06/01/2026
เป็นกระแสฮือฮา ฟีดแบคมีทั้งบวกและลบจากนโยบายพรรคประชาชน เรื่อง "ทรานส์ / บุคคลข้ามเพศ" สามารถเลือกใช้คำนำหน้าได้ตามความสมัครใจ ซึ่งคนพูดถึงประเด็นนี้กันจำนวนมาก
รู้หรือไม่ว่าการเปลี่ยนคำนำหน้าเพศที่สวิสอย่างถูกกฏหมายทำได้พักใหญ่ ๆ แล้ว และวิธีการง่ายขึ้นอย่างมาก ทั้งจากชายเป็นหญิง และหญิงเปลี่ยนเป็นชาย ไม่ต้องพิสูจน์อะไร ไม่จำเป็นต้องแปลงเพศ
ในประเทศสวิตเซอร์แลนด์ การเปลี่ยนเพศตามกฎหมายเป็นกระบวนการที่ง่ายขึ้นตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2022 เพียงแค่แจ้งความประสงค์ด้วยตนเองที่สำนักงานทะเบียนราษฎร โดยไม่ต้องมีหลักฐานทางการแพทย์หรือคำสั่งศาลเลยด้วยซ้ำ
ตาม มาตรา 30b ของประมวลกฎหมายแพ่งสวิส (ZGB) บุคคลใดก็ตามสามารถยื่นคำแถลงได้ หากมีความเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ภายในจิตใจว่าตนเองไม่สอดคล้องกับเพศที่ถูกบันทึกไว้ในระบบทะเบียนบุคคล
__________________________________________
ขั้นตอนในการขอเปลี่ยนเพศที่สวิส:
▪︎ สามารถเดินทางไปที่สำนักทะเบียนราษฎรด้วยตนเอง (การนัดหมายล่วงหน้าผ่านออนไลน์ทำได้ในบางรัฐ) ในพื้นที่ตนเองอาศัยอยู่หรือบ้านเกิดเพื่อทำการประกาศเจตจำนงแจ้งเปลี่ยนเพศและชื่อได้ด้วยตนเอง โดยยึดตามความรู้สึกภายในและความเชื่อมั่นในอัตลักษณ์ทางเพศของตนเอง นำบัตรประชาชน หรือหนังสือเดินทาง หลักฐานที่อยู่อาศัย ในกรณีไม่ใช่คนสวิสแต่พำนักที่สวิส (ต้องมีสถานะทางกฎหมายในสวิสก่อน จะรับคำขอเฉพาะคนที่อยู่ในระบบทะเบียนบุคคลของสวิสเท่านั้น ไม่ใช่แค่ไปท่องเที่ยวสวิสและพักระยะยาวจะสามารถทำได้)
▪︎ ทำนัดหมายเพื่อยื่นคำประกาศส่วนตัว เพื่อเปลี่ยนเพศและ/หรือชื่อ
▪︎ วันนัดหมาย จะต้องลงนามในเอกสารเพื่อยืนยันตัวตนแจ้งเพศและชื่อตามกฎหมายใหม่ที่ต้องการด้วยตนเอง เพื่อป้องกันการแอบอ้างหรือให้ข้อมูลที่เป็นเท็จ และการลงนาม = มีผลตามกฏหมายทันที ผู้ยื่นคำแถลงต้องมีอายุ 16 ปี ขึ้นไป มีความสามารถในการตัดสินใจด้วยตนเอง สามารถจัดการด้วยตนเอง แต่หากผู้ยื่นมีอายุต่ำกว่า 16 ปี ต้องได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบด้วยกฎหมาย (พ่อ แม่ ผู้ปกครอง)
▪︎ ในโอกาสการยื่นคำแถลงเปลี่ยนเพศนี้ ยังสามารถลงทะเบียนชื่อจริงใหม่หนึ่งชื่อหรือหลายชื่อได้ หากนามสกุลมีการผูกกับเพศ (เช่น นามสกุลในภาษาสลาวิก) สามารถยื่นคำร้องเพื่อปรับนามสกุลให้สอดคล้องกับเพศใหม่ได้ เช่น นามสกุลเพศชาย อาทิ Novák, Kováč, Horváth หากเปลี่ยนเป็นหญิงต้องเปลี่ยนนามสกุลเป็น Nováková, Kováčová, Horváthová เป็นต้น
▪︎ ชำระค่าธรรมเนียมการบริหารจัดการ ซึ่งโดยทั่วไปจะอยู่ระหว่าง 75 ถึง 105 ฟรังก์ (ราว 3,000 ถึง 4,150 บาท) *การยื่นคำแถลงมีค่าธรรมเนียมพื้นฐาน 75 ฟรังก์ / การขอใบรับรองการเปลี่ยนแปลงเพศที่จดทะเบียนในระบบทะเบียนบุคคล ค่าธรรมเนียม 30 ฟรังก์* (ใบรับรอง ไม่จำเป็นต้องขอทุกคน ขอเฉพาะกรณีที่ต้องใช้เอกสารยืนยัน เช่น แจ้งนายจ้าง เปลี่ยนข้อมูลกับธนาคาร แต่ในทางกฎหมาย การเปลี่ยนเพศมีผลทันทีตั้งแต่ลงนาม แม้ไม่ขอใบรับรอง)
▪︎ ทำการอัปเดตเอกสาร ขอเอกสารประจำตัวใหม่ (บัตรประชาชน, หนังสือเดินทาง) ที่ระบุเพศและชื่อที่เปลี่ยนแปลง
▪︎ ต้องทำการแจ้งหน่วยงานอื่น ๆ ข้อมูลทะเบียนราษฎรที่ได้รับการอัปเดตจะต้องนำไปอัปเดตในระบบอื่น ๆ ด้วย (เช่น สำหรับการรับราชการทหารหรือใบอนุญาตพำนักอาศัย)
ประเด็นสำคัญ!!!!
ที่สวิสเป็นการกำหนดตนเอง ชีวิตที่เลือกได้เอง กระบวนการนี้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของการตัดสินใจด้วยตนเอง โดยยกเลิกข้อกำหนดเกี่ยวกับการวินิจฉัยทางการแพทย์หรือการผ่าตัด แทนที่กระบวนการทางศาลที่ซับซ้อนด้วยการประกาศทางปกครองที่ง่ายดายมากยิ่งขึ้น
▪︎ ไม่ต้องใช้ใบรับรองแพทย์
ผู้ที่ต้องการเปลี่ยนเพศไม่จำเป็นต้องผ่านการบำบัดทางจิต ไม่ต้องมีใบยืนยันจากแพทย์ และไม่จำเป็นต้องผ่านการผ่าตัดแปลงเพศหรือการบำบัดด้วยฮอร์โมนก่อน ใช้เพียงการแจ้งเจตจำนง (Self-determination)
__________________________________________
แต่ระบบเพศที่สวิสยังเป็น Binary....
แม้จะเปลี่ยนคำนำหน้าได้ง่าย แต่ปัจจุบันกฎหมายสวิสยังมีเพศตามกฏหมายแค่ "ชาย" และ "หญิง" เท่านั้น ยังไม่มีการรับรองเพศที่สาม (Non-Binary) หรือการไม่ระบุเพศในเอกสารทางการที่ยุ่งยากซับซ้อน แต่แค่กระบวนการนี้ ก็ถือเป็นก้าวสำคัญที่ทำให้สวิตเซอร์แลนด์เป็นหนึ่งในประเทศที่มีกฎหมายรับรองอัตลักษณ์ทางเพศที่ก้าวหน้าที่สุดในยุโรป เพื่อลดขั้นตอนความยุ่งยากทางธุรการและเคารพในสิทธิส่วนบุคคล
__________________________________________
คำถามที่คนกลัวกันเยอะ
ให้เปลี่ยนคำนำหน้าได้ จะมีปัญหามั้ย ถ้ากะเทยเอาไปหลอกคบผู้ชายล่ะ ถ้าผู้ชายเค้าอยากมีลูกล่ะ ?????
กฎหมายสวิส ไม่บังคับให้เปิดเผยว่าเป็นทรานส์ การไม่บอกประวัติส่วนตัว ไม่ถือว่าผิดกฎหมาย แต่ถ้ามีเจตนาหลอกเพื่อเอาเงิน บังคับ หรือฉ้อโกง อันนั้นผิด ไม่ว่าเป็นใคร เพศไหนก็ตาม เพศหญิงเองก็มีการโกหกคู่ของตนได้ เช่น นี่เป็นการท้องลูกคนแรก ทั้งที่ความจริง ท้อง 3 แล้ว เป็นต้น
# # # # # # # #
ถ้า ทรานส์/บุคคลข้ามเพศ เกิดอุบัติเหตุถึงขั้นหมดสติ เพศในบัตรไม่ตรงกับร่างกาย อาการสาหัสไม่สามารถบอกหมอได้ว่าเพศโดยกำเนิดไม่ใช่เพศตามหน้าบัตร จะเป็นปัญหาในการรักษามั้ย ??????
คำตอบคือ แทบไม่มีปัญหา
สิ่งที่หมอสนใจเป็นอันดับแรก ๆ คือ
▪︎ จะรอดไหม
▪︎ การหายใจ / เลือด / สมอง
▪︎ อวัยวะที่บาดเจ็บ
ยกตัวอย่างการช่วยชีวิตคน
▪︎ ใส่ท่อช่วยหายใจ
▪︎ ห้ามเลือด
▪︎ ตรวจ CT / X-ray
**ทั้งหมดนี้ไม่ขึ้นกับเพศ**
เพราะหมอรักษาตามร่างกายจริง ไม่ใช่เพศในบัตร เครื่องมือแพทย์ (CT, MRI, Ultrasound) สามารถตรวจเห็นอวัยวะภายในได้หมด แพทย์สวิสคุ้นเคยกับผู้ป่วยทรานส์เป็นเรื่องปกติ ถ้าคิดว่าเป็นผู้หญิง แต่ตรวจเจอต่อมลูกหมาก แผนรักษาจะเปลี่ยนทันที
โรงพยาบาลยึดหลัก Human Dignity ไม่มีการเหยียดหรือซักไซ้โดยไม่จำเป็น
ระบบของสวิส รักษาตามร่างกายจริง ไม่ได้ยึดแค่เพศในบัตร จึงแทบไม่ก่อให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติ
__________________________________________
ตั้งแต่สวิตเซอร์แลนด์เปิดให้เปลี่ยนเพศตามกฎหมาย (ปี 2022) ยังไม่เคยมีปัญหาใหญ่เชิงระบบอย่างที่หลายคนกลัว ไม่มีข่าวว่ากฎหมายนี้ทำให้สังคมปั่นป่วน หรือเกิดอาชญากรรมเพิ่ม มีแค่ประเด็นถกเถียงเท่านั้น แต่ไม่ถึงขั้นวิกฤต
▪︎ คนที่ไปเปลี่ยนจริงมีจำนวนค่อนข้างน้อย
▪︎ ส่วนใหญ่เป็นคนที่ใช้ชีวิตเป็นเพศนั้นมานานแล้ว
▪︎ ถึงขั้นตอนจะง่าย แต่ผลทางกฎหมายมีผลจริง คนสวิสจึงไม่ได้เปลี่ยนกันเล่น ๆ
คนอื่น ๆ ล่ะคะ คิดยังไงกับการที่พรรคประชาชนเสนอเรื่องนี้ขึ้นมา เป็นเรื่องใหม่ในไทย แต่ที่สวิสถือว่าทำมานานประมาณหนึ่งแล้ว เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยกันอย่างไร
#สวิสสิ #สวิส #สวิตเซอร์แลนด์
