17/07/2026
จน
🚆การกระชับอำนาจทางการเมืองของรัฐสยามต่อดินแดนฝั่งขวาของแม่น้ำโขง ภายใต้รัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์ นอกจากจะทำให้อีสานอยู่ภายใต้อำนาจทางการเมืองจากรัฐส่วนกลางมากยิ่งขึ้นแล้ว ยังส่งผลต่อเศรษฐกิจอีสานที่เริ่มมีทิศทางการขยายตัวโดยสัมพันธ์กับเส้นทางคมนาคมที่เชื่อมโยงกับส่วนกลางอีกด้วย ดังสังเกตได้จากการขยายตัวทางเศรษฐกิจตามแนวเส้นทางการเดินรถไฟ เมืองนครราชสีมาในเวลานั้น กลายเป็นแหล่งพำนักและตลาดแลกเปลี่ยนสินค้าที่ยึดโยงกับหัวเมืองอื่นๆในภูมิภาค พร้อมกับการไหลออกของสินค่าในภูมิภาคไปยังรัฐส่วนกลาง มากพอๆกับการไหลเข้าของสินค้าส่วนกลางที่กลายเป็นสินค้าในตลาดภูมิภาค
น่าสนใจว่าการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่ดูจะเป็นไปในทิศทางที่ดีนี้ กลับเป็นเงื่อนไขสำคัญที่การสร้างความเหลื่อมล้ำทางสังคมและเศรษฐกิจขึ้นในภูมิภาคด้วยเช่นกัน
ด้วยทางรถไฟมักวิ่งตัดผ่านเขตพื้นที่เมืองเป็นหลัก การพัฒนาที่อิงมาตามเส้นทางรถไฟ จึงเอื้อให้กับกลุ่มพ่อค้า ชนชั้นปกครอง และข้าราชการ ได้มีโอกาสขยายการเติบโตทางเศรษฐกิจของกลุ่มตนเองโดยเฉพาะกลุ่มที่อาศัยอยู่ในเขตเมือง ภายใต้การคมนาคมที่เอื้ออำนวย กลุ่มพลังทางเศรษฐกิจในเมืองเหล่านี้จึงครองสถานะที่สูงกว่าประชาชนทั่วไป ที่สามารถใช้โอกาสนี้ในการประกอบธุรกิจรุ่นบุกเบิกในเขตเมือง ด้วยเป็นกิจการที่ต้องอาศัย “ทุนประกอบกิจการ” เริ่มต้นมาก่อน พลเมืองทั่วไปจึงไม่มีพลังทางเศรษฐกิจเพียงพอที่จะประกอบอาชีพหรือบุกเบิกเส้นทางธุรกิจนี้ได้เลย
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัด คือ สายสกุลของเจ้าเมืองอุบลราชธานีจำนวนไม่น้อยที่เริ่มหันมาให้ความสนใจในการลงทุนทางเศรษฐกิจ เช่น พระบริคุตคามเขตร (โง่นคำ สุวรรณภูฎ) ต้นตระกูลสุวรรณกูฎ ลงทุนในกิจการสนามมวย ส่วนนายก้อน สุวรรณกูฎ ลงทุนในการสร้างตลาดประจำอำเภอวารินชำราบจนสามารถตั้งตนเป็นคหบดีได้ เช่นเดียวกับการร่วมทุนระหว่างกลุ่มอำนาจกับทุนจีน พลังพ่อค้าในพื้นที่ เช่น พระยาอุบลกิจประชากร (บุญเพ็ง บุตโรบล) และชาวจีนชื่อ นายจิ๊ ยี่ห้อกวางยู้เหม็ง ได้ร่วมลงทุนในกิจการโรงไฟฟ้า เป็นต้น
การเติบโตทางเศรษฐกิจในภูมิภาคอีสานยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์ จึงเป็นไปในลักษณะ “รวยกระจุก” (อยู่ในเมือง) ขณะที่ “ความจนยังกระจาย” ตัวอยู่ในเขตชนบท ซึ่งไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปในทางกายภาพเพียงพอที่จะเอื้อให้เกิดโอกาสทางเศรษฐกิจเลยนั้นเอง
สำรวจเส้นทางเปลี่ยนอีสานเป็นไทยด้วยสำนึกและความคิดใหม่ แต่ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจยังคงอยู่ได้ใน
📚เปลี่ยนอีสานให้เป็น “ไทย”: อุดมการณ์รัฐชาติกับสำนึกการเมืองของคนที่ราบสูง
✒️ประวิทย์ สายสงวนวงศ์
📱E-Book : https://bit.ly/3TcgOrN
เลือกซื้อ E-Book อ่านหลากหลาย Application ได้ที่ : https://linktr.ee/matichonebook
อ่านได้ทั้งระบบ ios และ Android
#อีสาน #ไทย #เปลี่ยนอีสานให้เป็นไทย #โอกาส #เศรษฐกิจ #ชนบท #ความเป็นเมือง #ประวัติศาสตร์ #สำนักพิมพ์มติชน
