17/07/2026
ชวนอ่าน "ธา ปกาเกอะญอ: ถ้อยทำนองแห่งชีวิต และสัจจะแห่งผืนป่า" 📖🌿
เมื่อ "ธา" 📯🎼 ไม่ได้เป็นเพียงบทขับร้อง หากแต่เป็นคลังความรู้ที่ถ่ายทอดความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน ป่าไม้ และธรรมชาติจากรุ่นสู่รุ่น
บทความชิ้นนี้ชวนสำรวจว่า ภูมิปัญญาชนเผ่าพื้นเมืองปกาเกอะญอสะท้อนแนวคิดการอยู่ร่วมกับป่าอย่างยั่งยืนอย่างไร พร้อมตั้งคำถามต่อวาทกรรมที่มอง "การทำไร่หมุนเวียน" ว่าเป็นการทำลายป่า และเหตุใดเสียงของชนเผ่าพื้นเมืองจึงยังขาดหายไปจากเรื่องเล่ากระแสหลักเกี่ยวกับการอนุรักษ์และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ขอขอบคุณ Lanner ที่เผยแพร่บทความนี้ และเปิดพื้นที่ให้เรื่องราวและองค์ความรู้ของชุมชนชนเผ่าพื้นเมืองได้ส่งเสียงสู่สาธารณะ
📖 อ่านบทความได้ที่: https://www.facebook.com/lanner2022
ถ้าคิดถึงฉันให้มองดูข้าว ข้าวเป็นฝีมือของฉัน ถ้าคิดถึงฉันให้มองดูข้าว ข้าวคือรอยมือที่ฉันทำ (“เมะยื่อญากว่าบือพิ บือพิ เจอจึล่อโอ๊ะดิ เมะยื่อญากว่าบือเคลอะ บือเคลอะ เจอจึลิอโอ๊ะทอ”)
เสียงท่องยานกังวานราวการขับอาขยานดังแทรกไปกับบรรยากาศการลงแขกเกี่ยวข้าวของชาวปกาเกอะญอ ท่วงทำนองที่เรียกว่า ‘ธา’ ไม่ได้มีไว้เพียงขับกล่อมผืนนา หากยังสะท้อนสายสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและความผูกพันระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ
สำหรับชาวปกาเกอะญอในอดีต ธาไม่ใช่เพียงบทเพลงเพื่อความบันเทิง แต่คือบทสนทนาในชีวิตประจำวัน เป็นถ้อยคำจากใจที่ใช้สื่อสาร ถ่ายทอดคติ และเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิต ตั้งแต่เรื่องความรัก การดูแลครอบครัว การทำมาหากิน ไปจนถึงพิธีศพ ทุกช่วงชีวิตของผู้คนในบ้านแม่ยางมิ้น ตำบลศรีถ้อย จังหวัดเชียงราย ล้วนมีธาเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่ง มะลิวัลย์ เต๋จ๊ะ เติบโตมาพร้อมกับการได้ยินบทธาเหล่านี้มาตั้งแต่วัยเด็ก
“คุณยายเล่าว่า เมื่อก่อนธาคือภาษาปกติของผู้คน ใช้เหมือนการพูดคุยกัน ไม่มีกฎเกณฑ์ว่าต้องคล้องจองหรือมีทำนองไพเราะ เพราะออกมาจากใจและใช้เป็นแนวทางในการดำเนินชีวิต ธาจึงอยู่ในทุกเรื่องของชีวิต แต่ทุกวันนี้แทบไม่มีให้เห็นแล้ว”
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสิ่งแวดล้อม และผู้คนที่อาศัยอยู่กับป่ามักถูกตีตราว่าเป็นต้นเหตุของการทำลายทรัพยากร ปัญญาที่ซ่อนอยู่ใน ธา อาจเป็นคำตอบเรียบง่ายแต่ยั่งยืนต่อการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ ดังบทธาที่คนรุ่นก่อนถ่ายทอดไว้ว่า
“น้ำที่ดีจะอยู่ในป่า หนองน้ำที่ดีจะอยู่ในป่า อย่าโค่นต้นไม้อย่าตัดต้นไม้ ถ้าต้นไม้สูญพันธุ์จะอดอยากได้” (ทีแกรเอาะเปอต่าเตอแกร โน่แกรเอาะเปอต่าเตอแกร คุซีเกลาะซีแส่เตอแกร คุซีเดาะซีว่าเตอแกร แส่ว่าแมะเลออุเลอแพ เปอบะก่อวีเปอะบะก่อแช่)
คำสอนนี้ไม่ใช่เพียงข้อห้าม หากเป็นหลักคิดที่หล่อหลอมวิถีไร่หมุนเวียนของชุมชน ซึ่งตระหนักว่าการตัดต้นไม้แม้เพียงต้นเดียวก็อาจกระทบความสมดุลของผืนป่า บทธาจึงเปรียบเสมือนการกล่าวกับตอไม้ ให้แตกกิ่ง ผลิใบ และเติบโตหมุนเวียนกลับคืนสู่ธรรมชาติ เพื่อให้ทั้งป่าและผู้คนยังคงหล่อเลี้ยงกันได้อย่างยั่งยืน
บทความนี้จะพาผู้อ่านสำรวจภูมิปัญญาที่ซ่อนอยู่ในบทธา เพื่อชวนมองเห็นว่า วัฒนธรรมการสื่อสารของชาวปกาเกอะญอไม่ได้เป็นเพียงมรดกทางวัฒนธรรม หากยังเป็นจริยธรรมสิ่งแวดล้อมที่ย้ำเตือนว่า การรักษาป่า คือการรักษาชีวิตและอนาคตของผู้คนเอง
อ่านในรูปแบบเว็บไซต์ที่ Comment
เรื่อง: ณัฐชา เจริญสุข และ มะลิวัลย์ เต๋จ๊ะ
#บทธา #ปกาเกอะญอ #บ้านแม่ยางมิ้น #ไร่หมุนเวียน #ชาติพันธุ์ #สื่อออนไลน์ภาคเหนือเพื่อคุณภาพชีวิตของทุกคน
