20/06/2026
[Story]
“ผีปะกำ” ความเชื่อที่ผูกชีวิตคนกับช้าง เรื่องลี้ลับที่ยังมีลมหายใจอยู่ในสุรินทร์
หากพูดถึงจังหวัดสุรินทร์ หลายคนอาจนึกถึง “เมืองช้าง” หรือภาพของช้างที่เดินอยู่คู่กับวิถีชีวิตของผู้คนมาอย่างยาวนาน แต่สิ่งหนึ่งที่คนภายนอกส่วนใหญ่ยังไม่รู้ คือเบื้องหลังความสัมพันธ์ระหว่าง “คน” และ “ช้าง” ของชาวกูยในสุรินทร์นั้น ไม่ได้เป็นเพียงการเลี้ยงสัตว์ธรรมดา หากแต่มี “ความเชื่อ” บางอย่างที่ถูกส่งต่อกันมาหลายชั่วอายุคน และสิ่งนั้นเรียกว่า “ผีปะกำ”
ผีปะกำ คือความเชื่อศักดิ์สิทธิ์ของชาวกูย กลุ่มชาติพันธุ์ดั้งเดิมในจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งมีชื่อเสียงด้านการคล้องช้างมาตั้งแต่อดีต โดยคำว่า “ปะกำ” หมายถึงเชือกคล้องช้าง แต่สำหรับชาวกูยแล้ว เชือกเส้นนี้ไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์ธรรมดา เพราะเชื่อว่ามีวิญญาณหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์สถิตอยู่ และคอยคุ้มครองทั้งช้างและคนเลี้ยงช้างให้ปลอดภัย
ในอดีต ก่อนการออกเดินทางเข้าป่าเพื่อคล้องช้าง จะต้องมีพิธีบอกกล่าวผีปะกำ เพื่อขออนุญาตและขอความคุ้มครอง เพราะชาวกูยเชื่อว่าหากผู้ใดลบหลู่ หรือทำผิดข้อห้าม อาจเกิดอาเพศ อุบัติเหตุ หรือทำให้การคล้องช้างไม่สำเร็จได้ ความเชื่อนี้จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตที่ผูกพันกับช้างอย่างลึกซึ้ง
สิ่งที่น่าสนใจคือ สำหรับชาวกูย “ช้าง” ไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงสัตว์ใช้งานหรือแหล่งรายได้ แต่ถูกเปรียบเสมือนสมาชิกในครอบครัว เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีจิตวิญญาณ มีความรู้สึก และต้องได้รับความเคารพไม่ต่างจากมนุษย์ ความเชื่อเรื่องผีปะกำจึงสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างคน ธรรมชาติ และวัฒนธรรม ที่ยังคงฝังรากลึกอยู่ในจังหวัดสุรินทร์
ในปัจจุบัน ความเชื่อเรื่องผีปะกำไม่ได้มีคุณค่าเพียงในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมเท่านั้น แต่ยังสามารถมองได้ว่าเป็น “ทุนทางวัฒนธรรม” ที่สะท้อนอัตลักษณ์อันโดดเด่นของจังหวัดสุรินทร์ เรื่องราว ตำนาน พิธีกรรม และความสัมพันธ์ระหว่างคนกับช้าง ล้วนเป็นองค์ความรู้ที่สามารถนำมาต่อยอดสู่การพัฒนาในเชิงสร้างสรรค์และการท่องเที่ยวได้
ที่มา
- พระครูพิมลกัลยาณธรรม กลฺยาโณ การอนุรักษ์พิธีกรรมแซนปะกำช้างของชาวกูย
อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์ และ Surin Guide.
- สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสุรินทร์
#สุรินทร์ #เมืองช้าง #ผีปะกำ