lozan’da çektiği zorluklar da vardı. İnönü, bir gazetecinin savaştan yeni çıkmış bir asker olarak Lozan’a nasıl intibak ettiğini sorması üzerine, şunları anlattı:

“Lozan’a toyluğumdan gittim. Diplomatlığı kolay zannediyordum. Gittiğim zaman kaç çeşit sivil elbise olduğunu dahi bilmiyordum. Yemeğe giderken başka bir çeşit sivil elbise giyileceğine dair kulak dolgunluğum vardı. Elbisenin çeşidini sordum, güldüler. ‘Hangisini giyersen giy’ dediler.

Ekim ayında gitmiştik. Fransız Başmurahhası beni gördü. Kendisine, ‘Bu iş ne zaman bitecek?’ diye sordum. ‘Yılbaşına kadar tamamdır,’ dedi. ‘Nasıl yani, bize veriyor musunuz memleketi?’ dedim. ‘Yok canım, bir şeyler yapıp vereceğiz,’ diye cevap verdi. Konferans lehimize neticelenince Başmurahhas, ‘Nasıl yaptınız bunu?’ diye avaz avaz bağırıyordu.

Diplomatlık askerlik kadar zor bir meslek. Başmurahhasla konuştuğumun ertesi günü heyeti topladım. ‘Cephedeki gibi çalışacaksınız,’ dedim ve çalıştırdım.”

Tarihte Bugün – 4 Haziran - “Nasıl yaptınız bunu?” - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-4-haziran/

03/06/2026

Tarihte Bugün – 3 Haziran - İnönü’den Basın Özgürlüğü konusunda, döneminin ötesinde çağdaş ve evrensel görüşler…

Uluslararası Basın Enstitüsü’nün 13. Kongresini Açış Konuşması – 3 Haziran 1964

Milletlerarası Basın Enstitüsü’nün XIII üncü kongresini açmaktan şeref duyuyorum. Enstitünün sayın üyelerine memleketimizi şereflendirdikleri için ayrıca teşekkürlerimi ifade etmeyi vazife sayarım.

Sayın üyeler,

Milletlerarası Basın Enstitüsü Türkiye’de büyük şöhreti olan bir teşekküldür. Basın Enstitüsünü faydalı, bizim için istifadeli bir yardımcı kuvvet olarak görüyoruz ve ona inanıyoruz.

Size, yılmaz savunucusu olduğunuz basın hürriyeti konusunda bu memleket aydınlarının ve gelmiş geçmiş islahatçılarının ruh haletini iyi ve eksik taraflarıyla, olduğu gibi söylemek isterim. Türkiye yüz seneden beri hürriyet rejiminin arkasındadır. Türkiye, hürriyet rejimi denildiği zaman bunun temeli olan unsurlar arasında basın hürriyetinin ön safta geldiğini uzun hayat tecrübesiyle öğrenmiş ve benimsemiştir. Bizim öğrendiğimiz bir gerçek de şudur ki, basın hürriyetine bir memleketin ve bilhassa onu idare edenlerin alışması zor olmaktadır. Bunun bir sebebi, basın hürriyetine alışmanın bir zihniyet, bir tecrübe meselesi olduğudur. Onun getirdiği iyilikler yanında basın hürriyetini bir tahrip vasıtası olarak kullanmak hastalığının da türlü şekillerindeki tepkilerinin, memleket ve millet hayatında denenmesi, alışmayı güçleştirmekte, alışma devrini uzatmaktadır.

Biz bugün Türkiye’de, basın rejimi itibariyle, basın hürriyeti ile ilgili olarak eski anayasalardaki “Basın, kanun içinde serbesttir” sözünün kötüye kullanılmasını önleyecek bir Anayasanın ve Anayasa Mahkemesinin teminatı altında yaşıyoruz. Basın üzerinde çıkan kanunlar için Anayasa Mahkemesine müracaat kapısı açıktır. Bu yol tecrübe edilmiştir ve Anayasa Mahkemesinin kabul edebileceği hudutlar korunmuştur. Bu yolun gelecekte de emniyetle işleyeceğini söylemeye lüzum görmüyorum.

Sayın üyeler,

Çok tecrübeli insanlar olarak sizler kanun hükümlerinin verdiği temel hakların tatbikatta pürüzsüz işlemesi için milletçe daha birçok şartların temin edilmesi lâzım geldiğini takdir buyurursunuz. Biz, samimî olarak bütün bu şartların peşindeyiz. Bu sözlerimle basın hürriyetine verdiğimiz önemi ve onun dürüst işlemesi için göz diktiğimiz hedefleri anlatmış olduğumu sanıyorum.

Tarihte Bugün – 3 Haziran - İnönü’den Basın Özgürlüğü konusunda, döneminin ötesinde çağdaş ve evrensel görüşler… - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-3-haziran/

02/06/2026

Tarihte Bugün – 2 Haziran - Türkiye’ye hükümet dayanmıyor

15 Ekim 1961 seçimlerinin ardından Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, 10 Kasım 1961 tarihinde ilk hükümeti kurma görevini Malatya Milletvekili İsmet İnönü’ye vermiş ve Türk demokrasi tarihinin ilk koalisyonu olan CHP-AP Hükümeti 20 Kasım’da ilan edilmişti.

Uzun yıllar Türkiye’yi iki ayrı siyasi kutupta temsil eden ve etmeye devam edecek olan iki partinin kurduğu koalisyonun kolay bir birliktelik olmayacağı aşikardı. Nitekim kurulan hükümet, partiler arasındaki uyumsuzluk nedeniyle sık sık bunalımlarla karşılaştı. Demokrat Parti’nin mirasçısı olduğunu savunan AP ile, DP iktidarıyla on yıl mücadele eden CHP’nin ortaklık hükümeti beklenildiği gibi fazla uzun ömürlü olmadı ve 30 Mayıs 1962’de koalisyon dağıldı.

Cemal Gürsel, 2 Haziran 1962 tarihinde hükümeti kurma görevini yeniden İnönü’ye verdi. Bunun üzerine İsmet İnönü, kendisinin 9’uncu ve Türkiye’nin 27’nci hükümetini 25 Haziran 1962 tarihinde Yeni Türkiye Partisi (YTP), Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) ve bağımsızlarla kurdu. Fakat bu tarihten sonra da bir türlü istikrar sağlanamadığından, Türkiye siyaseten bunalımlı bir devreye girdi.

Tarihte Bugün – 2 Haziran - Türkiye’ye hükümet dayanmıyor - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-2-haziran/

01/06/2026

Tarihte Bugün – 1 Haziran - Moda bir sözcük, “Manda”

1919 yılı yaz başında İstanbul’dan ülkenin görünümü ümit kırıcıydı. Boğazlar silahsızlandırılmış, İtilaf Devletleri’ne ait gemiler İstanbul Boğazı’na demir atmış, İngiliz, Fransız ve İtalyanlar kentin kontrolünü ellerine almışlardı. Padişah ve hükümet, işgal kuvvetlerinin kuklası durumundaydı. Her ne kadar İtilaf Devletleri işgalin geçici olduğunu ve asıl amaçlarının padişahlığı ve halifeliği korumak olduğunu söylese de, bu sözler inandırıcılıktan çok uzaktı.

Aynı İstanbul gibi, ülkenin başka yerleri de işgal altındaydı. Anadolu’da Mustafa Kemal’in bir kuvvet oluşturmak üzere bazı girişimlerde bulunduğuna dair haberler gelse de, ortada henüz hiçbir somut gelişme yoktu. Birçok aydın, Osmanlı Devleti’nin kendi iç kaynaklarıyla bu durumun üstesinden gelebileceğine inanmadığından, mandacılık fikrine bel bağlamıştı. Türkiye’nin toprak bütünlüğünü koruması ve ekonomik kalkınmasını sağlaması için Amerikan mandasına girme düşüncesi popülerlik kazanmıştı.

O sırada İstanbul’da, tüm bu tartışmaların ortasında bulunan Albay İsmet Bey, 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa’ya gönderdiği 1 Haziran 1919 tarihli mektubunda genel havayı şöyle özetliyordu:

Ekseriyet diye ifade olunabilecek bir kitle de (yahut benim tanıdıklarımın ekseriyeti) Amerika mandasını, parçalanmış bir Türkiye’yi toptan deruhte etmek (üstlenmek) üzere tercih ediyorlar. Fakat öte taraftan bu işlere karar verenler de ne bize soruyorlar, ne de bizi düşünüyorlar…

Tarihte Bugün – 1 Haziran - Moda bir sözcük, “Manda” - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-1-haziran/

31/05/2026

Tarihte Bugün – 31 Mayıs - Churchill’den İnönü’ye seçim mesajı

Çanakkale Savaşları sırasında İngiliz Hükümeti’nde Bahriye Nazırı olarak görev yapan ve İtilaf Devletleri açısından başarısızlıkla sonuçlanan Gelibolu Harekatı’nı planlayan Winston Churchill, İsmet İnönü ile II. Dünya Savaşı sırasında da yakın ilişki kurmuştu. Bu kez İngiltere Başbakanı olarak görev yapan Churchill, Türkiye’yi savaşa sokmak amacıyla İsmet İnönü ile Adana ve Kahire’de iki kez bir araya gelmişti.

Churchill, 14 Mayıs 1950’de Türkiye’de yapılan seçimlerin ardından CHP’nin muhalefete düşmesi nedeniyle, 31 Mayıs tarihinde Londra’dan şu mektubu gönderdi:

“General İnönü’ye,

Aziz Generalim,

Her ne kadar benim Türk politika işlerine karışmaklığım doğru olmayabilirse de Türkiye’nin mukadderatına riyaset ettiğiniz uzun devrenin kapanmış olduğunu şahsen büyük bir teessür duyarak okumuş bulunuyorum.

Bana öyle geliyor ki tarih, General olarak kazandığınız zaferlerden başka, Türk Cumhuriyeti’ni İkinci Cihan Harbi’nin vahim tehlikeleri içinden nasıl sıyırıp geçirdiğinizi ve aynı zamanda Mustafa Kemal tarafından sert mücadelelerle kurulmuş olan liberal ve müterakki hükümet sistemini nasıl muhafaza ettiğinizi hayranlıkla kaydedecektir.

Dostça ve zevkli olan mülakatımızı daima hatırlarım ve politika sahnesinden şimdiki çekilişinizde size en iyi dileklerimi yollarım.

Winston S. Churchill”

Tarihte Bugün – 31 Mayıs - Churchill’den İnönü’ye seçim mesajı - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-31-mayis/

30/05/2026

Tarihte Bugün – 30 Mayıs - İsmet Paşa’nın İtalya gezisi

1919-1922 yılları arasında Türkiye’nin işgalinde yer alan İtalya, işgalciler arasında kuşkusuz “en kibar” olanıydı. Teoride “düşman”, pratikte “dost” gibi davranan İtalya, Lozan Antlaşması’nı onaylayan ilk Avrupa devleti olarak da Türklerin takdirini kazanmıştı. Ancak Kurtuluş Savaşı’nı takip eden dönemde İtalya’nın Akdeniz’de izlediği yayılmacı siyaset, Mussolini yönetimindeki bu ülkeyi Türkiye için bir risk haline getirmişti.

1920’li yılların sonunda İtalya, sürpriz bir hamleyle Doğu Akdeniz’deki etki alanını genişletmeye yönelik olarak Türkiye ile ittifak yapmak istediğini açıkladı. Bunun sonucu olarak da 30 Mayıs 1928’de iki ülke arasında “Tarafsızlık, Uzlaşma ve Adli Çözüm Antlaşması” imzalandı. Ardından, Başbakan İsmet Paşa’nın İtalya’ya bir ziyaret yapması planlandı. 1932 yılında gerçekleştirilebilen bu ziyaret, 24 Mayıs’ta başladı ve 30 Mayıs’ta sona erdi. İsmet Paşa’ya gezide Mevhibe Hanım, Tevfik Rüştü Bey (Aras), Recep Bey (Peker) ve Roma Elçisi Vasıf Bey (Çınar) eşlik ediyordu.

İsmet Paşa, ziyareti sırasında İtalya Kralı Vittorio Emanuele, Başbakan Benito Mussolini, Dışişleri Bakanı Dino Grandi, gazeteciler ve yüksek rütbeli generallerle görüşmeler yaptı. Yapılan temaslarda, iki ülke arasında imzalanan dostluk antlaşmasının beş yıl daha uzatılmasına karar verildi. Gezi, Türk, İtalyan ve dünya medyası tarafından da yakından takip edildi.

Başbakan, dönmeden önce İtalyan basınına şu açıklamayı yaptı:

“Seyahatimin en kıymetli neticesi, İtalya’nın Türkiye hakkında açık ve dürüst siyasetini müşahade etmek olmuştur… Barışı göz önünde bulundurmaksızın, uzlaşmaksızın çalışmak ve yaşamak mümkün olmadığından, bu karşılıklı anlaşma siyasetinin maksadı barışı kuvvetlendirmek ve bütün milletlere aynı misali vermektir.”

Tarihte Bugün – 30 Mayıs - İsmet Paşa’nın İtalya gezisi - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-30-mayis/

29/05/2026

Tarihte Bugün – 29 Mayıs - Beşinci CHP Büyük Kurultayı

Atatürk’ün girişimiyle 1935 yılında yapılan seçimlerde, CHP dışında bazı bağımsız milletvekillerinin de TBMM’ye girmesi sağlanmıştı. Ancak gerçek anlamda bir bağımsız grubun kurulması, Milli Şef döneminde gerçekleşti. Bu dönemde, 3 Nisan 1939 tarihine kadar sayıları 21’i bulmuş olan bağımsız milletvekillerinden bir muhalefet oluşturulması gündeme geldi. Bu amaçla, 29 Mayıs 1939 tarihinde, Beşinci CHP Büyük Kurultayı’nda parti tüzüğünde değişiklik yapıldı ve hükümeti eleştirmek üzere, “Müstakil Grup” (Bağımsız Grup) adı altında, İnönü’ye bağlı bir muhalefet grubu kuruldu.

5. Kurultay’da Müstakil Grup’u oluşturacak 21 milletvekili seçildi. Grup başkanı, partinin değişmez Genel Başkanı İsmet İnönü’ydü. Başkanvekilliğine de Ali Rana Tarhan getirilmişti. Müstakil Grup’un yönetim kurulunda Ali Rıza Türel, Fuat Sirmen, Hüsnü Kitapçı gibi milletvekilleri yer aldı. Parti ve meclis çalışmalarında bağımsız davranmaları öngörülen Müstakil Grup üyeleri partinin grup toplantılarına katılacak, ama görüş bildiremeyecek ve oy kullanamayacaklardı. Fakat diğer taraftan Meclis’te CHP Grubu’nun aldığı kararlara uyma zorunlulukları yoktu ve kendi grup toplantılarında aldıkları karar doğrultusunda hareket edebileceklerdi. Ayrıca hükümete soru sorabilecek, gensoru verebilecek, hatta güven oylaması yapılmasını isteyebileceklerdi.

Müstakil Grup, 11 Mayıs 1946 tarihine kadar çalışmalarını sürdürmüş, ancak kendisinden bekleneni yerine getirememiştir. Çok partili sisteme geçilmesinden sonra kaldırılan bu grup, CHP’nin kendi içinde bile olsa, muhalefete yer verilmesi arzusunun bir sonucudur ve CHP yönetiminin totaliter bir parti anlayışıyla hareket etmediğinin önemli bir kanıtı olarak kabul edilebilir.

Tarihte Bugün – 29 Mayıs - Beşinci CHP Büyük Kurultayı - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-29-mayis/

28/05/2026

Tarihte Bugün – 28 Mayıs - Bülent Ecevit doğdu

CHP’nin tarihsel gelişimi içinde köşe taşlarından biri olan, dolayısıyla İsmet İnönü’nün siyasi hayatında da kritik bir rol oynayan Bülent Ecevit, 28 Mayıs 1925’te İstanbul’da doğdu. Robert Kolej’den mezun oldu ve 1946 yılında okul arkadaşı Rahşan Hanım’la hayatını birleştirdi. Çevirmenlik ve gazetecilik yaptı. 1950 yılında Ulus gazetesinde çalışmaya başladı ve bir dönem gazetenin yöneticiliğini yaptı. Daha sonra Amerika’ya giderek bir süre orada gazetecilik ve araştırmalar yaptı.

Ecevit’in siyaset hayatına adım atması, 1957 erken seçimleri sırasında oldu. Kâmil Kırıkoğlu’nun önerisi CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek’in desteğiyle milletvekili adayları arasına girdi. İsmet Paşa’nın, “Kimdir bu Bülent, hele bir dursun!” itirazlarına rağmen, Ankara Milletvekili olarak Meclis’e adım attı.

Sonraki süreçte, Milli Birlik Komitesi’ne karşı yürüttüğü kampanya ile dikkatleri üzerine çekti. Bu kampanyanın da büyük etkisiyle Milli Birlik Komitesi dağıtıldı ve aralarında Alpaslan Türkeş’in de bulunduğu “radikal kanat” görevinden uzaklaştırıldı. Ecevit, 1961 yılında kurulan hükümete Çalışma Bakanı olarak girdi ve sonraki iki kabinede bu yerini korudu.

CHP’nin yeni bir saf belirlediği 1960’lı yıllarda yıldızı giderek parladı ve 24 Ekim 1966 tarihindeki 18. Kurultay’da Genel Sekreter seçildi. Bu tarihten sonra artan parti içi muhalefetin sürükleyicisi oldu. Parti tabanındaki gücünü giderek artırması, onu İnönü karşısında ciddi bir rakip durumuna getirdi. 4 Mayıs 1972’de toplanan CHP 5. Olağanüstü Kurultayı’nda İnönü karşısında kazandığı galibiyet onu liderliğe taşıdı ve 14 Mayıs 1972 tarihinde CHP’nin yeni Genel Başkanı oldu.

Tarihte Bugün – 28 Mayıs - Bülent Ecevit doğdu - https://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-28-mayis/

İnönü Vakfı

06/06/2026

05/06/2026

04/06/2026

03/06/2026

02/06/2026

01/06/2026

31/05/2026

30/05/2026

29/05/2026

28/05/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share

Category