25/06/2026
เจาะลึกวิกฤตสุขภาพ “คนขอนแก่น” สสส. จับมือภาคประชาชนลุย “โครงการมุ่งเป้า” ปี 1 สกัด 3 โรคร้าย-อุบัติเหตุ-ฆ่าตัวตาย วัดผลจริงด้วยข้อมูลลดอัตราตายสูงสุด
ขอนแก่น — ผู้สื่อข่าวรายงานสถานการณ์ปัญหาสุขภาพของประชาชนในจังหวัดขอนแก่นที่กำลังทวีความรุนแรงอย่างน่าเป็นห่วง โดยพบสถิติการเสียชีวิตและเจ็บป่วยพุ่งสูงติดอันดับต้นๆ ของประเทศ นำโดยโรคหลอดเลือดสมอง หัวใจขาดเลือด และมะเร็งตับ ยิ่งไปกว่านั้นยังครองแชมป์จังหวัดที่มีอัตราการบริโภคสุรามากที่สุดเป็นอันดับ 1 ของประเทศ โดยเฉพาะกลุ่มนักดื่มหน้าใหม่ ส่งผลให้เกิดอุบัติเหตุทางถนนสะสมสูงในกลุ่มประชากรวัยแรงงาน ล่าสุด สสส. ผนึกกำลังแกนนำภาคประชาชน ขับเคลื่อน “โครงการมุ่งเป้า ปีที่ 1” หวังสร้างชุมชนเข้มแข็ง ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมกลุ่มเสี่ยง และลดอัตราการสูญเสียอย่างยั่งยืนก่อนถึงเส้นชัยปี 2571
**เปิดสถิติสุดช็อก! โรคร้าย-สุรา-อุบัติเหตุ รุมเร้าเมืองหมอแคน**
นายถนัด แสงทอง เปิดเผยถึงเบื้องหลังและเหตุผลสำคัญในการจัดทำโครงการมุ่งเป้าเนื่องจากสถานการณ์สุขภาพของจังหวัดขอนแก่นมีปัญหารุนแรงอย่างมาก จากการตรวจสอบสาเหตุการเสียชีวิตของประชากรพบว่า อันดับ 1 คือโรคหลอดเลือดสมอง มีอัตราสูงถึงร้อยละ 59 ซึ่งสูงเป็นอันดับที่ 36 ของประเทศ อันดับ 2 คือโรคหัวใจขาดเลือด คิดเป็นร้อยละ 30.65 (อันดับ 45 ของประเทศ) อันดับ 3 โรคมะเร็งตับและท่อน้ำดี ร้อยละ 30.22 (อันดับ 18 ของประเทศ) อันดับ 4 อุบัติเหตุจราจร ร้อยละ 25 (อันดับ 51 ของประเทศ) และ อันดับ 5 โรคเบาหวาน ร้อยละ 24 (อันดับ 17 ของประเทศ)
ทั้งนี้ เมื่อวิเคราะห์เชิงลึกพบว่า สาเหตุหลักในอันดับ 1, 2 และ 5 เป็นกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ขณะที่อันดับ 4 เรื่องอุบัติเหตุเกิดจากความประมาทและการไม่เคารพกฎจราจร นอกจากนี้ สิ่งที่น่าสะพรึงกลัวคือ จังหวัดขอนแก่นครองแชมป์จังหวัดที่ดื่มสุรามากที่สุดเป็นอันดับ 1 ของประเทศ โดยเฉพาะในกลุ่ม "นักดื่มหน้าใหม่" ซึ่งกลายเป็นปัจจัยร่วมสำคัญที่เร่งให้เกิดทั้งอุบัติเหตุรุนแรงและโรคมะเร็งตับ
**แยกเพศ-ตามกลุ่มอายุ: ชายมะเร็งตับพุ่ง หญิงสมองเสื่อมถามหา**
เมื่อจำแนกตามเพศพบความแตกต่างชัดเจน โดย เพศชาย ป่วยเป็นโรคหลอดเลือดสมองมากที่สุด รองลงมาคือหัวใจขาดเลือด มะเร็งตับ โรคไตเรื้อรัง และเบาหวาน ส่วน เพศหญิง ส่วนใหญ่เผชิญภาวะโรคหลอดเลือดสมองหรือภาวะสมอง โรคไตเรื้อรัง โรคอัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อม โรคเบาหวาน และโรคหัวใจขาดเลือดเป็นอันดับ 5
ขณะที่ข้อมูลสะสมในกลุ่มอายุ 0-59 ปี (ปี 2561-2566) พบว่า สาเหตุการตายอันดับ 1 คืออุบัติเหตุจราจร ตามด้วยโรคหลอดเลือดสมอง โรคตับ มะเร็งตับและท่อน้ำดี และ อันดับ 5 คือการฆ่าตัวตาย ทำให้ในปีนี้จังหวัดขอนแก่นต้องบรรจุโครงการด้านสุขภาพจิตเข้ามาเสริมทัพอย่างเร่งด่วน สำหรับข้อมูลผู้ป่วยนอกสะสม (ปี 2559-2565) พบว่า โรคเบาหวานและโรคไตวายเรื้อรังมาเป็นอันดับต้นๆ ควบคู่กับ "โรคพิษสุรา" ที่ตอกย้ำภาพลักษณ์เมืองนักดื่มอันดับ 1
**สสส. ปรับทัพหนุน “แกนนำชาวบ้าน” ยึด 25 โครงการยุทธศาสตร์มุ่งเป้า**
ทางด้าน นายวีระ นิจไตรรัตน์ ผู้ทรงคุณวุฒิ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวถึงเป้าหมายของ "โครงการโหนดมุ่งเป้า" ว่า เป็นการเปลี่ยนผ่านระบบการทำงาน โดยหันมาขับเคลื่อนและสร้างความเข้มแข็งผ่านแกนนำชุมชนที่เป็นชาวบ้านจริงๆ ไม่ใช่ข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่ รพ.สต. เพื่อให้ชุมชนร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมออกแบบ ร่วมบริหารจัดการสุขภาพของตนเอง มุ่งเน้นการสร้างผลกระทบใน 3 มิติ คือ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมกลุ่มเป้าหมาย จัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ และการสร้างกลไกชุมชนที่ยั่งยืน
"เป้าหมายของ สสส. คือการทำให้ชาวบ้านพูดได้ด้วยตัวเองในเรื่องสุขภาพของเขา เราต้องการเห็นผลลัพธ์ที่แท้จริงผ่านตัวเลขข้อมูล ทั้งค่าน้ำตาลในเลือดที่ลดลง ค่า BMI ที่ดีขึ้น และความดันโลหิตที่ลดลง โดยโครงการมุ่งเป้าจะต้องไปเจาะกลุ่มเสี่ยง ไม่ใช่กลุ่มที่ป่วยแล้ว เพื่อสกัดกั้นไม่ให้พวกเขากลายเป็นผู้ป่วยรายใหม่ และสามารถอธิบายเม็ดเงินงบประมาณได้อย่างคุ้มค่าที่สุด ซึ่งคาดหวังว่าจะเห็นการเปลี่ยนแปลงและประเมินผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรมในปี 2571" นายวีระ กล่าว
**กางตัวชี้วัดความสำเร็จ สู่เป้าหมายลดอัตราการสูญเสีย**
สำหรับการดำเนินงานในปีที่ 1 นี้ ขอนแก่นได้คัดกรองประเด็นเร่งด่วนเหลือ 3 ประเด็นหลัก จากทั้งหมด 25 โครงการ (แบ่งเป็น NCDs 16 โครงการ, อุบัติเหตุ 7 โครงการ, และสุขภาพจิต 2 โครงการ) โดยตั้งเป้าหมายเชิงผลกระทบผ่านตัวชี้วัดที่ชัดเจน ได้แก่:
1. **ประเด็นอุบัติเหตุทางถนน:** จำนวนผู้ขับขี่บาดเจ็บ/เสียชีวิตในชุมชนที่เชื่อมโยงกับการดื่มแอลกอฮอล์ต้องลดลงร้อยละ 10 และอัตราการสวมหมวกกันน็อคต้องเพิ่มขึ้นร้อยละ 20
2. **ประเด็นโรค NCDs:** พฤติกรรมการบริโภคเกลือและโซเดียมในกลุ่มเสี่ยงสูงต้องลดลงร้อยละ 10, ประชากรอายุ 5 ปีขึ้นไปมีกิจกรรมทางกายที่เพียงพอเพิ่มขึ้นร้อยละ 4, และลดภาวะน้ำหนักเกิน/โรคอ้วน (BMI ตั้งแต่ 25 ขึ้นไป) ลงร้อยละ 10 ในกลุ่มประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป
3. **ประเด็นสุขภาพจิต:** อัตราประชากรที่มีความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพจิตลดลงร้อยละ 10
โดย ในบรรดา 25 โครงการทั้งหมด จะต้องมีโครงการที่ผ่านเกณฑ์ประเมินชั้นดีอย่างน้อย 13 โครงการ โดยใช้กลไกระดับฐานรากอย่างมีประสิทธิภาพ หากอยู่ในเขตอำเภอเมืองให้บริหารจัดการตามบริบทชุมชน แต่หากเป็นพื้นที่รอบนอกให้ยึดโยงระดับหมู่บ้าน (เฉลี่ยหมู่บ้านละ 100 หลังคาเรือน) ซึ่งจะมีอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จำนวน 10 คนที่มีความรู้เรื่องสุขภาพคอยดูแลอย่างใกล้ชิด เนื่องจาก อสม. เป็นผู้ที่รู้ลึก รู้จริง ว่าในชุมชนใครป่วยเป็นโรคอะไร ซึ่งกลไกของชาวบ้านกลุ่มนี้จะเป็นพลังสำคัญในการลดอัตราตายสูงสุดของชาวขอนแก่นได้อย่างแท้จริง สอดคล้องกับงบประมาณมุ่งเป้าของ สสส. ต่อไป. #โหนดมุ่งเป้า #สสส. #ขอนแก่น
