12/08/2026
พื้นที่สะท้อนคิดคนทำงาน EP.2 : ตำข้าวปุกงา (ห่อถ่อง)
ยุคสมัยที่ความเร่งรีบและภาระหน้าที่พัดพาให้คนรุ่นใหม่ออกห่างจากบ้าน
โต๊ะอาหารที่เคยพร้อมหน้ากลับกลายเป็นมื้อด่วนที่ต้องกินเพียงลำพัง
โดยเฉพาะในเทศกาล "วันแม่" ที่หลายคนอาจหลงลืมหรือไม่มีโอกาสได้กลับไปซบอ้อมกอดที่คุ้นเคย แต่หากย้อนกลับไปมองในวิถีชีวิตดั้งเดิมของชาวอาข่า มีอาหารมงคลชนิดหนึ่งที่ทำหน้าที่เสมือนกาวใจ ดึงผู้คนให้กลับมารวมตัวกัน
นั่นคือ "ห่อถ่อง" หรือ "ข้าวปุกงา" อาหารแห่งความรักที่ไม่อาจสร้างเสร็จได้ด้วยตัวคนเดียว
ในอดีต ข้าวปุกจะทำจากข้าวเหนียวในฤดูข้าวใหม่ช่วงปลายปีที่เพิ่งเก็บเกี่ยว ซึ่งเต็มไปด้วยยางข้าวที่หอมและเหนียวนุ่ม ข้าวเหนียวนี้จะต้องผ่านการแช่ด้วยน้ำจากบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ในหมู่บ้าน เมื่อนำมานึ่งจนสุกร้อนกรุ่น การตำข้าวปุกในเทศกาลสำคัญจะเริ่มต้นขึ้น โดยมีผู้นำทางศาสนาเป็นผู้เบิกฤกษ์ ก่อนจะส่งไม้ต่อให้กับ "แม่" หรือแม่บ้านผู้นำ จังหวะสากที่กระทบลงบนครกไม้หรือกระเดื่องใบใหญ่ คือจังหวะของการสอดประสาน เพราะความเหนียวหนืดของข้าวต้องอาศัยแรงกายและการร่วมแรงร่วมใจของคนในครอบครัวผลัดเปลี่ยนกันตีและตำ เพื่อหลอมรวมข้าวทุกเม็ดให้กลมเกลียวเป็นเนื้อเดียว
เมื่อข้าวละเอียดหนืดได้ที่ งาขี้ม้อนจะถูกเทผสมลงไป ก่อนใช้ตอกไผ่รูดข้าวที่เกาะติดไม้ออกมา ข้าวปุก 3 ก้อนแรกจะถูกปั้นเพื่อบูชาบรรพบุรุษ เป็นการรำลึกถึงรากเหง้า ก่อนจะแจกจ่ายให้ลูกหลาน รสชาติของข้าวปุกอุ่นๆ จิ้มน้ำผึ้ง หรือข้าวปุกแผ่นตากแห้ง 3 วันที่แม่เก็บไว้จี่ให้กิน จึงไม่ใช่แค่ความอร่อย แต่คือร่องรอยของความเหนื่อยยากที่แฝงไปด้วยความอบอุ่น เป็นสายใยของครอบครัวที่ไม่เคยจางหาย
ข้าวปุกแต่ละก้อนจึงไม่ใช่แค่อาหารตามเทศกาล แต่คือ พื้นที่แห่งการกลับบ้าน
ที่ผู้เฒ่าผู้แก่ แม่ และลูกหลาน ได้กลับมาร่วมแรงร่วมใจจับไม้ตำข้าวไปด้วยกัน
ส่งต่อเรื่องราว อ้อมกอด และจิตวิญญาณของบรรพบุรุษ เพื่อให้ความสัมพันธ์และรากเหง้าของพวกเขาเหนียวแน่น หนึบหนับ และไม่ถูกตัดขาดแม้ยุคสมัยจะเปลี่ยนผ่าน
ใครที่กำลังคิดถึงบ้าน คิดถึงรสมือแม่ หรืออยากลองทำข้าวปุกงา
ติดตามกิจกรรมต่างๆ ได้ ที่นี่ มูลนิธิกังหันลม
#มูลนิธิกังหันลม
