24/09/2026
สมุนไพรน่ารู้ |🌿 มะขามป้อม: สมุนไพรที่ไม่ได้มีดีแค่แก้ไอ
มะขามป้อม (Phyllanthus emblica) เป็นสมุนไพรที่มีการใช้มายาวนานในระบบการแพทย์แผนโบราณของอินเดีย หรืออายุรเวท ทั้งในรูปแบบอาหารและตำรับยา
ส่วนต่างๆ ของมะขามป้อม เช่น ผล เมล็ด ใบ ราก เปลือก และดอก ล้วนมีสารสำคัญที่ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ โดยพบสารมากกว่า 200 ชนิด เช่น กรดฟีนอลิก แทนนิน ฟลาโวนอยด์ และโพลีแซ็กคาไรด์ ซึ่งมีฤทธิ์เด่นด้าน ต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบ
นอกจากนี้ ยาแก้ไอผสมมะขามป้อม สูตรตำรับที่ 1 และ 2 ยังอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ กลุ่มยาสมุนไพรสำหรับบรรเทาอาการไอหรือมีเสมหะ ในรูปแบบยาน้ำ
🔬 งานวิจัยที่น่าสนใจ
1. มะขามป้อมกับระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด
การศึกษาหนึ่งเปรียบเทียบสารสกัดมะขามป้อมที่มีสารสำคัญ β-glucogallin 10% กับยา metformin ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยและมีภาวะไขมันในเลือดผิดปกติ
ผู้เข้าร่วมได้รับการรักษานาน 90 วัน แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่
- สารสกัดมะขามป้อม 1 กรัม/วัน
- สารสกัดมะขามป้อม 2 กรัม/วัน
- Metformin 500 มิลลิกรัม/วัน
ผลการศึกษา: ทั้ง 3 กลุ่มช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ได้แก่ FBS, PPBS และ HbA1c รวมถึงช่วยลดไขมันในเลือด
โดยกลุ่มที่ได้รับสารสกัดมะขามป้อม 2 กรัม/วัน มีผลลด FBS, PPBS และ HbA1c ได้มากกว่ากลุ่มอื่น และการลด LDL กับคอเลสเตอรอลรวมมีผลใกล้เคียงกับ metformin
ไม่พบอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงในการศึกษานี้
หมายเหตุ: ผลดังกล่าวมาจากการศึกษาเฉพาะกลุ่มและเป็นสารสกัดมะขามป้อม ไม่ควรนำไปใช้แทนยารักษาเบาหวานที่แพทย์สั่ง
2. มะขามป้อมกับการศึกษาด้านมะเร็ง
งานทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับ มะขามป้อมกับการป้องกันมะเร็ง พบว่าสารสกัดมะขามป้อมมีศักยภาพจากการศึกษาในระดับหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง
กลไกที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่
🛡️ ต้านอนุมูลอิสระ
🔥 ลดกระบวนการอักเสบ
🧬 ควบคุมวัฏจักรของเซลล์
⚙️ ปรับการทำงานของเอนไซม์บางชนิด
🧬 มีผลต่อกลไกการแสดงออกของยีนที่เกี่ยวข้องกับมะเร็ง
อย่างไรก็ตาม หลักฐานในมนุษย์ยังมีจำกัด จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่ามะขามป้อมสามารถป้องกันหรือรักษามะเร็งได้ และไม่ควรใช้แทนการรักษามาตรฐาน
🍃 วิธีใช้สำหรับบรรเทาอาการไอ
▪️มะขามป้อมสด
เนื้อมะขามป้อมสด 2–3 ผล โขลกพอแตก เติมเกลือเล็กน้อย แล้วอม/เคี้ยว
วันละ 3–4 ครั้ง
▪️ยาแก้ไอผสมมะขามป้อม สูตรตำรับที่ 1 และ 2
จิบเมื่อมีอาการไอ ทุก 4 ชั่วโมง
⚠️ ข้อควรระวัง
- ผู้ที่ท้องเสียง่าย ควรระวัง เพราะมะขามป้อมมีฤทธิ์เป็นยาระบาย
- ผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ควรระวังการใช้ยาแก้ไอผสมมะขามป้อม เนื่องจากสูตรตำรับมีน้ำตาลเป็นสารแต่งรส
- การใช้มะขามป้อมเพื่อดูแลระดับน้ำตาลหรือไขมันในเลือด ควรใช้เป็นทางเลือกเสริม ไม่ควรหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง
🔖เอกสารอ้างอิง
1. มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา วิทยาเขตสมุทรสงคราม. (2567, เมษายน 18). มะขามป้อม (Indian gooseberry).
2. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (ม.ป.ป.). มะขามป้อม (Phyllanthus emblica L.). https://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_08_8.htm
3. Majeed M, Mundkur L, Paulose S, Nagabhushanam K. Novel Emblicaofficinalis extract containing β-glucogallinvs. metformin: A randomized, open-label, comparative efficacy study in newly diagnosed type 2 diabetes mellitus patients with dyslipidemia. Food Funct. 2022;13(18):9523-9531. doi:10.1039/d2fo01862d
4. Kumar, G., Madka, V., Pathuri, G., Ganta, V., & Rao, C. V. (2022). Molecular Mechanisms of Cancer Prevention by Gooseberry (Phyllanthus emblica). Nutrition and cancer, 74(7), 2291–2302. https://doi.org/10.1080/01635581.2021.2008988
5. Zhang, Z., Wang, X., Bi, H., Wang, J., & Wang, M. (2025). Recent developments in Phyllanthus emblica (amla) fruit polysaccharides: extraction, purification, nutritional values, structural characterizations and biological activities. Food Chemistry, 493, 145857. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2025.145857
6. คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (ม.ป.ป.). ขมิ้นชัน (Curcuma longa L.). https://phar.ubu.ac.th/herb-DetailThaicrudedrug/101
7. บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ.2566
🔖ข้อมูลโดย นางสาวณัชชา เรืองจันทร์
นิสิตเภสัชศาสตร์ชั้นปีที่ 6 มหาวิทยาลัยนเรศวร
#สมุนไพรน่ารู้ #มะขามป้อม #อภัยภูเบศร #สมุนไพรอภัยภูเบศร
