25/09/2026
ไขปริศนา “สร้อยลูกปัดจอมบึง” ของสะสมที่เปลี่ยนความเข้าใจประวัติศาสตร์ไทย
ในพื้นที่อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี ชาวบ้านได้ค้นพบลูกปัดและโบราณวัตถุต่าง ๆ มาเป็นเวลานาน โดยจากการสอบถาม พระครูผ่อง เจ้าอาวาสวัดเกาะนัมทาราม พบว่ามีผู้รับซื้อลูกปัดจากชาวบ้านมาเก็บรักษาไว้จำนวนมาก ข้อสันนิษฐานของลูกปัดจาก “บ้านปากบึง” และ “บ้านหัวทะเล” นี้ ได้ถูกส่งต่อไปยัง นายแพทย์บัญชา พงษ์พานิช ผู้ซึ่งได้เชิญชวนนักวิชาการทั้งในและต่างประเทศมาร่วมศึกษาเชิงลึก จนนำไปสู่การค้นพบความสำคัญของแหล่งผลิตและคุณค่าของเครื่องประดับเหล่านี้
สร้อยลูกปัดจากจอมบึงมีความน่าแปลกและถูกบันทึกไว้ในหนังสือ “อู่ทองที่รอการฟื้นคืน” ของ นพ.บัญชา พงษ์พานิช เนื่องจากมีลักษณะคล้ายคลึงกับลูกปัดที่พบทางคาบสมุทรแถบเขาสามแก้ว โดยลูกปัดที่พบมีหลากหลายรูปร่างที่เป็นสัญลักษณ์มงคล เช่น ตรีรัตนะ, รูปสัตว์ต่าง ๆ (นกกระปูด, นกคุ่ม, วัว, ช้าง, เป็ด-ไก่, เต่า, สิงห์หางยาว, สัตว์เลื้อยคลาน, ปลาคู่), สังข์, หม้อน้ำ, ลูกปัดที่มี 6 กลีบแบบที่นิยมเรียกกันว่า “เม็ดมะยม”, พระจันทร์เสี้ยว, วัชระ และคทา นอกจากนี้ยังพบลูกปัดแบบดวงตา (Eye Beads) และลูกปัดฝังเส้นสีขาว (Etched Beads) อีกด้วย
ความน่าสนใจยิ่งขึ้นปรากฏในการค้นพบที่ทั้งจอมบึงและโคกพริก :
การปรับใช้เทคโนโลยีท้องถิ่น : มีการพบลูกปัด "ตรีรัตนะ" ที่ทำจากหินแกรนิต ซึ่งไม่ใช่หินกึ่งรัตนชาติ แสดงถึงการปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีของช่างท้องถิ่นให้เข้ากับวัตถุดิบหินแกรนิตที่มีอยู่อย่างแพร่หลายในพื้นที่เหมืองบนที่สูง �.
ลูกปัดรูปบุคคลยืน : ลักษณะประสานมือด้านหน้าหรืออุ้มสิ่งของ ไว้ผมมวย และอ้าปาก คล้ายนักบวชกำลังเปล่งเสียงอำนวยพร ซึ่งอาจเป็นรูปแบบของนักบวชหรือพระภิกษุรูปแรกที่เข้ามาในดินแดนนี้ ถือเป็นหลักฐานสำคัญต่อการตีความทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี
บทสรุปทางประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่า สัญลักษณ์มงคลทางพุทธศาสนาบนลูกปัดเหล่านี้เป็นวัฒนธรรมที่รับมาจากอินเดีย โดยเดินทางผ่านชุมชนชายฝั่งอันดามันและอ่าวไทยบริเวณคอคอดกระ อีกทั้งเส้นทางภูมิศาสตร์จากจอมบึงยังสามารถเดินทางตามลำน้ำภาชี ขึ้นเหนือออกทางด่านบ้องตี้ เพื่อเชื่อมต่อไปยังเมืองทวายชายฝั่งอันดามันและอ่าวเบงกอลได้สะดวก นอกจากนี้ยังพบว่ามีความสัมพันธ์กับการค้าและการทำเหมืองแร่ดีบุกบนที่สูง
ของสะสมในแคตตาล็อกของ นพ.บัญชา พงษ์พานิช จึงไม่ใช่เพียง “ของแปลก” ในตู้โชว์ แต่คือ “แผนที่ทางวัฒนธรรม” ที่ร้อยเรียงเส้นทางของพ่อค้าและนักบวชจากอนุทวีปอินเดีย ผ่านอันดามัน-ด่านบ้องตี้-ลำน้ำภาชี-จอมบึง-คลองแม่น้ำอ้อม-โคกพริก และสิ้นสุดลง ณ สุสานยุคต้นพุทธกาลในตำบลคุ้งกระถิน
บรรยายภาพ : สร้อยลูกปัดร้อยรูปร่างต่างๆ จากบ้านปากบึงและบ้านหัวทะเล อ.จอมบึง — ของสะสมของ นพ.บัญชา พงษ์พานิช ที่ถูกเขียนถึงในหนังสือ ‘อู่ทองที่รอการฟื้นคืน’
…
(เรียบเรียงจาก “ตามหาร่องรอยสุวรรณภูมิที่โคกพริกและคูบัว ชมศิลปกรรมทางพุทธศาสนาในยุคสุพรรณภูมิ-อโยธยาที่เมืองราชบุรี” โดย วลัยลักษณ์ ทรงศิริ – มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์)
…
#เดินทางเพื่อเรียนรู้ #มูลนิธิเล็กประไพวิริยะพันธุ์ #จากคูบัวถึงราชบุรี #ทวารวดี #สุวรรณภูมิ #จอมบึง #ลูกปัด
