27/09/2026
จาก Island Chain สู่ Maritime Network: การแข่งขันทางยุทธศาสตร์ในอินโด–แปซิฟิก
น.อ. ธนวัฒน์ สมจิตร
ผู้ทรงคุณวุฒิสมาคมภูมิภาคศึกษา
แนวคิด Island Chains กลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ท่ามกลางการแข่งขันทางยุทธศาสตร์และอำนาจทางทะเลที่เพิ่มสูงขึ้นในภูมิภาคอินโด–แปซิฟิก โดยเฉพาะระหว่างจีนกับสหรัฐฯ และพันธมิตร แนวหมู่เกาะชั้นที่หนึ่ง หรือ First Island Chain ซึ่งเชื่อมพื้นที่ตั้งแต่ญี่ปุ่น ไต้หวัน จนถึงฟิลิปปินส์ มีความสำคัญเนื่องจากตั้งอยู่ระหว่างชายฝั่งจีนกับมหาสมุทรแปซิฟิก แนวคิดนี้ไม่ใช่เส้นเขตแดน แต่เป็นกรอบทางยุทธศาสตร์ที่ช่วยอธิบายว่า เกาะ ช่องแคบ ฐานทัพ และเส้นทางเดินเรือ มีผลต่อการเคลื่อนกำลังและการใช้อำนาจทางทะเลอย่างไร โดยสามารถมองได้สามมิติ ได้แก่ สิ่งกีดขวาง (Barriers) ฐานหรือจุดสนับสนุนสำหรับขยายการปฏิบัติการ (Springboards) และ มาตรวัดความก้าวหน้าของอำนาจทางทะเล (Benchmarks)
ปัจจุบันจีนมีกำลังทางเรือขนาดใหญ่ขึ้นและมีขีดความสามารถในการปฏิบัติการไกลจากชายฝั่งมากขึ้น ขณะที่สหรัฐฯ ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ และพันธมิตรอื่น ๆ ก็เพิ่มการประสานกำลัง ฐานทัพ ท่าเรือ ระบบส่งกำลังบำรุง และระบบสนับสนุนต่าง ๆ ให้เชื่อมโยงกันมากขึ้น ดังนั้น การแข่งขันจึงไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงว่าใครมีเรือหรืออาวุธมากกว่า แต่ขึ้นอยู่กับว่าใครสามารถนำกำลังและระบบสนับสนุนทั้งหมดมาทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่า
จุดแข็งของจีนอยู่ที่การมีกำลังทางเรือขนาดใหญ่ภายใต้การควบคุมของจีนประเทศเดียว อีกทั้งยังสามารถใช้ฐานทัพ ท่าเรือ และโครงสร้างพื้นฐานบนแผ่นดินใหญ่สนับสนุนการปฏิบัติการในทะเลระยะใกล้ได้อย่างต่อเนื่อง ขณะที่จุดแข็งของสหรัฐฯ และพันธมิตรคือการมีที่ตั้งทางยุทธศาสตร์ ฐานทัพ ท่าเรือ และเครือข่ายความร่วมมือกระจายอยู่ตามแนว First Island Chain ดังนั้น สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงแค่การมีจำนวนเรือ อากาศยาน หรือยุทโธปกรณ์ แต่รวมถึง ความสามารถในการปฏิบัติร่วม การแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร การส่งกำลังบำรุง การใช้โครงสร้างพื้นฐานร่วมกัน และการรักษาความต่อเนื่องของการปฏิบัติในช่วงวิกฤต หากกองกำลังของหลายประเทศสามารถสื่อสาร ประสานงาน และใช้ระบบร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็จะสามารถทำงานในลักษณะเครือข่ายเดียวกันได้ แต่หากขาดความเชื่อมโยงหรือระบบสนับสนุนที่เหมาะสม ความสามารถในการรักษาการปฏิบัติระยะยาวก็จะลดลง
ในมุมของสหรัฐฯและพันธมิตร การสร้างเครือข่ายดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการป้องปรามและการรักษาเสถียรภาพของภูมิภาค ขณะที่จีนอาจมองว่าเครือข่ายตามแนว First Island Chain มีผลต่อการจำกัดเสรีภาพในการเคลื่อนกำลังของตน จึงนำไปสู่ภาวะที่แต่ละฝ่ายเพิ่มขีดความสามารถทางทหารเพราะมองการกระทำของอีกฝ่ายว่าอาจเป็นภัยคุกคาม อย่างไรก็ตาม แนวคิด Island Chain ก็ไม่มีสถานะเป็นเส้นเขตแดนทางทะเล และไม่ได้ทำให้ประเทศใดมีสิทธิปิดกั้นการเดินเรือของประเทศอื่นโดยอัตโนมัติ
การแข่งขันตามแนว First Island Chain มีแนวโน้มจะเปลี่ยนจากการแข่งขันระหว่างกองทัพเรือของแต่ละฝ่าย ไปสู่การแข่งขันของ “เครือข่ายอำนาจทางทะเล” ที่เชื่อมโยงกำลังทางเรือ ฐานทัพ ท่าเรือ ระบบข่าวกรอง การสื่อสาร การส่งกำลังบำรุง และกระบวนการตัดสินใจเข้าด้วยกัน ความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์จึงไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงกับจำนวนเรือหรืออาวุธที่มีอยู่ แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการประสานและรักษาการทำงานของระบบเหล่านี้ให้ต่อเนื่องภายใต้ภาวะกดดัน
ด้วยเหตุนี้ ความท้าทายต่อการรักษาความมั่นคงในอินโด–แปซิฟิกจึงไม่ได้มีเฉพาะการแข่งขันด้านกำลังทหาร แต่ยังรวมถึงความไม่ไว้วางใจระหว่างประเทศ ความเสี่ยงจากความเข้าใจผิดหรือการคำนวณผิดพลาด ตลอดจนความเปราะบางของโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ เช่น ท่าเรือ สนามบิน ระบบสื่อสาร ดาวเทียม และสายเคเบิลใต้น้ำ ซึ่งอาจถูกกระทบได้เมื่อเกิดวิกฤต ขณะเดียวกัน ประเทศในภูมิภาคยังจำเป็นต้องร่วมกันรักษาสันติภาพ เสถียรภาพ เสรีภาพในการเดินเรือ และความปลอดภัยของเส้นทางการค้าสำคัญควบคู่กันไป
ดังนั้น ความมั่นคงระยะยาวของ First Island Chain จะไม่ได้เกิดจากการสร้างดุลอำนาจด้วยการสะสมอาวุธเพียงอย่างเดียว แต่จะขึ้นอยู่กับความสามารถในการสร้างเครือข่ายที่เชื่อมกำลังทางทหาร ฐานสนับสนุน ข้อมูล และผู้ตัดสินใจเข้าด้วยกันอย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถดำรงการปฏิบัติได้อย่างต่อเนื่องภายใต้แรงกดดัน ซึ่งจะเป็นปัจจัยสำคัญต่อดุลอำนาจและเสถียรภาพของอินโด–แปซิฟิกในอนาคตต่อไป
เอกสารที่เกี่ยวข้อง
ธนวัฒน์ สมจิตร. “การทดสอบขีปนาวุธ: การสื่อสารทางยุทธศาสตร์และสัญญาณเตือนต่อภูมิภาค.” The 101.World, 7 สิงหาคม 2569.
Erickson, Andrew S., and Joel Wuthnow. “Barriers, Springboards and Benchmarks: China Conceptualizes the Pacific ‘Island Chains.’” The China Quarterly. Published in association with the China Maritime Studies Institute, U.S. Naval War College.
Indo Pacific Report. page.
