พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา

22/10/2025

📜 ย้อนรำลึก ๑๑๕ ปี พระปิยมหาราช
เสด็จเมืองฝางเก่าผ่านวัดคุ้งตะเภา
(๒๕ ตุลาคม ๒๔๔๔ - ๒๕ ตุลาคม ๒๕๖๘)

🙏 เช้า ๒๕ ตุลาคม ๒๔๔๔
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕
เสด็จพระราชดำเนินทาง ชลมารค
ผ่าน วัดคุ้งตะเภา ทางแม่น้ำน่าน
โดยเรือพระที่นั่ง “สมจิตรหวัง” 🚤
คราวเสด็จประพาสมณฑลฝ่ายเหนือ

💬 ในพระราชหัตถเลขา ทรงมีพระบรมราชาธิบายถึง “สภาพหน้าวัดคุ้งตะเภา”
ว่าเป็นบริเวณที่ “มีแก่งหินกันน้ำให้ไหลอ่อนลง”
ซึ่งสันนิษฐานว่า คือบริเวณหัวแก่งหินหน้าเขายูงวัว
ตรงหน้าท่าน้ำวัดคุ้งตะเภาในปัจจุบันนั่นเอง

📿 ขณะนั้น พระครูสวางคมุนี (จัน)
อดีตเจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา
ได้มรณภาพไปก่อนหน้าแล้ว (ราว ก่อน พ.ศ. ๒๔๔๒)
จึงไม่ได้มีการตั้งซุ้มรับเสด็จในคราวนั้น

พระครูสวางคมุนี (จัน) อดีตเจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา
เป็นพระมหาเถระรูปสำคัญของเมืองฝาง
ในช่วงรอยต่อการปฏิรูปการปกครองส่วนภูมิภาคในสมัยรัชกาลที่ ๕
ก่อนที่เมืองบางโพและเขตเมืองฝางจะได้รับการยกฐานะเป็น “เมืองอุตรดิตถ์”
ในต้นรัชกาลที่ ๖

หลวงพ่อเจ้าอธิการจัน วัดคุ้งตะเภา
เป็นผู้ที่ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ให้ดำรงตำแหน่ง
เจ้าคณะใหญ่เมืองฝาง
เป็นรูปสุดท้ายในตำแหน่งนี้

จึงถือว่าการมรณภาพของท่าน และการเปลี่ยนแปลง
ปฏิรูปการปกครองส่วนภูมิภาคในสมัยรัชกาลที่ ๕
เป็นการปิดตำนานภูมินาม
พระครูสังฆราชาเจ้าคณะเมืองเก่าแก่
ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์มาตั้งแต่สมัยโบราณ 🕊️

📸 ภาพประกอบ: พระบรมฉายาลักษณ์
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมพระบรมวงศานุวงศ์
และเจ้าเมืองประเทศราช ข้าราชการเมืองอุตรดิตถ์
ณ พลับพลารับเสด็จหน้าวัดวังเตาหม้อ (วัดท่าถนน) พ.ศ. ๒๔๔๔
เมื่อคราวเสด็จประพาสมณฑลฝ่ายเหนือ

🌿 เนื่องในวาระครบรอบ ๑๑๕ ปีแห่งการเสด็จประพาสเมืองอุตรดิตถ์
ขอน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ
และสดุดีเกียรติคุณแห่งพระมหาเถระผู้เป็นร่มโพธิ์ของแผ่นดินเมืองฝาง

#วันปิยมหาราช #รัชกาลที่5 #วัดคุ้งตะเภา #อุตรดิตถ์ #พระครูสวางคมุนี #ประวัติศาสตร์ชาติไทย

20/10/2025

🌿💚 ครบรอบ 3 ปี ชุมชนคุ้งตะเภา “มรดกจังหวัดอุตรดิตถ์” 💚🌿

ชาวบ้านคุ้งตะเภาภาคภูมิใจอย่างยิ่ง 🎉
ที่ชุมชนเราได้รับการประกาศให้เป็น “มรดกจังหวัดอุตรดิตถ์”
และยังเป็น 1 ใน 3 ชุมชนของอำเภอเมืองอุตรดิตถ์
ที่ได้รับเกียรติให้เป็นแหล่งศิลปวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และสิ่งแวดล้อม 🏡✨

ตลอดเวลาที่ผ่านมา ชาวบ้านคุ้งตะเภาช่วยกันอนุรักษ์ สืบสาน และต่อยอดคุณค่าทางวัฒนธรรม
ให้คงอยู่เป็นมรดกอันล้ำค่าของลูกหลานต่อไป 💫

ขอขอบคุณทุกภาคส่วนที่ร่วมแรงร่วมใจ ดูแลและพัฒนาชุมชนบ้านคุ้งตะเภาอย่างต่อเนื่อง
“บ้านคุ้งตะเภา... มรดกแห่งความภาคภูมิใจของอุตรดิตถ์” ❤️

#มรดกจังหวัดอุตรดิตถ์ #ชุมชนบ้านคุ้งตะเภา #1ใน3แห่งของอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ #ครบรอบ3ปีแห่งความภูมิใจ #ภูมิปัญญาท้องถิ่น

19/09/2025

“เฉลิมเกียรติพระบารมี 100 ปี พระอัฐมรามาธิบดินทรราชา”

ด้วยวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2568 เป็นวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ครบ 100 ปี

ในวาระอันเป็นมหามงคลนี้ วัดคุ้งตะเภา จึงขอนำข้อมูลเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพครบ 100 ปี ที่ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณต่อชาวจังหวัดอุตรดิตถ์ นำเสนอให้ได้รับทราบ

พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอภิลักขิตสมัย
วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
พระอัฐมรามาธิบดินทร (รัชกาลที่ ๘) ครบ ๑๐๐ ปี พ.ศ. ๒๕๖๘
วันเสาร์ที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๖๘

พระพุทธรูปโบราณสำคัญ
ที่ในหลวงรัชกาลที่ ๘
พระราชทานให้จังหวัดอุตรดิตถ์

หลวงพ่อสุโขสัมฤทธิ์ วัดคุ้งตะเภา
หลวงพ่อเชียงแสน วัดธรรมาธิปไตย
หลวงพ่อพุทธโคดม วัดยางโทน

พระพุทธรูปทุกองค์ได้รับพระราชทานมาเมื่อครั้งยุบวัดราชบุรณะในสมัยรัชกาลที่ ๘
เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๙ ครั้งเจ้าคุณพระสุธรรมเมธี (บรรลือ ธมฺมธโช) เป็นเจ้าคณะจังหวัดอุตรดิตถ์

✨🇹🇭 เฉลิมเกียรติพระบารมี 100 ปี พระอัฐมรามาธิบดินทรราชา 🇹🇭✨

📅 วันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2568
เป็นวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
พระอัฐมรามาธิบดินทร (รัชกาลที่ ๘) ครบ 100 ปี

🙏 ในวาระอันเป็นมหามงคลนี้ วัดคุ้งตะเภา
ขอน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ
ที่ทรงมีต่อพสกนิกรชาวจังหวัดอุตรดิตถ์
โดยเฉพาะการพระราชทานพระพุทธรูปโบราณสำคัญ

🪷 พระพุทธรูปสำคัญที่รัชกาลที่ ๘ พระราชทานให้จังหวัดอุตรดิตถ์ (เท่าที่ทราบข้อมูล) ได้แก่

🙏 หลวงพ่อสุโขสัมฤทธิ์ วัดคุ้งตะเภา

🙏 หลวงพ่อเชียงแสน วัดธรรมาธิปไตย

🙏 หลวงพ่อพุทธโคดม วัดยางโทน

🙏 หลวงพ่ออู่ทอง (ทองคำ) วัดดงสระแก้ว (ถูกโจรกรรมสูญหายไปนานแล้ว)

📖 พระพุทธรูปทุกองค์ได้รับพระราชทาน เมื่อครั้งยุบเลิกวัดราชบุรณะด้วยประสบภัยทางอากาศ พ.ศ. 2489
ในสมัยที่ เจ้าคุณพระสุธรรมเมธี (บรรลือ ธมฺมธโช) ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดอุตรดิตถ์

✨ น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ ✨

09/09/2025

กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก. (2562). บัญชีสังเขปเอกสารโบราณ วัดคุ้งตะเภา จังหวัดอุตรดิตถ์. กรุงเทพฯ : สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร . (อัดสำเนา)

Check กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก. (2562). บัญชีสังเขปเอกสารโบราณ วัดคุ้งตะเภา จังหวัดอุตรดิตถ์. กรุงเทพฯ : สำนักห....

08/09/2025

ตราประทับงาประจำตำแหน่งเจ้าคณะใหญ่เมืองฝาง
รูปสุดท้ายของประวัติศาสตร์ชาติไทย พ.ศ. ๒๔๓๑

(พระครูสังฆราชาวัดสวางมุณี)

ที่มา: พิพิธภัณฑ์ตำหนักสมเด็จพระสังฆราชแพ วัดสุทัศน์

พระครูสวางคมุนี (จัน)
อดีตเจ้าคณะใหญ่เมืองฝาง อดีตเจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา

เป็นผู้ถือตราประทับงานี้เป็นรูปสุดท้าย

08/09/2025

18/08/2025

26/06/2025

แจกหนังสือออนไลน์ (เล่มจริงหายากมาก)

Check (ฉบับตีพิมพ์ครั้งที่ 2 ปี 2559) สวางคบุรีศรีคุ้งตะเภา : สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับสมรภูมิสวางคบุรี-คุ้งตะเ...

26/06/2025

แจกหนังสือออนไลน์ จ้า (เล่มนี้หายากแล้วเน้อ)

Check เทวประภาส มากคล้าย. (2560). สารพันบันทึกเล่า พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา: ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และภู....

09/01/2025

ภาพเก่าสมัยก่อน (น่าจะเก่ากว่าปี ๒๕๓๐) เพราะสมัยนั้นกล้องเป็นของหายาก มีราคาแพง และถ่ายในงานสำคัญเท่านั้น เมื่อเสร็จงานใหญ่ มีการนำไปอัดรูปและใส่กรอบแขวนไว้ที่เสาแนวอาสน์สงฆ์ศาลาการเปรียญวัดคุ้งตะเภามาช้านาน

ภาพที่นำให้ชมนี้ ถ่ายจากกรอบภาพติดเสาศาลาการเปรียญ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๑ ก่อนถูกนำออกและสูญหายไปแล้ว (ชัดสุดได้แค่นี้) พระครูธรรมธรเทวประภาส ถ่ายไว้ด้วยกล้องดิจิตอลที่ดีที่สุดเท่าที่มีแล้วในวัดในขณะนั้น ใครพอทราบประวัติกรอบภาพนี้แจ้งให้ข้อมูลกันได้ จำได้เลาๆ เพียงว่าเป็นงานของพระอธิการท้วน โฆสโก แต่อาจจะจำผิดเพราะหลวงปู่อู๋บอกไว้นานหลายปีแล้ว

เป็นภาพการตั้งเมรุลอยประชุมเพลิงศพเจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา บริเวณหน้าอุโบสถทิศตะวันออก (ปัจจุบันน่าจะอยู่บริเวณกุฎิครึ่งปูนครึ่งไม้สองชั้น แถวๆ นั้น) สังเกตเห็นต้นมะขามโบราณหน้าโบสถ์ที่ล้มไปแล้วเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๕๕๙ และพระธรรมเจดีย์หน้าโบสถ์ (ปัจจุบันยังอยู่) สมัยนั้นยังไม่มีการสร้างเจดีย์บรรจุอัฐิบริเวณหน้าโบสถ์ น่าจะมาเริ่มสร้างหลัง พ.ศ. ๒๕๓๐ (ปัจจุบันงดให้สร้างบริเวณวัดเนื่องจากเต็มพื้นที่ แต่ให้ไปสร้างบริเวณหลังเมรุแทน)

สมัยก่อนบริเวณทิศขวามือของโบสถ์ไม่มีต้นไม้และสิ่งปลูกสร้าง เป็นลานวัดโล่งๆ ไปจนสุดแนวกำแพง และโรงเรียนบ้านคุ้งตะเภา บริเวณดังกล่าวจึงเป็นสถานที่เหมาะสมที่สุดในการจัดงานประชุมเพลิงเผาศพโดยเมรุลอย จำเพาะที่เป็นพระสงฆ์ และอาจมีบ้างในกรณีญาติโยมที่มีกำลังทรัพย์ ครูมานะ พ่อของพระครูธรรมธรเทวประภาส เคยเล่าว่าสมัยเป็นเด็กมาดูเขาเผาศพญาติที่เมรุแถวลอยหน้าโบสถ์บริเวณที่เป็นต้นพิกุลเดี๋ยวนี้ (โดนโค่นไปแล้ว) ดูจนหัวกะโหลกหลุดออกมาจากกองฟอน นอนหลอนไปหลายวัน

บริเวณนั้นต่อมามีการปลูกต้นสัก ในราวหลังปี พ.ศ. ๒๕๓๐ สมัยมีการจัดงานบวชเณรฤดูร้อนตั้งแต่ครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ ก็ให้เณรมาผูกกลดจำวัดเป็นกลุ่มๆ ปฏิบัติธรรมในป่าสักนั้น พระครูธรรมธรเทวประภาส ได้จำวัดครั้งแรกสมัยบวชเณรก็ในป่าแห่งนี้ ต่อมาพระครูภาวนากิจจาภิรม (หลวงพ่อสมชาย) ดำริให้เลิกการนำเจดีย์อัฐิมาไว้ที่วัด เพราะไม่ก่อให้เกิดอานิสงส์มากนักแก่คณะสงฆ์ จึงทดลองสร้างกุฎิริมกำแพง (เพื่อบรรจุอัฐิในกุฎิ แบบแนววัดชลประทานฯ) ในปี พ.ศ. ๒๕๔๗-๔๘ คุณแม่มนรัตน์ มารดาของพระครูธรรมธรเทวประภาส ก็ได้เป็นเจ้าภาพกุฎิหลังแรกบริเวณนั้น (เป็นเพียงการลองสร้างนำร่อง ไม่ได้บรรจุอัฐิแต่ประการใด) เมื่อบูรณะศาลาการเปรียญในปี พ.ศ. ๒๕๔๙ จึงมีการโค่นต้นสักทิ้ง และมีการสร้างกุฎิเดี่ยวต่อเติมเพิ่มมา จนปัจจุบันนี้มีกุฎิเดี่ยวเต็มตลอดแนวกำแพงจนปัจจุบัน

13/08/2024

#รายชื่อเจ้าบ้าน ในหมู่ 4 บ้านคุ้งตะเภาสมัยก่อน

รายชื่อผู้นำครอบครัวเจ้าบ้านในปี พ.ศ.2517 มี 177 หลัง พ่อแม่ปู่ย่าตายายใคร ไล่ดูกันได้จ้า

สมัยนั้นบ้านคุ้งตะเภา พยายามขอใช้ไฟฟ้า (สมัยก่อนใช้ตะเกียง) ตั้งแต่ปี 2517-2519 โดยท่านบุญยง วัฒนพงศ์ ส.ส.อุตรดิตถ์ สมัยนั้น เป็นผู้เสนอด่วนนำเรื่องเรียนท่านนายกรัฐมนตรี ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช และได้รับอนุมัติ ดังปรากฎลายมือท่านคึกฤทธิ์ "อนุมัติให้เป็นกรณีพิเศษ" ลงวันที่ ๓ มี.ค. ๒๕๑๙

------------------
พ.ศ. 2459 เส้นทางรถไฟผ่านเมืองอุตรดิตถ์ย่านท่าเสาและท่าอิฐ ตรงข้ามบ้านคุ้งตะเภา

พ.ศ. 2504 ชาวหมู่บ้านคุ้งตะเภา เสียสละที่ดินให้เป็นสาธารณประโยชน์ ตัดถนนสายบุ่งวังงิ้ว-หาดเสือเต้น

พ.ศ. 2493 หมู่บ้านคุ้งตะเภาประสบอุทกภัยครั้งใหญ่ ทำให้บ้านเรือนที่ตั้งอยู่เลียบริมแม่น้ำได้รับความเสียหายมาก ทำให้ชาวบ้านคุ้งตะเภาตัดสินใจทยอยย้ายที่ตั้งกลุ่มหมู่บ้านเดิม ณ ที่ลุ่มเลียบริมแม่น้ำน่านขึ้นมาตั้งในพื้นที่ดอนสูงกว่าจนถึงปัจจุบัน

พ.ศ. 2510 มีการสร้างเขื่อนสิริกิติ์กั้นแม่น้ำน่านในเขตอำเภอท่าปลา

พ.ศ. 2519 ไฟฟ้าเข้าถึงหมู่บ้านคุ้งตะเภาในสมัยรัฐบาล คึกฤทธิ์ ปราโมช

พ.ศ. 2522 มีการเวนคืนที่ดินตัดถนนสายเอเชียผ่านกลางหมู่บ้าน

พ.ศ. 2522 หมู่บ้านคุ้งตะเภาเป็นหมู่บ้านแรกในจังหวัดอุตรดิตถ์ที่มีโครงการสูบน้ำด้วยไฟฟ้าจากแม่น้ำน่าน

17/10/2023

ชุนชนคุ้งตะเภา 1 ใน 7 ย่านชุมชนมรดกจังหวัดของอุตรดิตถ์

"ย่านชุมชนเก่า" มรดกจังหวัดอุตรดิตถ์ ได้แก่ ย่านชุมชนเก่าคุ้งตะเภา ย่านชุมชนเก่าเมืองสวางคบุรี ย่านชุมชนเก่าบ้านท่าเสา ย่านชุมชนเก่าทุ่งยั้ง ย่านชุมชนเก่าบ้านด่านนาขาม ย่านชุมชนเก่าเมืองลับแล และย่านชุมชนเก่าเมืองพิชัย

#หน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์
#กองศิลปวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์