16/04/2026
Матлабе аз Ортиқ Қодир, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон дар бораи зиндаёд Муҳиддин Олимпур, ки агар 30 сол пеш кушта намешуд, 2 марти имсол ба синни мубораки 80 мерасид.
*****
Ифтихори насли мо
Муҳиддин Олимпур бо донишу фарҳанг, бо насаби тоҷикӣ ва бидуни пасванди русии «ов», бо чеҳраи нуронӣ, бо ришу мӯйи дароз ва дурбини аккосии ҳамоил дар гарданаш барои насли мо, яъне ҷавонони даҳаҳои 70 ва 80-и қарни гузашта намоди зиёии асил ва инсони замони муосир маҳсуб мешуд. Шеваи либоспӯшӣ, роҳ рафтан, одоби муошират ва фарҳанги волои ӯ барои мо воқеан улгу ва намунаи ибрату ифтихор буд.
Мақолаву гузоришҳо, сафарномаҳои рангину ҷолиб, ба вижа мусоҳибаҳои шавқангезу пурмуҳтавои М. Олимпур бо шахсиятҳои саршиноси кишвар ва ҳамзабонони бурунмарзиамон аз серхонандатарин матолиби матбуоти он айём ба ҳисоб мераванд. Барои хонандаи тоҷик навиштаҳои Муҳиддин Олимпур пиромуни сарнавишти чеҳраҳои матраҳи олами фарҳангу ҳунар ва шахсиятҳои сиёсиву иҷтимоӣ басо мароқангезу ҷолиб буданд. Ба унвони мисол, матолиби навиштаи М.Олимпур пиромуни дидорҳояш бо фарзандони Амир Олимхон, ки худро на аҳли манғит, балки тоҷик медонистанд ва аз падари худ, ки тоҷикона мезисту бо забони шевои форсии тоҷикӣ шеър мегуфт, ифтихор доштанд, ҳамчунин бо хонаводаи ситораи мусиқии Шарқ Аҳмад Зоҳир, бо хонандаи пуровозаи эронӣ хонум Гугуш ва бо шоири бузурги эронӣ Нодири Нодирпур воқеан беҳтарину ҷолибтарин навиштаҳои ӯ маҳсуб мешаванд.
Муҳиддин Олимпур агар дар ибтидо ҳамчун аккос ва хабарнигор шуҳрат пайдо кард, баъдан ба унвони муаллиф ва муҷрии барномаи телевизионии “Ситораҳои Шарқ” бештар маъруф гардид. Барномаи “Ситораҳои Шарқ” дар Телевизиони Тоҷикистон сафҳаи нав, тарҳи ҷадид, падидаи тоза ва гардишу таҳаввули бесобиқаро ба армуғон овард. Садҳо ҳазор мухлису ҳаводори барнома аз оинаи нилгун бесаброна мунтазири пахши ҳар намоиши нави ин силсила мешуданд. Ин барномаҳо тамошобинонро аз ҳақоиқи ҷолибу ибратомӯз дар мавриди зиндагии ҳунармандони дӯстдоштаашон муталеъ месохт ва Муҳиддин Олимпур аз саросари Тоҷикистон ва ҳатто берун аз он номаҳои сипосу қадрдонӣ дарёфт мекард.
Ёд дорам, боре Муҳиддин Олимпур бо хоксориву фурӯтанӣ ва самимияти хоссае, ки дошт, назару андешаи маро дар бораи ҳусну қубҳи барномаи “Ситораҳои Шарқ” пурсид. Банда, ки аз мухлисони сарсахти барнома будам, арзишҳои баланди бадеиву ҳунарии онро зикр карда, дар зимн аз шеваи гуфтор ва ҳусни баёни муҷрии он Муҳиддин Олимпур, ки каме бо садои баланд суҳбат мекард, эрод гирифтам ва пешниҳод кардам, ки агар нарму ором ва ботамкин ҳарф занад, ҳусни намоиш меафзояд. Хуб дар ёд дорам, ки шодравон ин эроду пешниҳоди бандаро бо камоли хушнудӣ ва сипосу эҳтироми самимона пазируфта буд...
Ифтихори ҳузур дар коргоҳи аккосии Муҳиддин Олимпур борҳо насибам шуда ва аксҳое аз худамро дар рӯи саҳнаи театр ва ҳангоми иҷрои барномаҳои адабию фарҳангӣ аз ӯ ба ёдгор дорам. Ёдам ҳаст, дар он коргоҳи кӯчакаш даҳҳо ҳалқа (плёнка)-и аксҳои чопнашударо бо тартиб овезон карда буд, ки онҳо тасвири бисёре аз бузургони адабу фарҳанг, шахсиятҳои маъруфи сиёсиву ҷамъиятӣ, чеҳраҳои саршиноси миллати тоҷик ва халқҳои дигари дӯсту бародари моро дар бар доштанд.
Бахше аз он тасвирҳо ҳамроҳ бо лавҳаю гузоришҳои Муҳиддин дар нашрияҳо чоп шуданд. Зиндаёд М.Олимпур ният дошт, ки ҳамаи он ганҷи бебаҳои таърихиро бо тадриҷ чоп карда, манзури хонандагон ва ҳаводорони ҳунари аккосӣ бигардонад. Коргоҳи эҷодии Муҳиддин Олимпур бо назму тартиби худ аз пуркориву масъулиятшиносӣ, ворастагию озодманишии соҳибаш гувоҳӣ медод...
Ҷойгоҳу мақом ва манзалату эътибори Муҳиддин Олимпурро ҳамчун хабарнигору аксбардор ва муаррифгари фарҳангу адаби миллати тоҷик соли 1994, дар нахустин сафари худ ба Ҷумҳурии исломии Эрон бештар эҳсос кардам. Он солҳо, ки Тоҷикистон тоза аз шуравӣ ҷудо ва кишваре мустақил шуда буд, барои мардуми дунё, ҳатто ҳамзабонони мо камтар шинохташуда буд. Хабару гузоришҳои радиоии Муҳиддин Олимпур он замон беҳтарин василаи ошноии ҳамзабонони мо дар Эрону Афғонистон бо Тоҷикистон ва мардуми сарбаланди ин сарзамин буданд. Дар фурӯшгоҳу бозорҳо ва дар нақлиёти умумӣ дар Теҳрон аз лаҳни гуфтори мо мефаҳмиданд,ки эронӣ нестем. Вақте мефаҳмиданд, ки тоҷик ҳастем ва аз Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Эрон омадаем, аксар фурӯшандагону ронандагони токсӣ ва кормандони меҳмонхонаҳо дарҳол ёди Муҳиддин Олимпурро мекарданд. Барои мо мояи ифтихор буд, ки як ҳамватани моро дар Эрон мешиносанд ва ба ӯ эҳтироми зиёд қоил ҳастанд.
Пас аз бозгашт аз Эрон паёмҳои гарму самимӣ ва муҳаббатомези эрониёнро ба оқои Муҳиддин (аксар дӯстон аз сари лутфу меҳр ба Муҳиддин Олимпур ҳамин гуна хитоб мекарданд) расондам, ки барояш хушоянду гуворо буд.
Соле баъд, яъне баҳори 1995 банда дар ҳайати як гурӯҳ дубора ба Эрон сафар кардам. Пеш аз сафар Муҳиддин Олимпур хоҳиш кард то китоби тозанашри ӯ-“Ишқ фарёд кунад...”-ро, ки дар бораи хонандаи машҳури эронӣ Гугуш навишта буд, ба раиси Бунёди Нишопур дар Теҳрон Фаридуни Ҷунайдӣ бибарам. Китоб ба ду хат-сириллик ва форсӣ ва бо тарроҳию аксҳои ҷолиби хонум Гугуш ба нашр расида буд...
Субҳи рӯзи дувуми сафар, банда тибқи ваъдае, ки ба Муҳиддин Олимпур дода будам, аз меҳмонсарои “Истиқлол”-и Теҳрон ба телефони манзили Фаридуни Ҷунайдӣ занг задам. Шумораи телефонро Муҳиддин дода буд. Танҳо мехостам амонатро ба дасти соҳибаш биспорам. Фаридуни Ҷунайдӣ пас аз шунидани номи Муҳиддин Олимпур хеле шод шуд ва гуфт, ки зуд худро ба меҳмонхона мерасонад.
Ҳайати мо, ки дар он устодоне монанди Лоиқ Шералӣ, Гулназар, Камол Насрулло, Раҳмат Назрӣ, Низом Қосим, Меҳринисо, Баҳринисо ва бархе аз арбобони илму фарҳанг шомил буданд, баъд аз сарфи субҳона дар тараддуди сафар ба маконҳои таърихии шаҳри Теҳрон буд. Фаридун Ҷунайдӣ тибқи ваъда дар меҳмонсарои “Истиқлол” ҳозир шуд. Ӯ аз дарёфти китоби тозанашри Муҳиддин Олимпур бо соядасти саршор аз меҳру самимияти муаллиф ва хати зебои форсии ӯ хурсанд гашт. Ӯ аз дидор бо устод Лоиқ Шералӣ ва адибони дигари тоҷик ҳам шодӣ мекард. Устод Лоиқ бо дидани дӯсти дерини худ, ҳамроҳи гурӯҳ ба тамошои маконҳои таърихии Теҳрон нарафтанд. Устод баҳона пеш оварданд, ки ду сол қабл ҳангоми дидори Раҳмон Набиев, раиси ҷумҳури вақти Тоҷикистон аз Эрон, ҳамаи мавзеъҳои дидании Теҳронро тамошо кардаанд...
Банда ҳам басо шоду сарафроз будам, ки хоҳиши Муҳиддинро иҷро кардам ва бо шарофати ӯ бо шахсияти маъруфи Эрон, Раиси Бунёди Нишопур Фаридуни Ҷунайдӣ ошно шудам. Дар хотир дорам, ки он вақт як пойи оқои Ҷунайдӣ осеб дида ва гаҷбандӣ шуда буд. Ӯ бо асо роҳ мерафт ва пояш мелангид. Китоби Муҳиддин Олимпурро варақ зад ва бо хандаву завқи хос иброз дошт, ки нашри ин китоб хонум Гугушро хушҳол хоҳад кард. Зимнан, бояд ёдовар шавам, ки он солҳо хонум Гугуш дар шимоли Теҳрон иқомат дошт. Ману рӯзноманигор Суҳроби Зиё, ки он солҳо дар дафтари ИРНО дар шаҳри Душанбе кор мекард ва ҳамроҳи мо ба Эрон сафар карда буд, тасмим гирифтем хонум Гугушро бибинем. Дидори мо бо Гугушро яке аз дӯстон мувофиқа карда буд. Суҳроб атласи тоҷикӣ, ман китоби “Ишқ фарёд кунад...”-и Муҳиддин Олимпур ва миқдоре хушкмеваҳои Тоҷикистонро барои хонум Гугуш ҳадя бурда будем.
Аммо сафар ба Шероз ва Тахти Ҷамшед, ки аз субҳ то нимашаб тӯл кашид, таҳаққуқи ин ормони моро ғайримумкин сохт. Субҳи рӯзи дигар мо тавассути ҳавопаймо ба Душанбе баргаштем... Муҳиддин аз он, ки хоҳишашро ба ҷо оварда ва китоби тозанашри ӯро ба Фаридуни Ҷунайдӣ расонда будам, бисёр хушҳолу сипосгузор буд...
Банда баъди қатли ғамангези Кароматуллои Қурбон дар сӯги ӯ китобе навиштам ва мехостам онро барои мухлисону ҳаводорони ин шаҳиди роҳи ҳунар чоп кунам. Дар коргоҳи Муҳиддин чанд акси то ҳоло чопнашудаи Кароматуллоро дида будам. Муҳиддин Олимпур лутф кард ва аз бойгонии худ неготиви яке аз аксҳои нодиру зебои Кароматуллои зиндаёдро тақдим кард, ки онро рӯи муқоваи китоби “Ёди ту оташест...” ҷо додем...
Ёди ҳарду шаҳиди халлоқу ҳунарманд гиромӣ бод!...
Соли 1995 ба ибтикори ВВС ва ҳамкории арзишманди Муҳиддин Олимпур, ҳамчунин Анҷумани “Пайванд” ба роҳбарии академик Муҳаммад Осимӣ овозхони маъруфи эронӣ Саттор ба Тоҷикистон омад ва дар Кохи Борбади шаҳри Душанбе барномаи бошукуҳи консертӣ иҷро кард.
Муҷрии барнома Муҳиддин Олимпур, устодони зиндаёд Лоиқ Шералӣ ва Муҳаммад Осимӣ бо лутфи сухан тамошобинонро хушҳол карданд. Пахши паёми савтии шоири бузурги эронӣ Нодири Нодирпур ба барномаи консертӣ шукуҳи дигаре бахшид. Пайдо кардани билет ба консерти Саттор сахт буд, вале бо лутфи Муҳиддин Олимпур банда ҳамроҳи ҳамсарам барномаи ҷолибу дилангези Сатторро дар толори Кохи Борбад тамошо кардем ва аз он лаззати зиёди маънавӣ бардоштем.
Рӯзи дигар дар меҳмонхонаи “Тоҷикистон” бароям имкони дидору гуфтугӯ бо Саттор фароҳам шуд. Дар он мулоқот банда шеъри машҳури Нодири Нодирпур “Куҳан диёро”-ро қироат кардам. Саттор аз он истиқбол кард ва гуфт, ки дар барномаи консертии ӯ ин шеър бояд дар ҳошияи паёми савтии устод Нодирпур рӯи саҳна хонда мешуд.
Устод Осимӣ низ гуфтанд, ки хуб мебуд агар барномаро Ортиқи Қодир гардонандагӣ мекард. Муҳиддин Олимпур эроди устод Осимиро пазируфт ва изҳор дошт, ки ният дорад дар Наврӯзи соле баъд Фарҳоди Дарё, овозхони машҳури Афғонистонро ба Тоҷикистон даъват кунад. Ӯ дар ҳузури устод Осимӣ ва Саттор ваъда дод,ки муҷрии барномаи консертии Фарҳоди Дарё банда хоҳам буд...
Афсӯс, ки тири ҷаҳолату разолат ин орзуи накӯ ва нақшаю ормонҳои дигари Муҳиддин Олимпурро ба хоки тира бурд...
Ёди некаш гиромӣ бод!
Ортиқи Қодир,
Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон
Дар аксҳо:
1.Муҳиддин Олимпур, Ортиқ Қодир ва Муҳаммад Осимӣ
2.Ҳунарпешаҳои театри ба номи устод Лоҳутӣ: Султонмуроди Бобомурод, Муҳаммадҷон Шодиев, Ортиқи Қодир, Қиёмиддин Ҷақалов (Ёдашон гиромӣ бод!) ва Зулхумор Иброҳимова дар намоиши "Қиёми Лоҳутӣ", ки соли 1987 ба муносибати 100-умин солгарди таваллуди устод Абулқосими Лоҳутӣ рӯи саҳнаи ин театр рафта буд.
3.Ортиқ Қодир бо Носир Ҳасанов (Худо биёмурзад!) дар намоиши "Қиёми Лоҳутӣ"
Аксҳо аз ҷараёни ин намоишро зиндаёд Муҳиддин Олимпур гирифта.
