27/04/2026
วันนี้จะพามารู้จักคำว่า ”สัมภเวสี“
ตามนัยพระอภิธรรม เเละตามนัยพระไตรปิฎกตามลำดับ
🪷 ตามนัยพระอภิธรรม 🪷
สัมภเวสี ได้แก่ ปุถุชน 4 พระเสกขบุคคล 3
เพราะบุคคลเหล่านี้ มีความเกิดยังไม่สิ้นสุด
ต้องแสวงหาภพชาติต่อๆ ไปอีก นั่นเอง
สัมภเวสี แปลตามศัพท์ว่า
“ผู้ยังแสวงหาการเกิด” หรือ “ผู้ยังต้องเกิดอีก”
หมายถึง สัตว์หรือบุคคลที่ยังไม่สิ้นภพชาติ
ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ
☘️บุคคลที่จัดเป็น “สัมภเวสี” สามารถแจกแจงได้ดังนี้
1. ปุถุชน4 คือ ปุถุชนที่ยังมีกิเลสเต็มที่ ไม่ได้บรรลุธรรม
ได้แก่ อบายปุถุชน กามสุคติปุถุชน รูปาวจรปุถุชน อรูปาวจรปุถุชน
ทั้งหมดนี้ ยังต้องเกิดอีกแน่นอน
2. พระเสกขบุคคล 3 คือพระอริยบุคคล
ที่ยัง “ต้องศึกษา” ยังไม่สิ้นอาสวะ
ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี
แม้จะประเสริฐแล้ว แต่ก็ยัง ไม่ถึงที่สุดแห่งภพชาติ
จึงยังจัดเป็น “สัมภเวสี”
🍀ผู้ที่ “ไม่ใช่” สัมภเวสี คือ
พระอรหันต์ : ไม่จัดเป็นสัมภเวสี
เพราะ สิ้นการเกิดแล้ว (ขีณชาติ)
[สรุปเชิงอภิธรรม]
สัมภเวสี = สัตว์ผู้ยังมี “ภพานุสัย”
คือยังมีเหตุให้เกิดในภพใหม่ต่อไป
ดังนั้น
ปุถุชน + เสกขบุคคล = ยังมีเชื้อแห่งภพ → เป็นสัมภเวสี
พระอรหันต์ = ตัดภพแล้ว → ไม่เป็นสัมภเวสี
🪷 ตามนัยพระไตรปิฎก 🪷
สัมภเวสี ตามนัยพระไตรปิฎกและอรรถกถา
โดยอรรถกถาสังยุตตนิกาย
อธิบายความหมายของคำว่า สัมภเวสี ไว้ดังนี้
: สัมภเวสี หมายถึง "ผู้แสวงหาภพที่เกิด"
หรือผู้ที่ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่
ตราบใดที่ยังไม่ได้เป็นพระอรหันต์
นัยการเกิด:
สัตว์ที่ยังทำลายกะเปาะไข่ (อัณฑชะ)
หรือชลาพุชะ (สัตว์เกิดในครรภ์) ไม่ได้ตราบใด
ก็ชื่อว่าสัมภเวสีตราบนั้น
ในส่วนของพระอนาคามีนั้น
สภาวะการเกิด (ปฏิสนธิ) ของพระอนาคามีที่อุปปาทักขณะ:
ปฏิสนธิด้วยอรูปาวจรวิบากจิตหรือรูปาวจรวิบากจิต
: ท่านเกิดในพรหมโลก (รูปพรหม หรือ อรูปพรหม)
โดยปฏิสนธิในขณะที่จิตเกิด "อุปปาทักขณะ"
(ขณะที่จิตเกิดขึ้น) ที่เป็นสุทธาวาสพรหมโดยเฉพาะ
การเกิดของพระอนาคามีในสุทธาวาสพรหมนั้น
เป็นแบบ โอปปาติกะ คือเกิดขึ้นทันที
โดยไม่ต้องผ่านทารกครรภ์เหมือนมนุษย์
แต่เป็นการอุบัติในร่างพรหมในรูปพรหมโลก
หรืออรูปพรหมโลก ไม่กลับมาสู่กามภูมิ
พระอนาคามีจะไม่มีการเกิดในกามสุคติภูมิ 7
(มนุษย์, เทวดา) หรือทุคติภูมิอีกเด็ดขาด
ท่านจะเสวยสุขในพรหมโลก
และบรรลุเป็นพระอรหันต์ในสุทธาวาสภูมิ
สรุปคือ พระอนาคามีเกิดที่อุปปาทักขณะ
แบบโอปปาติกะบนสุทธาวาสพรหมโลก
ที่มา : กถาพรรณนาอาหารวาระ ,อรรถกถา มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ มูลปริยายวรรค สัมมาทิฏฐิสูตร, พระไตรปิฏกเล่มที่๒๕
ที่มา: หนังสือหลักสูตร ชั้นมัชฌิมอาภิธรรมิกะตรี
ปริจเฉทที่ ๕ เล่ม๑ "ภูมิจตุกกะและปฏิสนธิจตุกกะ"
รจนาโดย พระสัทธัมมโชติกะ ธัมมาจริยะ ,อภิธรรมโชติกะวิทยาลัย มจร
หากยังอยู่ในสังสารวัฏนี้
เราทุกคนล้วนยังเป็น ”สัมภเวสี“กันทั้งนั้น…
******************************
มูลนิธิสัทธัมมโชติกะ
วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์
แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร
กรุงเทพมหานคร
โทร ๐๒ ๒๒๔ ๓๘๔๓
#อภิธรรม #พระอภิธรรม #มูลนิธิสัทธัมมโชติกะ #มูลนิธิสัทธัมมโชติกะ #อชว #อภิธรรมโชติกะ #อภิธัมถสังคหะ #อรรถกถา #อรรถกถานิ้วก้อย #อภิธรรมนิ้วก้อย #วิถีมุตตสังคหะ #ปริจเฉท5 #ภูมิ #ภูมิจตุกกะ #สัมภเวสี #ปุถุชน #พระเสกขบุคคล #อริยะ #อริยะseries #พระไตรปิฎก #กำเนิด
