09/06/2026
[Maker]
นักเล่าเรื่องเมือง Storyteller การเล่าเรื่องและการทำงานนอกกรอบของ อาจารย์เชิดศักดิ์ ฉายถวิล
“เวลาทำงาน สิ่งที่เราวางแผนไว้ในกรอบ... บางครั้งกลับไม่ได้ใช้
แต่สิ่งที่เป็นข้อมูลนอกกรอบ นอกเหนือจากที่คิดไว้... กลับกลายเป็นสิ่งที่เราได้นำมาขับเคลื่อนงานจริง ๆ”
นี่คือข้อคิดชวนจุดประกายจาก อาจารย์เชิดศักดิ์ ฉายถวิล อดีตคนกาฬสินธุ์ที่ย้ายมาอยู่จังหวัดศรีสะเกษตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 จากบทบาทอาจารย์ที่ดูแลการแสดงให้กับวงดนตรีโปงลางผกาลำดวน สู่การได้รับหน้าที่เป็นผู้กำกับการแสดงแสงสีเสียงละครประวัติศาสตร์ “ศรีพฤธเทศวร” และ “กันทรลักษ์ มาตุภูมิผู้พิทักษ์ ศรีศิขเรศวร” ผู้ฉีกกระบวนการทำละครรูปแบบเดิม ผ่านเลนส์ของนักเล่าเรื่องเมือง (Storyteller) ออกมาได้อย่างน่าสนใจ
วันนี้ TCDC ศรีสะเกษ จะพาไปเจาะลึกวิธีคิด จากการสัมภาษณ์อาจารย์เชิดศักดิ์ ที่เปลี่ยนทุนวัฒนธรรมโบราณให้กลายเป็นประสบการณ์สร้างสรรค์ที่จับใจผู้คน
🔍 ทลายกรอบตำรา สู่ข้อมูลเชิงลึก (Local Insights)
อาจารย์เชิดศักดิ์ เล่าว่า จุดเริ่มต้นมาจากความสงสัย เพราะเมื่อเวลาไปดูงานแสดง “ศรีพฤธเทศวร” ที่เป็นการแสดงละครประวัติศาสตร์ ในงานเทศกาลดอกลำดวนบานในอดีตหลายครั้งที่ผ่านมา มักจะเกิดคำถามในใจเสมอว่า “จริง ๆ แล้ว ศรีพฤธเทศวรคืออะไร? คนเมื่อพันปีที่แล้วเขาแต่งตัว หรือมีวิถีชีวิตความเป็นอยู่กันแบบนี้จริงไหม?”
เมื่อได้รับโจทย์ให้เข้ามาปรับเปลี่ยนรูปแบบการแสดงในปี 2560 ให้เป็น “เรื่องเดิมที่ไม่เหมือนเดิม” อาจารย์เชิดศักดิ์ เลือกที่จะเดินออกจากการค้นคว้าแค่จากหน้าจอคอมพิวเตอร์ เพราะข้อมูลในอินเทอร์เน็ตยังไม่เพียงพอ จึงเริ่มสืบค้นและนำข้อมูลมาเทียบกันจากหลาย ๆ แหล่งข้อมูล
อาจารย์เริ่มลงพื้นที่พร้อมกับทีมงานไปเก็บข้อมูลทั้งในจังหวัด และประเทศเพื่อนบ้านใกล้เคียง ทั้งประเทศลาว และกัมพูชา ตั้งแต่เรื่อง ภูตผี ไปจนถึงหมู่บ้านต่าง ๆในอำเภอกันทรลักษ์ คลุกคลีอยู่กับพิธีกรรม ความเชื่อ และขยายวงออกไปคุยกับชาวบ้านนอกตำรา เพื่อค้นหาประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ จนพบวิถีชีวิตโบราณเป็นข้อมูลใหม่ที่น่าสนใจ เช่น วิถีชีวิต การค้าขาย และการนำพริกไปแลกเกลือของผู้คนที่ลุ่มน้ำราษีไศล ซึ่งคำว่า “ไศล” ในชื่ออำเภอราษีไศล แปลว่าหิน และทำให้ค้นพบอีกว่า ที่นั่นคือแหล่งสำคัญที่คนโบราณนำหินศิลาแลงมาสร้างปราสาทโบราณต่าง ๆ ในบริเวณใกล้เคียง ภายในจังหวัด
“ถ้าเราจมอยู่กับสิ่งที่เคยทำกันมา หรือสิ่งที่เคยเห็น เคยดู เราก็จะได้เรื่องราวรูปแบบเดิม ๆ การค้นคว้าข้อมูลต้องไม่ติดอยู่กับคำว่าในตำรา ถ้าติดในกรอบก็จะได้อะไรเดิม ๆ ค้นให้กว้าง ค้นให้เยอะ แล้วจะรู้ว่าโลกนี้ไม่ได้มีแค่เราอยู่คนเดียว เรื่องราวความมีเสน่ห์ของแต่ละพื้นที่ สามารถนำมาเล่าได้อีกเยอะมาก” อาจารย์เชิดศักดิ์ กล่าว
🎨 ออกแบบการเล่าเรื่องด้วยความจริงและวิทยาการ (Experience Design)
การเป็นนักเล่าเรื่องในยุคใหม่ ต้องบาลานซ์ระหว่าง “จินตนาการ” และ “ข้อมูลอ้างอิงเชิงวิชาการ” อาจารย์เชิดศักดิ์ สะท้อนว่า งานด้านการถ่ายทอดประวัติศาสตร์ควรจะต้องมีอะไรอ้างอิง มีที่มาที่ไป ไม่ใช่มีแค่เรื่องจินตนาการที่เยอะเกินไป
เมื่อแกะรอยคำว่า “ศรีพฤธเทศวร” จากศิลาจารึกปราสาทสระกำแพงใหญ่ นำมาแยกคำเทียบความหมายที่มีคนแปลไว้ถึง 5 - 6 แบบ จนพบความเชื่อมโยงกับคำว่า “ศรีสิขเรศวร” (พระวิหารเทพแห่งขุนเขา) ซึ่งจริง ๆ แล้วเป็นชื่อของสตรีผู้ประทานพรความอุดมสมบูรณ์ และสืบเจาะลึกจากหนังสือเรื่อง “ศรีสะเกษประเทศ” ไปจนพบพระนาม “พระแม่พิณสวรรค์ครามวตี” ซึ่งมีสถานะเป็นพระสัสสุ (แม่ยาย) ของพระเจ้าชัยวรมันที่ 2
ข้อมูลจริงที่ถูกขุดค้นเหล่านี้ ถูกนำมาเรียบเรียงเป็นบทเปิดเรื่องรูปแบบใหม่ที่เปลี่ยนวิธีรับชมเดิม ๆ ยกระดับจากละครการแสดงรูปแบบเดิม สู่การดีไซน์ประสบการณ์ที่ทำให้คนดูเข้าใจประวัติศาสตร์อย่างถูกต้อง มีความหมาย และสร้างความสนุกสนาน ชวนติดตามเรื่องราวไปพร้อมกัน
🤝 พลังสร้างสรรค์ที่เกิดจากการร่วมมือจากหลายเครือข่าย (Co-Creation)
เนื่องจากงบประมาณในการประชาสัมพันธ์มีจำกัด กลยุทธ์ที่ดีที่สุดไม่ใช่การทุ่มเงิน แต่คือการสร้างระบบนิเวศสร้างสรรค์ ผ่านการสร้างมิตรภาพและเครือข่าย
ประสบการณ์จากตอนเป็นผู้ดูแลวงโปงลาง ทำให้อาจารย์เชิดศักดิ์ มองเห็นเบื้องหลังและตั้งปณิธานว่า “หากมีโอกาสได้ทำงานดูแลด้านการแสดง จะให้โอกาสกับผู้ร่วมงานทุกคน สร้างมิตรภาพ สร้างเครือข่ายกันและกัน”
การทำงานของอาจารย์จึงใช้วิธีให้เกียรติและสร้างการมีส่วนร่วมกับหลากหลายกลุ่มคนให้มากที่สุด เพราะทุกตำแหน่ง ทุกบทบาทในทีม ไม่ว่าจะเป็นนักแสดงนำ นักดนตรีพื้นบ้าน ช่างแต่งกาย หรือทีมงานเบื้องหลัง ทุกคนสำคัญเท่ากันหมด และทุกคนคือกระบอกเสียงที่เป็นฟันเฟืองช่วยขับเคลื่อนให้งานสำเร็จ จนนำมาสู่ผลงานล่าสุดอย่าง “กันทรลักษ์ มาตุภูมิผู้พิทักษ์ ศรีศิขเรศวร” ที่ตั้งใจทำเพื่อคืนขวัญกำลังใจและสร้างความภาคภูมิใจให้คนในพื้นที่ชายแดนอย่างแท้จริง
💡 จากการได้พูดคุยกับอาจารย์เชิดศักดิ์ สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า “ศรีสะเกษ” เป็นเมืองที่เต็มไปด้วยสินทรัพย์ทางวัฒนธรรมและเรื่องเล่าทรงคุณค่าที่ซ่อนอยู่อีกมากมาย เพียงแค่นักสร้างสรรค์กล้าที่จะก้าวเดิน “นอกกรอบ” ทลายข้อจำกัดของตำราเดิม ๆ เพื่อออกไปค้นพบแง่มุมใหม่ที่ซ่อนอยู่
มาร่วมกันติดตาม สนับสนุน และส่งต่อพลังให้กับเหล่านักสร้างสรรค์ รวมถึง “นักเล่าเรื่องเมือง” คนอื่น ๆ ที่กำลังส่งเสียงและบอกเล่าเรื่องราวของศรีสะเกษในแบบฉบับของตัวเอง
เพราะทุกเรื่องเล่า ทุกไอเดีย และทุกความกล้าสร้างสรรค์ คือฟันเฟืองสำคัญที่จะช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของศรีสะเกษให้เติบโตไปด้วยกันอย่างยั่งยืน
ขอขอบคุณข้อมูลจากการสัมภาษณ์ อาจารย์เชิดศักดิ์ ฉายถวิล และอาจารย์อดิศักดิ์ สนับหนุน
#นักเล่าเรื่องเมือง #เศรษฐกิจสร้างสรรค์ #ศรีพฤธเทศวร #ศรีสะเกษ