09/12/2025
(English Below)
เนื่องด้วยวันต่อต้านคอร์รัปชันสากล 9 ธันวาคม 2025 เพื่อส่งเสริมงานด้านสิทธิมนุษยชนและการต่อต้านคอร์รัปชั่น มูลนิธิศักยภาพชุมชนจึงมีจุดประสงค์นำเสนอผลการศึกษาเกี่ยวกับประเด็นทับซ้อนระหว่างคอร์รัปชันและสิทธิขั้นพื้นฐานผ่านรายงานเครือข่ายภาคประชาชน
ข้อเสนอและข้อสรุปรายงาน "How We Define Corruption" เพื่อสะท้อนมุมมองของประชากรชายขอบและเปราะบางกับมติติคอร์รัปชัน
"How We Define Corruption"
ที่มาของการศึกษาพบว่าความท้าทายแรกของการต่อสู้กับการคอร์รัปชัน คือ “การนิยามและความเข้าใจเรื่องการคอร์รัปชัน” ซึงยังเป็นปัญหาอยู่ในปัจจุบัน เนื่องจากคํานิยามของการคอร์รัปชันที่รัฐบาลกําหนดขึ้นในปัจจุบันนั้น ขาดมุมมองจากผู้คนในระดับฐานราก กลุ่มคนชายขอบและเปราะบางตระหนักว่า การกระทําคอร์รัปชันในหลายรูปแบบเกิดขึ้นภายใต้กฎหมายและระบบที่มีอยู่ ซึ่งในความเปนจริงแล้วไม่ควรถูกมองว่าถูกต้องตามหลักจริยธรรม อีกทั้งบางกลุ่มยังขาดการคุ้มครองทางกฎหมายและการยอมรับอย่างให้เกียรติ หรือในหลายกรณีแม้แต่กฎหมายและระบบเหล่านั้นอาจเป็นอันตรายต่อการดํารงชีวิตของพวกเขาเอง ทําให้พวกเขาไม่สามารถตอบสนองหรือจัดการกับปัญหาการคอร์รัปชันได้ตามเจตนารมณ์ของตน
สภาพความเปนชายขอบเหล่านี้กำลังจํากัดเสรีภาพของกลุ่มคนชายขอบให้อยู่ในสถานการณ์ที่ไม่แน่นอน ซึ่งนําไปสู่การถูกเอารัดเอาเปรียบ ถูกแสวงหาประโยชน์ หรือถูกขูดรีดได้ทุกเมือจากผู้กระทําการคอร์รัปชันและเจ้าหน้าที่ที่เกียวข้อง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพือทําความเข้าใจมุมมองของกลุ่มคนชายขอบต่อการคอร์รัปชัน โดยส่งเสริมให้พวกเขาได้ให้นิยามและให้ความหมายของคําว่า “การคอร์รัปชัน” หรือ “คอร์รัปชัน” ด้วย
ตนเอง จากประสบการณ์และปฏิสัมพันธ์ต่างๆที่เกียวข้องปัญหาการคอร์รัปชัน การสํารวจและการนิยามใหม่นี้จะช่วยเปิดมุมมองและแนวคิดที่แตกต่าง ซึ่งอาจช่วยเสริมสร้างการออกแบบโครงการและแนวคิดที่ขาดหายไป เพื่อรับมือกับการคอร์รัปชันได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
"ข้อสรุปรายงานที่สําคัญและข้อค้นพบ (Key Findings)"
รายงาน “How We Define Corruption” มีข้อค้นพบและจุดร่วมที่สําคัญของเครือข่ายได้แก่
"ข้อค้นพบที่ 1 แต่ละกลุ่มคนชายขอบให้นิยามของ “การคอร์รัปชัน” ตามประสบการณ์ทีตนเองเผชิญ"
ซึ่งเปนการนิยามด้วยตนเอง (self-defined) ตามประสบการณ์ที่แต่ละกลุ่มพบเจอ การให้ความหมายของคอร์รัปชันจึงแตกต่างกันไปตามปัจจัยและองค์ประกอบเฉพาะ เช่น ปฏิสัมพันธ์กับกลไกลของรัฐ กฎหมาย การเลือกปฏิบัติ การถูกตีตรา และปัจจัยทางสังคมอื่นๆ หลายกลุ่มให้นิยามของการคอร์รัปชันในหลากหลายรูปแบบ เช่น การโกงหรือฉ้อฉลที่อยู่บนพื้นฐานของกฎหมาย (ซึ่งบางกลุ่มกลับกลายเปนถูกทําให้ชายขอบโดยตัวกฎหมาย), การขูดกรรโชกเรียกรับสินบน (ในหลายครั้งอาศัยช่องทางกฎหมายและระบบของรัฐ), การปฏิบัติที่ไม่เปนธรรม, การแสวงหาประโยชน์ทางเพศ (sextortion), การเอารัดเอาเปรียบทั้งทางตรงและทางอ้อม, การไม่ต้องรับโทษของเจ้าหน้าที (impunity) และการละเมิดสิทธิโดยผู้มีอํานาจรัฐที่หาผลประโยชน์จากผู้ที่มีอํานาจน้อยกว่า นอกจากนี้ยังรวมถึงการใช้กฎหมายเพื่อปิดปากประชาชน (SLAPPs) ที่ทําให้ผู้คนหวาดกลัวที่จะมีส่วนร่วมในประเด็นทางการเมือง รวมถึงความล่าช้าในกระบวนการยุติธรรม และการทีทําให้ประชาชนขาดความรู้และตกอยู่ในบรรยากาศแห่งความกลัว
"ข้อค้นพบที 2: การคอร์รัปชันที่กระทําต่อกลุ่มคนชายขอบมีลักษณะเป็นระบบ"
พบว่าการคอร์รัปชันที่กระทําต่อกลุ่มคนชายขอบนั้นมีลักษณะเป็นระบบ เป็นรูปแบบที่เกิดซ้ำต่อเนื่องและกลายเป็นเรื่องปกติในสังคม การคอร์รัปชันในลักษณะนี้มักเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนร่วมหลายฝาย โดยมีผู้กระทําหลักมากกว่าหนึ่งราย และอาศัยเครือข่ายของเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานหลายระดับเพื่อให้การคอร์รัปชันนั้นสําเร็จได้
คําว่า “เป็นระบบ” ยังหมายถึงการที่ผู้กระทําการคอร์รัปชันสามารถบิดเบือนหรือควบคุม “ขอบเขตของผลประโยชน์” ได้ตามต้องการ รวมถึงสามารถกําหนดระดับหรืออัตราของสินบนได้ด้วย พวกเขายังสามารถควบคุมสถานการณ์ต่างๆ โดยอาศัยกฎหมายและโครงสร้างอํานาจทีเอื้อต่อการบังคับหรือข่มขู่ให้กลุ่มประชาชนชายขอบต้องพึ่งพาระบบการคอร์รัปชันทีถูกสร้างขึ้นโดยผู้มีอํานาจเหนือกว่าในการควบคุมระบบนั้นเอง
"ข้อค้บพบที่ 3 : การคอร์รัปชันที่ไม่สามารถตรวจพบได้ (ไม่สามารถเข้าถึงหลักฐานได้) และไม่สามารถเอาผิดได้"
คําว่า “ไม่สามารถตรวจพบได้” หมายถึงกระบวนการทํางานของนายหน้าและตัวแทน (brokers and agents)ที่มีบทบาทในการอํานวยความสะดวกให้การคอร์รัปชันเกิดขึ้นโดยไม่ทิ้งหลักฐานใดๆ ไว้เบื้องหลัง ซึ่งทําให้เจ้า
หน้าที่ของรัฐหรือผู้มีอํานาจสามารถหลีกเลี่ยงการถูกตรวจสอบหรือถูกกล่าวหาว่าทําผิดกฎหมายได้อย่างสมบูรณ์ กลุ่มคนชายขอบตระหนักดีว่าการคอร์รัปชันเกิดขึ้นจริง แต่พวกเขาไม่สามารถเข้าถึงหลักฐานหรือข้อมูลที่ยืนยันได้ และแม้จะรู้ตัวผู้กระทําผิดก็ไม่สามารถฟ้องร้องหรือกล่าวหาได้ตามกระบวนการทางกฎหมาย
ในกรณี “ไม่สามารถเอาผิดได้” หมายถึงการทีผู้กระทําการคอร์รัปชันได้รับการคุ้มครองจากกฎหมาย ทําให้พวกเขาสามารถกระทําการคอร์รัปชันโดยอาศัยอํานาจที่ได้มาจากรัฐได้อย่างไม่เกรงกลัวต่อผลทางกฎหมาย
จากมุมมองนี้ การคอร์รัปชันจึงหมายถึงศักยภาพในการ “ปกปิด” การกระทําผิดและเอาเปรียบขูดรีด โดยใช้อํานาจควบคุมสถานการณ์ทัั้งหมดให้เป็นไปตามที่ตนต้องการ
"ข้อค้นพบที่ 4: ภายใต้ความสัมพันธ์ที่ไม่เท่าเทียม อุปสรรคและความไม่เป็นธรรมของกฎหมาย" — การคอร์รัปชันจึงเป็นสิ่งที “ไม่อาจต่อรองได้” และ “ไม่อาจหลีกเลียงได้”
สภาพความเปนชายขอบกลายเป็นปัจจัยสําคัญที่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์เชิงอํานาจที่ไม่สมดุลระหว่างผู้มีอํานาจเหนือกว่าและผู้มีอํานาจน้อยกว่า ระบบสินบนภายใต้โครงสร้างเช่นนี้่ไม่ได้เกิดจากการเจรจาเพื่อผลประโยชน์ร่วมกันของทั้งสองฝ่าย แต่เป็นรูปแบบของการ “ขูดรีดและเอาเปรียบ” ที่ฝ่ายหนึ่ง (ผู้มีอํานาจ) แสวงหาผลประโยชน์ ในขณะทีอีกฝ่ายที่มีอำนาจน้อยกว่า (กลุ่มคนชายขอบ) จําเปนต้องยอมจํานนหรือพึ่งพาระบบดังกล่าวเพื่อให้ได้รับสิทธิขั้นพื้นฐานอย่างไม่เป็นธรรม หรือเพื่อลดความเสี่ยงจากอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจนไม่สามารถดํารงชีวิตได้
ในความหมายนี้ กลุ่มคนชายขอบจึงไม่สามารถ “ต่อรอง” หรือ “หลีกเลี่ยง” การคอร์รัปชันได้ เพราะหากพวกเขาพยายามต่อต้านหรือปฏิเสธ ผลที่ตามมามักจะส่งผลกระทบเชิงลบที่มากกว่าและประเมินได้ยากต่อชีวิตของพวกเขาเอง
"ข้อค้นพบที่ 5: ความแตกต่างของมุมมองระหว่างกลุ่มคนชายขอบและหน่วยงานต่อต้านการคอร์รัปชันแห่งชาติ ภายใต้บรรทัดฐานของระบบราชการ"
แม้ว่าในประเทศไทยจะมีสถาบันและกลไกของรัฐหลายแห่ง เช่น คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการคอร์รัปชันแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และกลไกระบบราชการอืน ๆ ที่มีหน้าที่ป้องกันและจัดการกับการคอร์รัปชัน แต่
กลุ่มคนชายขอบมองว่าหน่วยงานเหล่านี้ “ไม่สามารถช่วยเหลือได้จริง” และ “ไม่สอดคล้องกับความหมายของการคอร์รัปชัน” ตามประสบการณ์และการนิยามของพวกเขา
บางกลุ่มรู้สึกว่าตนเอง “ถูกกระทําซ้ำ” เมื่อจําเป็นต้องติดต่อหรือเข้าร่วมกระบวนการของหน่วยงานต่อต้านการคอร์รัปชันเหล่านี้ พวกเขามองว่าการจัดการที่ดีที่สุดต่อการต้านคอร์รัปชัน คือ “การแก้ไขในทันทีตังแต่เริ่มเกิด
เหตุ” เพราะหากปล่อยให้มีการต่อรองหรือกระบวนการยืดเยื้อ สถานการณ์จะยิ่งเลวร้ายลงเกินกว่าที่คาดคิดได้
นอกจากนี้ ยังพบว่าประชาชนจํานวนมากสูญเสียความไว้วางใจต่อหน่วยงานของรัฐที่เกียวข้องกับการต่อต้านการคอร์รัปชัน รวมถึงสถาบันหลักของรัฐทัั้งสามฝ่าย ได้แก่ อํานาจนิติบัญญัติ อํานาจบริหาร และอํานาจ
ตุลาการ
ข้อถกเถียงที่สําคัญในระหว่างการทํารายงานอีกข้อทีสําคัญคือ กลุ่มเครือข่ายไม่เห็นด้วยกับการใช้คําว่า “ชายขอบ” รวมถึงสถานะชายขอบไม่ควรเกิดขึ้นตังแต่แรก
บทสรุป: การนิยามความหมายของ “การคอร์รัปชัน” โดยกลุ่มคนชายขอบ
จากการศึกษากลุ่มคนชายขอบทังหกกลุ่ม พบว่า “การคอร์รัปชัน” สามารถมองเห็นและตีความได้อย่างชัดเจนว่าเปนการ “เอารัดเอาเปรียบ” (exploitation) และ “การขูดรีด” (extortion) ในทุกรูปแบบทีกระทํา
ต่อสภาพความเปนชายขอบของพวกเขา โดยไม่จําเป็นต้องแยกว่าการกระทํานั้น “ถูกกฎหมายหรือไม่ถูกกฎหมาย” หรือเป็น “การกระทําโดยตรงหรือโดยอ้อม” — หากแต่หมายถึงการกระทําใดๆ ที่เจ้าหน้าที่ของรัฐหรือผู้ใดก็ตามที่สามารถใช้อํานาจทางการเมือง อํานาจรัฐ กฎหมาย หรืออิทธิพลทางเศรษฐกิจ ในลักษณะที่เปนการแสวงหาผลประโยชน์จากผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม
กลุ่มคนชายขอบได้ให้นิยามของ “การคอร์รัปชัน” ว่าเป็น
“ปรากฏการณ์ทางการเมืองและสังคม รวมถึงสภาวการณ์และบริบทที่เอื้อให้เกิดกระบวนการและระบบที่นําไปสู่การลงมือกระทําและการไม่ลงมือกระทํา ทั้งทางตรงและทางอ้อม ที่ดําเนินการโดยรัฐ ข้าราชการ และ/หรือผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ส่งผลให้ประชาชนทั่วไปถูกเอารัดเอาเปรียบ ทั้งในเชิงการเงินและในรูปแบบอื่นๆ ของการแสวงหาประโยชน์และการขูดรีด รวมถึงการ
แสวงหาผลประโยชน์ทางเพศ (sextortion) โดยผู้ที่มีอํานาจเหนือกว่า หรือผู้ที่มีอิทธิพลทางเศรษฐกิจ การเงิน และความมังคั่งผ่านระบบพวกพ้อง (cronyism)”
"บทวิเคราะห์"
การศึกษานี้เสนอว่าควรพิจารณาอย่างรอบคอบในการจัดประเภทระบบการคอร์รัปชันนี้ว่าเปน “การคอร์รัปชันขนาดใหญ่” หรือ “การคอร์รัปชันขนาดย่อย” ผลการศึกษาพบว่า หน้าที่ของการปกปดคือการซ่อนข้อเท็จจริง ซึ่งทําให้ไม่สามารถวิเคราะห์ได้อย่างแม่นยํา ระบบการคอร์รัปชันลักษณะนี้ควรถูกเปลี่ยนเป็นการคอร์รัปชันระดับสูงเมื่อมีข้อค้นพบหรือหลักฐานเพียงพอว่ามีเจ้าหน้าที่ระดับสูงและจํานวนเงินจํานวนมากเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถอธิบายได้ว่าทําไมการปกปดจึงมีความจําเป็นในการปกปิดหลักฐานของพฤติกรรมคอร์รัปชัน
ความสัมพันธ์ทับซ้อนระหว่างสภาพความเปราะบางและการคอร์รัปชันส่งผลให้เกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชนในวงกว้าง สภาพความเปราะบางกลายเป็นองค์ประกอบสําคัญของการคอร์รัปชันเชิงระบบที่เปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่ที่ตังใจคอร์รัปชันเข้ามาแทรกแซงชีวิตของพวกเขาในมิติทางสังคมต่างๆ เพื่อแสวงหาประโยชน์ผ่านการเอารัดเอาเปรียบและการเรียกรับผลประโยชน์ สภาพความเปราะบางสร้างเงือนไขของสภาวะจํายอมให้ต้องปฏิบัติตามการคอร์รัปชัน ขณะเดียวกันกลุ่มชายขอบและผู้เปราะบางก็ต้องแสวงหาการได้รับสิทธิขั้นพื้นฐานของตน ในมุมมองนี้ สิทธิขั้นพื้นฐานจึงกลายเป็นปัจจัยต่อรองในระบบการเอารัดเอาเปรียบจากการ คอร์รัปชันและไม่เปนธรรม
ภายใต้กรอบความคิดนี้ สามารถอธิบายได้ว่าทําไมสภาพความเปราะบางเหล่านี้ยังคงมีอยู่ยาวนานและไม่เคยได้รับการแก้ไข เนื่องจาก บางคน (ซึ่งหมายถึงผู้มีอํานาจ) สามารถใช้ประโยชน์จากสภาพความเปราะบางเหล่านี้เพื่อขูดรีดผลประโยชน์ได้
"ข้อเสนอแนะ"
ข้อเสนอแนะที่ 1: การแก้ไขสภาพความเปราะบางและส่งเสริมการคุ้มครองจะช่วยลดการ คอร์รัปชันอย่างเปนระบบได้
ข้อเสนอแนะที่ 2: การเปลี่ยนแปลงค่านิยมและบรรทัดฐาน ทางสังคม แทนการมุ่งเน้นเพียงการตรวจสอบการคอร์รัปชันเพียงอย่างเดียว จะช่วยเพิ่มดัชนีการรับรู้การคอร์รัปชัน (Corruption Perceptions Index: CPI)
ข้อเสนอแนะที่ 3: ควรสร้างนวัตกรรมทางสังคมใหม่ๆ โดย เฉพาะในแต่ละประเด็นของความเปราะบางเพื่อแก้ไขและจัดการปัญหาในระบบการคอร์รัปชัน
---------------------------------------------------------------
"Purpose of Study:"
The Thai Anti-Corruption Marginalized Coalition (TAMC) was established to work on anti-corruption at national and regional levels using a bottom-up approach. TAMC found that the challenge of combating corruption at the first stage is the definition and understanding of corruption, which is problematic.
The current definition defined by the government lacks perspectives from the ground. Marginalized groups realize that many corrupt acts are conducted under current laws and systems that should be illegitimate; some groups do not have
legal protection and respectful recognition, or even the laws and systems can be harmful to their subsistence. They cannot respond to corruption issues in these circumstances according to their will. These marginal conditions constrain marginalized groups into uncertain situations that could be taken advantage of, exploited, and extorted at any time by corrupt actors and agents.
This study aims to understand the perspectives of marginalized groups towards corruption by encouraging them to define it based on their experiences and how they interact with corruption. The exploration and redefinition could help understand different approaches that can strengthen the design of new initiatives and strategies to combat corruption.
Methodology:
The study contained one year through basically three methods, as follows
1. peer to peer learning,
2. ethnography, field research and semi-interview,
3. in-depth interviews, which are finally publicized within six thematic articles.
"Key Findings"
"Finding One: Corruption is defined by marginalized experiences."
Each marginalized group defines corruption based on every experience that faces self-defined corruption. The definition varies depending on specific factors and elements, which can include state instruments, laws, discrimination, stigmatization, and other social factors. Many groups define corruption in various ways, such as fraud against laws (some groups being marginalized by laws), extortion for bribes, unfair practices, sextortion, direct and indirect forms of exploitation, impunity, and freedom from wrongdoing, where people with state power take
benefits from those with less power; SLAPPs make people afraid to engage with political motivations, delays in justice, and the processes that render individuals unknowledgeable within the context of fear.
"Finding Two: Corruption towards marginalized groups is systematic."
It is found that corruption takes forms that are systematic, patterned, persistent, and normalized. It involves more than one key actor across multiple agents for its completion. Systematic also refers to corrupt actors and agents who have potentially manipulated the margins of benefits and can be able to set the degree of bribery cost. They can further control circumstances, enhanced by laws, to force and intimidate the marginalized into relying on corruption created by superior corrupt agents.
"Finding Three: Corruption is undetectable and unimpeachable."
Undetectable is the functioning of brokers and agents, which facilitates corrupt practices so as not to leave any evidence behind. It allows state and authorized officials to be free from any illegal fraud and wrongdoing. The marginalized groups realize that corruption exists but cannot access evidence. Marginalized
groups cannot even sue or accuse perpetrators according to the legal process.
While unimpeachable, corrupt agents are protected by laws, allowing them to operate corrupt acts with power gained by the states. From this perspective, it refers to the capacity for the concealment of corrupt acts whose power can control entire circumstances.
"Finding Four: Under unequal relationships, obstacles and dysfunction of laws, Corruption is non-negotiable and unavoidable."
The marginalized conditions have become a key factor in creating asymmetrical power relations between superior and inferior. This bribery system under this system is not based on both sides negotiating benefits, but these are extortion forms in which one side will take benefits while the other side (marginalized groups) must rely upon it to obtain fundamental rights and reduce other presumably harmful risks to be liveable. In this sense, marginalized groups cannot even negotiate or avoid. If they resist or deny it, it would consequently negatively impact their life.
"Finding Five: Contrasting Perspectives between the Marginalized Groups and National Anti-Corruption Agency within Norms of Bureaucracy."
Despite Thailand has various institutions, such as the Thai National Anti-Corruption Commission (NACC), and other bureaucratic mechanisms to prevent and respond to corruption practices, the marginalized groups see it as not helpful and relevant to corruption based on their definitions. Some marginalized groups feel re-victimized when engaging with these anti-corruption institutions and mechanisms. The best practice that they consider when dealing with corrupt acts is to make it done at the first stage whenever corrupt acts begin. Lengthy
negotiations would make things worse than anyone can expect.
Moreover, the state loses trust in anti-corruption agencies and all state instruments, such as legislative, executive, and jurisdiction.
"Conclusion, How They Define Corruption:"
Throughout six marginalized groups, corruption can be specifically seen and interpreted to be all forms of “exploitation” and “extortion” toward their marginalized conditions. It is irrelevant between legal or non-legal acts, direct or indirect, but it refers to any acts that state officials or anyone who can utilize
political and state power and resources, laws, or economic influences in an exploitative manner.
As a result, marginalized groups define corruption as
“the political and social phenomenon, circumstance and contexts that facilitate the systematic set of actions and in-actions, directly and indirectly, carried out by the state, bureaucrats and/or their affiliates, resulting in ordinary people being forcefully taken advantage of often financially and of other exploitative and extortive means including sextortion, by the people who hold superior power and/or monetary and wealth influence (cronyism).”
"Analysis of Conclusion:"
This study argues that deliberate consideration should be given to categorizing this system of corruption as either “grand” or “petty” corruption. The study finds that the function of concealment is to hide the actual facts, which makes it un-
able to analyze accurately. This system of corruption should be shifted to grand corruption whenever ample evidence can be discovered that high-level officials and large amounts of money are involved. This can explain why concealment is essential to conceal evidence of corruption practices.
The intersectionality between marginalized conditions and corruption has consequences in large-scale human rights violations. Marginalized conditions have become a key element of systematic corruption that allows corrupt agents to intervene in their lives in diverse social dimensions, seeking benefits through
exploitation and extortion practices. The marginal condition creates a servitude condition to comply with corruption, while marginalized groups seek the need of fulfillment of their fundamental rights; in this sense, fundamental rights become bargaining factors in this corrupt and unfair exploitation system.
Within this perspective, it can be argued why these marginalized conditions still have long continued existence and have never been solved, as someone (who may refer to have authority power) can take advantage of marginalized conditions.
"Recommendation:"
Recommendation One: Addressing marginalized conditions will contribute to systematically reducing corruption.
Recommendation Two: Changing social norms, rather than solely monitoring corruption, to enhance the Corruption Perceptions Index (CPI).
Recommendation Three: New social innovations should be established specifically to address and resolve marginalization in the corruption system.
