คลินิกช้างแม่วาง Elephant Jungle Sanctuary

15/01/2024

29/08/2023

รายงานการปฏิบัติงาน

วันจันทร์ที่ 28 สิงหาคม 2566
น.สพ. วรุตม์ วงศ์กาฬสินธุ์ สัตวแพทย์ประจำมูลนิธิช้างปันน้ำใจสู่ชาวดอย ร่วมกับ สพ.ญ. ภาวินี กุลนานันท์ และ สพ.ญ. พิชามญชุ์ เอื้องไพบูลย์ สัตวแพทย์ ประจำศูนย์สุขภาพช้างและสัตว์ป่า คณะสัตวแพทยศาสตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ได้เข้าไปตรวจรักษาช้างที่เจ้าของแจ้งว่า ช้างมีการบวมที่คอและท้องด้านล่าง หรือที่เรียกว่า ลำบอง
ที่ปางช้าง บ้านแม่สะป๊อก อ. แม่วาง จ. เชียงใหม่

จากการสอบถามประวัติและอาการ
และทำการตรวจร่างกายช้างเบื้องต้น พบว่า
ช้างกินอาหารได้ปกติ ไม่ซึม ขับถ่ายได้ปกติ
ไม่มีไข้ ตัวไม่เย็น
ใบหูโบกปกติ หางแกว่งปกติ
การเดิน และการยืนปกติ
เยื่อเมือกชุ่มที่ปลายงวง และปาก ปกติ
ไม่พบบาดแผล ที่คอและท้อง
ไม่พบการบวมในบริเวณอื่นๆ ของร่างกาย
อุจจาระเป็นก้อน ไม่เหม็น มีความละเอียด

สัตวแพทย์จึงเจาะเก็บตัวอย่างเลือดจากเส้นเลือดดำที่ใบหู เพื่อนำไปตรวจค่าเลือดในห้องปฏิบัติการ
แล้วนำมาช่วยวินิจฉัยโรคหรือความผิดปกติอีกครั้งหนึ่ง

การพบเจอการบวมที่คอและท้องด้านล่าง "Ventral edema" หรือ ลำบอง ในช้างเลี้ยง จะมีสาเหตุโน้มนำมาจากหลายสาเหตุ เช่น
1. การเกิดภาวะโปรตีนในกระแสเลือดต่ำ จากการขาดสารอาหาร หรือ มีพยาธิในร่างกายจำนวนมาก
2. มีความผิดปกติของระบบไหลเวียนเลือดและหลอดเลือดในร่างกาย
3. มีความผิดปกติ ของ ตับ ไต หรือหัวใจ
4. การกินอาหารที่มีส่วนประกอบของน้ำมากเกินไป เช่น ต้นกล้วย
5. ในช้างที่เกิดความเครียด หรือ Poor condition

การตรวจวินิจฉัยเพื่อยืนยันโรคหรือความผิดปกติในช้างป่วย จากข้อมูลประวัติ อาการที่เจอ การตรวจร่างกาย และการตรวจตัวอย่างเลือด หรือตัวอย่างอื่นๆ เช่น อุจจาระ ปัสสาวะ ส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ
ผลการตรวจที่ได้จะช่วยให้สัตวแพทย์วินิจฉัยแยกโรคและวางแผนการรักษา ตลอดจนการดูแลจัดการช้างป่วยได้เร็วขึ้น ทำให้การรักษาช้างป่วยได้ผลดีและรวดเร็ว
และนำไปสู่ การวางแผนการควบคุมป้องกันโรคหรือความผิดปกติที่จะเกิดขึ้นซ้ำอีกในช้างได้

ขั้นต่อไปก็คือ รอดูผลการตรวจเลือดช้างนะครับ

22/08/2023

อัพเดทการดูแลรักษาช้างพังบุญศรี

ผ่านมา 1 สัปดาห์ ช้างหายป่วยกลับมาเป็นปกติดีแล้ว

จากที่ป่วย แสดงอาการท้องผูก ท้องอืด
ซึม ไม่กินอาหาร กินน้ำน้อย

หลังจากทำการรักษา โดยฉีดยาให้ 2 เข็ม
ดูแลเรื่องน้ำและอาหารที่กิน
จัดการที่พักนอน
และ ปรับกิจกรรมการทำงานของช้าง

ช้างค่อยๆ แสเงอาการดีขึ้น
กินอาหารได้ดีขึ้น
ขับถ่ายได้ดีขึ้น

ว้นนี้หายดีแล้ว

03/08/2023

30/01/2023

บันทึกการตรวจรักษาช้างป่วย
: การจัดการปางช้าง และ การดูแลนัยน์ตาช้าง

พัง F อายุ 55 ปี
ตรวจพบ ตาซ้าย มีน้ำตาไหล และข้นหนืด มีฟอง มากกว่าปกติ (ในขณะที่ตาด้านซ้ายก็มีน้ำตาไหล แต่มีน้อย)
กระจกตามีฝ้าขาวเล็กน้อย
ช้างยังมีการมองเห็นได้ปกติ

สาเหตุอาจเกิดจากพฤติกรรมการเล่นดินเล่นฝุ่น
ช้างใช้งวงพ่นดิน
และในช้างเชือกนี้มีขนตายาวและหนากว่าปกติ ทำให้มีการกักเก็บดินและฝุ่นไว้มาก
แม้ว่าพี่ควาญจะมีการเช็ดล้างออกเป็นประจำ
ก็ยังสามารถพบเศษฝุ่น ดินที่บริเวณขนตาช้างได้บ้าง

การดูแลรักษาเบื้องต้น
ช้างเชือกนี้ เชื่องและควบคุมบังคับได้ง่ายมาก

หมอจึงสอนวิธีการเช็ดรอบตา การล้างตา และการใส่ยาครีมป้ายตาให้พี่ควาญได้ทำเอง

จากนั้นก็ให้พี่ควาญ ทำการล้างและรอบๆ ดวงตาด้วยน้ำยาล้างตา Obsa ล้างและเช็ดเอาเศษดินและฝุ่นออกให้ได้มากที่สุด

นอกจากนี้ ก็แนะนำพี่ผู้ช่วยสัตวแพทย์ พี่ไกด์กับพี่ควาญ เพิ่มเติมเรื่อง นัยน์ตาช้าง การตรวจตา การล้างตา เช็ดตา และการเลือกใช้ยารักษานัยน์ตาช้างเบื้องต้น (ครีมหรือยาหยอดตา)

โดยได้มอบยาและเวชภัณฑ์สำหรับดูแลรักษานัยน์ตาช้างไว้ด้วย 1 ชุด

อีก 2 สัปดาห์ นัดช้างมาตามดู วิการหรือรอยโรค และระดับการติดเชื้อของนัยน์ตากันอีกรอบ

และ ตรวจดูความสะอาดเรียบร้อยบริเวณปางช้าง
การจัดการอาหาร และน้ำ
สวัสดิภาพช้าง
และระบบการจัดการขยะ ของปางช้างเพิ่มเติม

ซึ่งน่าจะได้รับการรับรอง " ปางช้างมาตรฐาน " และ " มาตรฐานการจัดการปางช้างที่ดี " จากภาครัฐ

28/01/2023

บันทึกการตรวจรักษาช้างป่วย : 5

พัง C. อายุ 40 ปี

จากการตรวจร่างกายพบว่า
ช้างมีแผลติดเชื้อเรื้อรังที่หาง
มีการอักเสบ บวม และมีหนอง
มีการร่วงหลุดของขนหางช้าง

การรักษา ได้ทำการล้างบาดแผลและใส่ยา

โดยพี่ผู้ช่วยสัตวแพทย์กับพี่ควาญได้ช่วยกันจับบังคับช้างและจับหาง ช่วยขัดล้างแผล และใส่ยา

และแนะนำวิธีการในการรักษาคือให้ล้างแผล ขัดหางและใส่ยาทุกวัน เช้าและเย็น นาน 1 สัปดาห์
หลังจากนั้น ทำวันละครั้งอีก 1 สัปดาห์

อีก 2 สัปดาห์ มาตามดู วิการหรือรอยโรค และระดับการติดเชื้อและดูเนื้อตายของแผลที่หางกันอีกรอบ

28/01/2023

บันทึกการตรวจรักษาช้างป่วย : 4

พัง B อายุ 45 ปี
ตรวจพบ ตาขวา มีน้ำตาไหล และข้นหนืด มีฟอง มากกว่าปกติ (ในขณะที่ตาด้านซ้ายปกติ)
ตาขาวขุ่น มีหนองในช่องหน้าของนัยน์ตา
(Hypopion - anterior chamber)

คาดว่าตาอาจจะบอด หรือมีการมองเห็นน้อยมาก
สาเหตุเริ่มต้นมาจากช้างมีแผลที่กระจกตา
แล้วใช้งวงพ่นดินใส่
และไม่ได้มีการเช็ดล้างออกเป็นประจำ
ทำให้มีการติดเชื้อภายในลูกนัยน์ตาและมีหนอง

การรักษาเบื้องต้น
เนื่องจากช้างดื้อและควบคุมบังคับได้ยาก
จึงทำการล้างและรอบๆ ดวงตาด้วยน้ำยาล้างตา Obsa ล้างและเช็ดเอาเศษดินและฝุ่นออกให้ได้มากที่สุด

แผนการรักษา
แนะนำพี่ผู้ช่วยสัตวแพทย์กับพี่ควาญ เรื่องการล้างตา เช็ดตา และการใส่ยาครีมป้ายตา ให้ช้าง
ทำทุกวัน เช้า กลางวัน และ เย็น
ควบคู่กับการฝึกควบคุมช้าง

โดยได้มอบยาและเวชภัณฑ์สำหรับดูแลรักษานัยน์ตาช้างไว้ด้วย 2 ชุด

อีก 2 สัปดาห์ นัดช้างมาตามดู วิการหรือรอยโรค และระดับการติดเชื้อของนัยน์ตากันอีกรอบ

28/01/2023

บันทึกการตรวจรักษาช้างป่วย : 3

พัง A อายุ 45 ปี
ควาญช้างแจ้งว่ามีพฤติกรรมชอบเอาลำตัว ใบหู หาง ถูต้นไม้

จากการตรวจร่างกาย พบ เหาแดง หรือ เหาช้าง (Elephant louse-Haematomyzus elephantis)
ที่ตามผิวหนัง ใบหู

การรักษาในช้างเชือกนี้
ฉีด Ivermectin® ขนาด 0.08 mg./kg เข้าที่ชั้นใต้ผิวหนัง ( SQ )

การจัดการปัญหาพยาธิภายนอก (Ectoparasites) ในช้างเลี้ยง ในปางช้าง จะแนะนำให้นำช้างมาฉีดยาทุกเชือก และ พิจารณาการใช้พืชสมุนไพรกำจัดเหามาพ่นโดยรอบบริเวณพื้นที่ทีอยู่อาศัยของช้าง เพื่อกำจัดวงจรชีวิตและลดการเพิ่มจำนวนของเหาในสิ่งแวดล้อม

อีก 2 สัปดาห์ มาตามดู สภาพผิวช้างและเหาช้างอีกรอบ

26/01/2023

บันทึกการตรวจรักษาช้างป่วย : 2

พังทองดี. อายุ 75 ปี
คุณยายทองดี มีการป่วยของโรคผิวหนังเรื้อรัง
Chronic skin disease
ที่เกิดร่วมกันจากเชื้อราและการติดเชื้อแบคทีเรีย
Dermatophytosis
Skin dermatitis
ซึ่งมีสาเหตุโน้มนำมาจาก การที่ช้างอายุมากแล้วภูมิคุ้มกันตกลง ต่ำมากๆ จึงติดเชื้อก่อโรคได้ง่าย

วิการหรือรอยโรคที่พบ ทั่วตัว คือ มีวิการของการติดเชื้อรา แบบทั่วทั้งตัว (General)
และ มีการติดเชื้อแบคทีเรีย มีแผลและหนอง ในบางจุด (local) เช่น ช่วงท้อง และขาหนีบ

และพบแผลเป็นได้ทั่วไป ซึ่งเป็นผลจากการรักษาต่อเนื่องมานาน

จากการตรวจร่างกาย
ช้างกินอาหารได้มาก และมีการขับถ่ายปกติ
อุจจาระค่อนข้างหยาบ

แผนการรักษา ต่อเนื่องในระยะยาวที่ทำมา

เนื่องจากคุณยายทองดีอายุมาก
จึงไม่พิจารณาการรักษาด้วยการให้ยากินและยาฉีด
เพื่อรักษาการติดเชื้อรา และการอักเสบติดเชื้อ มีแผลของผิวหนัง
เนื่องจากเกรงว่าจะมีผลต่อไต และ ตับ

พี่ผู้ช่วยสัตวแพทย์กับพี่ควาญได้ทำการ อาบน้ำและขัดตัว ขัดล้างแผล ทุกวัน เช้าและเย็น
โดยใช้สบู่หรือแชมพูยา อาบและขัดตัวทุก 3-4 วัน
ร่วมกับการขัดผิวช้างด้วยพืชสมุนไพรเป็นประจำทุกวัน

ผลการรักษาวันนี้พบว่า
ผิวหนังของคุณยายทองดี มีสุขภาพผิวดีขึ้นมาก
พบการติดเชื้อรา แค่ 10-15% ของพื้นที่ผิวหนังที่ท้องและส่วนท้ายลำตัว แต่ยังคงมีรอยแผลเป็นอยู่

พบการติดเชื้อแบคทีเรีย แผลอักเสบมีหนอง แค่ จุดเดียวที่บริเวณขาหนีบและท้องด้านใน
เมื่อขัดแผลหนองและเนื้อตายออก พบว่ามีการหายของแผลที่ดี มีเลือดมาเลี้ยงที่แผล

วันอาทิตย์ 29 มกรา 66 นี้ มาตามดู วิการหรือรอยโรค และระดับการติดเชื้อของผิวหนังกันอีกรอบ

26/01/2023

บันทึกการตรวจรักษาช้างป่วย : 1

พังแก้วตา อายุ 75 ปี
คุณยายป่วยด้วยอาการ กล้ามเนื้อและเอ็นขาหลังขวาอักเสบ จากการเดินเร็ว

อาการที่พบคือ เดินลากขาหลังขวา เดินกะเผลก มา 3-4 วันก่อน ไม่กล้าลงน้ำหนัก ไม่ยอมให้จับหรือคลำขาหลังขวา ไม่กล้าล้มตัวลงนอน
จากการคลำตรวจพบการตึง แข็ง และมีเสียงกร้อบแกร้บที่ข้อเข่า กล้ามเนื้อขาแข็งแน่น

แผนการรักษา
เนื่องจากคุณยายแก้วตาอายุมาก จึงไม่พิจารณาการรักษาด้วยการฉีดยาลดปวด อักเสบ เนื่องจากเกรงว่าจะมีผลต่อไต และ ตับ
ในเบื้องต้น พี่ผู้ช่วยสัตวแพทย์กับพี่ควาญได้ทำการนวดประคบด้วยลูกประคบอุ่น และนวดด้วยน้ำมันนวดเซนลุกต์เขียว เช้าและเย็น

ผลการรักษาวันนี้พบว่าคุณยายแก้วตา เริ่มลงน้ำหนักที่ขาหลังขวา เดินได้ดีขึ้น ไม่กะเผลกหรือลากขาแล้ว

วันพรุ่งนี้ 27 มกรา 66 มาตามดูพฤติกรรมการยืน การเดิน และการนอนของคุณยายแก้วตาอีกรอบ

04/10/2022

Happy World Animal Day! 🦧🐷🐘🦦
Mission of World Animal Day:

To raise the status of animals in order to improve welfare standards around the globe. Building the celebration of World Animal Day unites the animal welfare movement, mobilising it into a global force to make the world a better place for all animals.
Through increased awareness and education we can create a world where animals are always recognised as sentient beings and full regard is always paid to their welfare.
🧡 The Care Project Foundation (TCPF) is a not-for-profit organisation based in Thailand. We aim to promote Asian elephant conservation through advocacy and education programs, as well as to engage with and support communities in need.
Support Us! ⬇️
www.thecareprojectfoundation.org/donation/
donorbox.org/the-care-project
#ช้างปันน้ำใจสู่ชาวดอย #ดูแลช้าง #รักช้าง