La'o Hamutuk

La'o Hamutuk Informações para nos contactar, mapa e direções, formulário para nos contactar, horário de funcionamento, serviços, classificações, fotos, vídeos e anúncios de La'o Hamutuk, Organização não governamental (ONG), Rua D. Alberto Ricardo da Silva Bebora, Dili.

Instituto ba Analiza no Monitor Dezenvolvimento iha Timor-Leste

The Timor-Leste Institute for Development Monitoring and Analysis

Website: http://laohamutuk.org

Blog: http://laohamutuk.blogspot.com

Iha Quinta-feira, 12 Dezembru 2024, La’o Hamutuk konsege públika Bulletin ba tinan 2024 nian. Konteúdu husi Bulletin ida...
12/12/2024

Iha Quinta-feira, 12 Dezembru 2024, La’o Hamutuk konsege públika Bulletin ba tinan 2024 nian.

Konteúdu husi Bulletin ida ne’e, simplifika husi analiza, perspetiva, no hanoin balu ne’ebé durante tinan 2024 La’o Hamutuk tau matan.

Nune’e, konvida ita boot sira mós atu le’e hodi atualizadu ho informasaun ba artigu no hanoin balu ne’ebé ami deskreve iha publikasaun ida ne’e.

Printed husi Bulletin ida ne’e, iha tempu besik ami sei fahe ba edifísiu balu, eskola, biblioteka, no ONG nasionál sira, média sira ne’ebé iha Díli no munisípiu sira, hanesan Aileu, Ermera, Liquiça, Manatuto, Baucau, Lospalos. Bainhira kolega sira hotu, husi organizasaun balu ne’ebé interese bele hakat ba La’o Hamutuk nia edifísiu Bebora atu hetan kopia printed iha semana oin.

Bele asesu mós iha link:https://www.laohamutuk.org/Bulletin/2024/2412Bulletin.pdf

Ohin, Tersa-feira, 29 Outubru 2024, La’o Hamutuk realiza “komunikadu Imprensa Kona ba OJE 2025”Governu hato’o ona propos...
29/10/2024

Ohin, Tersa-feira, 29 Outubru 2024, La’o Hamutuk realiza “komunikadu Imprensa Kona ba OJE 2025”

Governu hato’o ona proposta Orsamentu Estadu ba tinan 2025 ba Parlamento Nasionál. Husi proposta ne’e, sira propoin ho montante hamutuk Biliaun $2,2 no sa’e kuaze 12% husi OJE 2024.

La’o Hamutuk preokupa katak montante Proposta OJE 2025 inklui polítika fiskál ne’ebe governu halo, nafatin foku ba mega projetu sira ne’ebe husi La’o Hamutuk nia haree seidauk fó benefísiu ba povu no hakbiit ekonomia Timor-Leste. Hanesan Projetu Tasi Mane - konstrusaun no reabilitasaun auto-estrada, baze fornesimentu Suai - kuaze tokon $40 no kontinua sa’e maka’as iha projesaun sira ba tinan tuir mai, iha 2026 tokon $145 no tokon $223 iha 2027.

Governu nafatin seidauk konsidera setór produtivu sira hanesan Agrikultura setór importante, setór ida ne’e hetan de’it 2,3% husi total despeza OJE 2025.
La’o Hamutuk hanoin katak governu presiza kua despeza des-nesesáriu sira no investe ba setór produtivu. Iha proposta OJE 2025 ami husu atu halo redusaun ba despeza konsumtivu inklui mós finansiamentu balu ba veteranu sira ne’ebé kontinua sa’e husi t$113 iha 2024 ba t$207 iha 2025, pensaun ex-titular sira.

Ami mós preokupa ho finansiamentu ba instituisaun no empreza públiku sira hanesan TimorGAP kontinua hetan alokasaun tokon $16 ne’ebé realidade nia balansu iha 2023 sei hela tokon $106, laiha valór atu kontinua aloka osan tan ba instituisaun ne’ebé la fó reseita ba estadu no kontinua promove planu ne’ebé la realístiku ba povu no nasaun TL.

Atu haree detallu husi ami nia analiza no rekomendasaun, bele asesu iha link tuir mai:https://www.laohamutuk.org/econ/OGE25/241025LHSubOJE2025te.pdf

Relasiona ho Loron AI-HAN mundiál 2024 ho nia tema selebrasaun “Direitu Ai-han Atu Hadi’ak Moris no Futuru”, Iha loron, ...
16/10/2024

Relasiona ho Loron AI-HAN mundiál 2024 ho nia tema selebrasaun “Direitu Ai-han Atu Hadi’ak Moris no Futuru”, Iha loron, 15 Outubru 2024, La’o Hamutuk halo Konferénsia Imprensa hodi hato’o Ami nia gratidaun no Parabens ba toos na’in sira atu nafatin iha vontade no korajen maske sempre hasoru dezafiu oi-oin hanesan problema Infrastrutura báziku, Fasilidade, dezafiu klimátika, Fini, no mós merkadu.

La’o Hamutuk rekoñese katak, iha tinan barak nian laran, Governu no Parseiru Dezenvolvimentu sira, gasta osan barak ona ba setór agrikultura maibé realidade hatudu, Timor-Leste sei nafatin depende ba produtu ai-han husi rai li’ur.

Nune’e, La’o Hamutuk enkoraja Governu parte sira iha sistema ai han atu bele responde duni direitu ai-han ba ema hotu nudár diretu báziku. Relatóriu IPC iha Fevreiru 2024 hatudu katak populasaun ho 27% to’o Setembru 2024 sei hasoru In-seguransa Ai-han.
Relasiona ona tema refere, Governu iha responsabilidade tomak atu responde direitu ai-han ba sidadaun ho nutritivu.

Responsabilidade sira mak tenke kria kondisaun ba agrikultór sira no iha kooperasaun no koordenasaun di’ak atu maximiza rekursu sira hodi responde ba demanda ai-han.
Apreveita rekursu finanseiru no rekursu umanu ne’ebé Timor oan sira iha, investe iha setór agrikultura hodi asegura soberania ai han iha Timor – Leste.

Hakarak asesu komunikadu Imprensa, bele asesu iha link tuir mai:https://www.laohamutuk.org/Agri/2024/241016LHkomunikadu_imprensa_World_food_day.pdf

Keta haluha mai hamutuk ho ami iha loron aban!Hahú iha 08.30 dader too remata, ami hein ita boot sira nia prezensa 🙏🏽
26/08/2024

Keta haluha mai hamutuk ho ami iha loron aban!
Hahú iha 08.30 dader too remata, ami hein ita boot sira nia prezensa 🙏🏽

La’o Hamutuk sei organiza Seminariu Nasionál Komemorasaun Tinan 25 Konsulta Popular hodi refleta ba dezenvolvimentu iha ...
20/08/2024

La’o Hamutuk sei organiza Seminariu Nasionál Komemorasaun Tinan 25 Konsulta Popular hodi refleta ba dezenvolvimentu iha Setór Ekonomiku, Sosial no Kultural depois ukun rasik-an.

Ba belun no kolega hotu tantu maluk Akadémiku, Autoridade lokal, Governo, OSS sira hotu, grupu joven, grupu feto no maluk sira ho defisiénsia bele mai hamutuk ita realiza eventu ida ne’e.

Bele haree fatin no agenda klaru iha link tuir mai:
https://laohamutuk.blogspot.com/2024/08/seminariu-nasional-komemorasaun-tinan.html

Hafoin Lansamentu ba Rezultadu Open Budget Survey 2023 nian ne’ebé Organizasaun Parseiru Orsamentu Internasionál (Intern...
12/06/2024

Hafoin Lansamentu ba Rezultadu Open Budget Survey 2023 nian ne’ebé Organizasaun Parseiru Orsamentu Internasionál (International Budget Partnership) iha 29 Maiu 2024. Sumáriu ba konteúdu lansamentu mak hanesan tuir mai:

Transparensia, Timor-Leste hetan de’it pontu 37 husi 100, no ita iha pozisaun 83 husi nasaun 125.

Partisipasaun Públiku, valór ba partisipasaun públiku Timor-Leste nian mak 11 husi 100, no Timor-Leste nafatin ki’ik kompara ho nasaun Filipina, Malázia, Tailándia, Indonézia no Vietname.

Fiskalizasaun Orsamentál, Timor-Leste hetan pontu 67 husi 100, valor ida ne’e hatudu aumenta pontu 6 kompara ho relatóriu OBS 2021 no konsidera adekuadu ka nato’on.

Ami mós foin mak submete Karta Aberta ba Orgaun Kompetente sira atu hadi’ak liu tan iha pratika haktuir ba saida mak hakerek ona iha polítika sira, no haktuir ba padraun internasionál nian, bele asesuhttps://www.laohamutuk.org/econ/trans/OBS23/240612KartaAbertaLH-OBS2023.pdf

Tanba bainhira Governu halo esforsu atu hadi’ak valór transparénsia iha OBS bele ajuda sidadaun sira hotu suporta ba Governu nia esforsu tomak atu prevene ka hasees Timor-Leste husi rai-naruk fiskál.

Ba informasaun kle’an liu kona ba OBS 2024 bele asesu ba: https://internationalbudget.org/open-budget-survey no bele hetan OBS 2023 nia relatóriu kona-ba TL ihahttps://www.laohamutuk.org/DVD/2024/open-budget-survey-timor-leste-2023-en.pdf, no kestionáriu iha
https://www.laohamutuk.org/DVD/2024/OBS%20questionnaire%20timor-leste-202405131333.pdf.

31/05/2024

La’o Hamutuk foin mak publika video badak kona ba Sustentabilidade Fiskál iha Timor-Leste husi perspetiva reprezentante Parlamentu Nasionál sra. Deputada Angelina Maria Lopes Sarmento, reprezentante husi parte akadémika, Reitór Institute of Business – IOB, Dr. Pedro Ximenes no ikus liu husi La’o Hamutuk, peskizadóra Eliziaria Febe Gomes.

Bele mós akompañia husi Youtube Channel: https://www.youtube.com/watch?v=mHx71xu07_U&t=3s

Mai ita ba rona hamutuk, obrigada barak!

Iha loron Kinta-Feira, 18 Maiu 2024, La'o Hamutuk realiza enkontru publiku iha postu Natarbora ho tema politika orsament...
21/05/2024

Iha loron Kinta-Feira, 18 Maiu 2024, La'o Hamutuk realiza enkontru publiku iha postu Natarbora ho tema politika orsamentu jerál estadu ba dezenvolvimentu nasaun no politika diversifikasaun ekonomia núdar dalan ekonomia sustentavel.

Enkontru públiku ne’e alende atu fahe informasaun, LH hakarak rona mós hanoin no ideas husi entidade relevante hotu konaba asuntu oi-oin ne’ebé ita boot sira hatene no infrenta liga ho prosesu dezenvolvimentu iha nivel munisipiu, postu administrativu, suku no husi komunidade rasik.

Ami espera no enkoraja nafatin komunidade no públiku, oinsá bele partisipa ativu iha prosesu dezenvolvimentu nivel munisipiu to’o nivel nasionál ho objetivu atu haburas governasaun ne’ebé di’ak, hodi hametin demokrasia no dezenvolvimentu inkluzivu iha Timor-Leste.

La'o Hamutuk kontinua atu promove prinsipiu transparénsia no akontabilidade liu husi hasa’e koñesimentu públiku nivel munisipiu no postu administrative kona-ba politika publiku estadu (Orsamentu Jerál Estadu ba dezenvolvimentu nasaun), reforsa kuiñesimentu autoridade no komunidade iha nivel munisipiu atu kontinua tau matan no fiskaliza mós programa dezenvolvimentu husi nivel munisipiu to’o iha nivel aldeia, promove no hametin atividade produsaun ai-han iha munisipiu hodi promove diak liután polítika diversifikasaun ekonomia hodi asegura ekonomia sustentavel.

Iha sorumutu refere, hetan apresiasaun boot tebes husi Komunidade sira ne'ebe partisipa, no La'o Hamutuk sei kontinua realiza eventu hanesan ne'e iha postu administrativu seluk.

Iha loron Tersa-Feira, 14 Maiu 2024, La'o Hamutuk hola inisiativa hodi realiza enkontru públiku iha postu administrativu...
14/05/2024

Iha loron Tersa-Feira, 14 Maiu 2024, La'o Hamutuk hola inisiativa hodi realiza enkontru públiku iha postu administrativu Laclubar, Manatuto ho nia tema "Analiza OJE Husi Perspetiva Polítika Diversifikasaun Ekonomia". Objetivu husi sorumutu ida ne'e mak atu:
- Promove prinsipiu transparénsia no akontabilidade liu husi hasa’e koñesimentu públiku nivel munisipiu no postu administrative kona-ba politika publiku estadu (Orsamentu Jerál Estadu ba dezenvolvimentu nasaun);
- Reforsa kuiñesimentu autoridade no komunidade iha nivel munisípiu atu kontinua tau matan no fiskaliza mós programa dezenvolvimentu hosi nivel munisipiu to iha nivel aldeia;
- Promove no hametin atividade produsaun ai-han iha munisipiu hodi promove diak liu tan polítika diversifikasaun ekonomia no ekonomia sustentavel.

Partisipante iha eventu ida ne'e, Autoridade Munisipiu, postu Administrativu, autoridade lokál, polísia, setór privadu, relijioza, sosiedade sivíl, joven, komunidade, estudante no manorin sira, media lokál, maluk Defisiénsia sira no grupu LGBTIQ+, inklui instituisaun estadu seluk ne’ebé iha.

La'o Hamutuk nafatin sei kontinua atu atualiza informasaun sira relasiona ho polítika publika sira iha postu administrativu sira seluk.

Mai ita nafatin hatutan informasaun ba malu, atu reforsa iha advokasia, nune'e bele realiza mudansa ba iha polítika publika ida ne'ebé konsidera povu iha Governu sira nia desizaun sira.

[Tetum bellow]Helen Mary Hill, an Australian activist, devoted her life to supporting Timor-Leste's aspiration for indep...
07/05/2024

[Tetum bellow]
Helen Mary Hill, an Australian activist, devoted her life to supporting Timor-Leste's aspiration for independence since 1970s. Hill was co-founder the Australia-East Timor Association (AETA) and authored a book on the nationalist movement in East Timor, elucidating the East Timorese right to self-determination. For her commendable contributions, Hill was bestowed with the Order of Timor-Leste in 2014.

With great sadness, we acknowledge Hill's passing on May 7, 2024. Her contributions to Timor-Leste and global solidarity are immeasurable. Hill's academic research and activism played a pivotal role in illuminating the East Timorese right to self-determination, highlighting previously overlooked perspectives, and reminding the world of Timor-Leste's struggle and right to gain independence.

Her pioneering work continues to inspire researchers, synthesizing ideas across intellectual disciplines, she also was a co-founder of Timor-Leste Studies Association (TLSA). Her lifetime of solidarity with Timor-Leste is a testament to her unwavering commitment to social justice and human rights.

Her passing is a profound loss to the academic and activist community. We extend our heartfelt condolences to her family, friends, and all those she contributed to and influenced throughout her historical journey.

_________
Helen Mary Hill, ativista Australia nian, dedika nia moris hodi apoia Timor-Leste nia aspirasaun ba independénsia desde 1970. Hill hamutuk harii Asosiasaun Australia-East Timor (AETA) no hakerek livru ida kona-ba movimentu nasionál iha Timor-Leste, hodi hasa'e direitu Timor-Oan sira-nian ba determinasaun rasik. Ba ninia kontribuisaun ne'ebé di'ak tebes, Hill simu ona ho Orden Timor-Leste iha 2014.

Ami sente triste tebes tanba rona katak ami lakon Helen iha loron 7 Maiu 2024. Nia kontribuisaun ba Timor-Leste no solidariedade globál ne'ebé boot tebes. Peskiza akadémika no aktivizmu ne’ebé durante ne’e nia hala'o nudár papél importante ida hodi fó sai direitu Timor-Oan sira-nian ba determinasaun an rasik, hodi hatudu perspetiva sira ne'ebé uluk seidauk hetan konsiderasaun, no fó-hanoin fali ba mundu luta Timor-Leste nian no direitu atu hetan independénsia.

Ninia serbisu pioneiru kontinua fó inspirasaun ba peskizador sira, halo sintesis ba ideia sira iha disiplina intelektuál. Helen mos nudár fundador ida ba Timor-Leste Studies Association (TLSA). Nia moris solidariedade ba Timor-Leste sai nudár testemuña ba nia kompromisu ba justisa sosiál no direitus umanus.

Rona novidades ne’e, La’o Hamutuk, komunidade akadémiku no ativista sira senti lakon tebes. Ami hato'o ami-nia laran-triste ba lakon belun Helen Hill, liu-liu lakon ninia lala’ok istóriku no kontribuisaun sira ne’ebé nia husik hela ba Timor-Leste.

Adeus Camarada Helen Hill 🙏

[ENG AND PT BELLOW]Iha tinan barak La’o Hamutuk no movimentu nasionál no internasionál lubuk ida mak alerta ona kona ba ...
28/02/2024

[ENG AND PT BELLOW]
Iha tinan barak La’o Hamutuk no movimentu nasionál no internasionál lubuk ida mak alerta ona kona ba risku sira iha Organizasaun Komérsiu Mundiál (WTO, sigla Inglés) no antes ne’e mós afirma ona ami nia pozisaun hodi kontra regulamentu sira iha OMK no liu-liu kontra Timor-Leste nia intensaun atu hola parte iha OMK.
Infelizmente, IX Governu, Membru Parlamentu Nasionál no Prezidente Repúblika iha loron 26 Fevereiru 2024 kontinua realiza sira nia ambisaun ho urjénsia hodi asina pakote adezaun OMK nian iha Abu Dhabi, EAU iha simeira Organizasaun Mundial Komérsiu (WTO, sigla Inglés) ba dala-13 no asina protokolu adesaun nian.
La’o Hamutuk rejeita adezaun Timor-Leste ba Organizasaun Komérsiu Mundiál no sujere atu proteje no promove ekonomia rai Laran. Dezde momentu hahú negosiasaun ba adesaun, ami alerta ona kona-ba risku ne'ebé sei mosu ba Timor-Leste bainhira hola parte iha OMK, liu-liu agrikultór sira.
Mezmu OMK dehan katak sei promove merkadu livre hanesan dalan atu dezenvolve, no Governu Timor-Leste hateten katak sei fó prioridade no asegura komersiante kiik sira no hakbiit ekonomia lokál, realidade no dezafiu sira iha OMK dadaun ne’e hatudu katak regulamentu sira fó benefísiu ba nasaun no ema riku balun de’it. Tanba dominasaun ba iha komérsiu livre sei favoravel de’it ba nasaun boot no kompañia boot sira ne’ebé durante ne’e regula no domina komérsiu no investimentu mundiál. Nasaun hirak ne’ebé seidauk iha kondisaun ekonomia adekuadu no avansadu sei la bele atu kompete sei la hetan benefísiu husi merkadu nakloke ida ne’e, sira sofre liu fali husi implikasaun sira iha merkadu livre ida ne’e, hanesan protestu sira ne’ebé mosu husi agrikultor sira husi India no nasaun europa nian balun. Atu klean liu bele vizita ba pajina sira tuir mai:
https://www.laohamutuk.org/econ/ASEAN/LHASEANforFongtilJune2010Te.pdf
https://www.laohamutuk.org/econ/trade/WTOPositionPaper11Jan2017en.pdf

https://www.facebook.com/tvetimorleste/videos/1599553584124279/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v

PT:
Desde o início, La’o Hamutuk, junto com o movimento e a sociedade civil nacional e internacional, alerta sobre os riscos da participação na Organização Mundial do Comércio (OMC, sigla em português) e reforça a sua posição contrária ao regulamento da OMC e à entrada de Timor-Leste nesta organização multilateral.
Infelizmente, membros do IX Governo e do Parlamento Nacional, além da Presidência da República, no dia 26 de fevereiro de 2024, continuam a sua ambição de forma urgente para assinar o protocolo de adesão na 13ª Reunião Ministerial da Organização Mundial do Comércio (WTO, sigla em inglês) em Abu Dhabi, EAU.
La’o Hamutuk rejeita a adesão de Timor-Leste à Organização Mundial do Comércio e sugere que o Estado foque em proteger e promover a sua economia interna. Desde o início da negociação para a adesão, nós alertamos sobre os riscos que a entrada na OMC pode trazer para a realidade da população de Timor-Leste, especialmente a dos agricultores.
Ainda que a OMC afirme que o mercado livre é uma forma de desenvolver o país, e o Governo de Timor-Leste que assegurará os pequenos e médios negócios nacionais, a realidade e os desafios atuais da OMC demonstram que as regulamentações favorecem apenas algumas nações. O comércio livre mostra-se benéfico apenas para grandes nações e empresas que, ao longo do tempo, regulamentam e dominam o comércio e os investimentos globais. Nações e os seus pequenos e médios produtores, que ainda não possuem condições econômicas adequadas e avançadas, não podem competir e não obtêm benefícios deste mercado global, sendo mais prejudicadas pelas implicações no mercado livre, como mostram os protestos ocorrendo agora pelos agricultores da Índia e dos países europeus. Para obter mais informações, visite a página:

https://www.laohamutuk.org/econ/ASEAN/LHASEANforFongtilJune2010Te.pdf
https://www.laohamutuk.org/econ/trade/WTOPositionPaper11Jan2017en.pdf

https://www.facebook.com/tvetimorleste/videos/1599553584124279/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v

EN:
Since the beginning, La'o Hamutuk, alongside with the movement and national and international civil society, has warned about the risks of participating in the World Trade Organization (WTO) and reinforced its position against WTO’s regulations and Timor-Leste's entrance into this multilateral organization.
Unfortunately, members of the IX Government and the National Parliament, in addition to the Presidency of the Republic, on February 26, 2024, continue their ambition in a urgently way to sign the accession protocol at the 13th Ministerial Meeting of the World Trade Organization (WTO, acronym in English) in Abu Dhabi, UAE.
La’o Hamutuk rejects Timor-Leste’s accession to the World Trade Organization and suggests that the State focus on protecting and promoting its internal economy. Since the beginning of accession negotiations, we have warned about the risks that joining the WTO could bring to the reality of the population of Timor-Leste, especially farmers.
Even though the WTO states that the free market is a form to develop the country, and the Government of Timor-Leste affirms that it will protect small and medium-sized national businesses, the reality and current challenges of the WTO demonstrate that regulations only favor some nations. The free trade is beneficial only to large nations and companies that, over time, regulate and dominate global trade and investment. Nations and their small and medium producers, which do not yet have adequate and advanced economic conditions, cannot compete and do not obtain benefits from this global market, being more harmed by the implications on the free market, as shown by the protests taking place now by farmers in India and in some of the European countries. For more information, visit the page:

https://www.laohamutuk.org/econ/ASEAN/LHASEANforFongtilJune2010Te.pdf
https://www.laohamutuk.org/econ/trade/WTOPositionPaper11Jan2017en.pdf

https://www.facebook.com/tvetimorleste/videos/1599553584124279/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v

Endereço

Rua D. Alberto Ricardo Da Silva Bebora
Dili

Notificações

Seja o primeiro a receber as novidades e deixe-nos enviar-lhe um email quando La'o Hamutuk publica notícias e promoções. O seu endereço de email não será utilizado para qualquer outro propósito, e pode cancelar a subscrição a qualquer momento.

Compartilhar