30/05/2026
อา-บา-ตา ข้างหลังภาพหะยีสุหลง
สู่หนใดของการปรองดอง หากฟ้ายังทึมเทาไม่เปลี่ยนสี
บาดแผลแห่งความยุติธรรมที่ยังไม่ได้รับการเยียวยาจากเรื่องราวชีวิตของชายมุสลิมที่เกิดในปี 2438 ณ กัมปงอาเนาะรู จังหวัดปัตตานี
หะยีสุคือโต๊ะครู นักการเมือง นักคิด นักปฏิรูปที่ก้าวหน้าแห่งยุค หรือกระทั่งผู้เห็นต่าง ผู้นำแบ่งแยกดินแดนในสายตาของรัฐ
แต่ไม่ว่าเขาจะมีบทบาทหรือคำพ่วงท้ายอย่างไร ทว่า เสียงของหะยีสุหลง อับดุลกาเดร์ โต๊ะมีนา ไม่ได้หายไปพร้อมกับวันที่เขาถูกบังคับสูญหายเมื่อกว่า 70 ปีก่อน ตรงกันข้าม เรื่องราวของเขายังคงอยู่ผ่านคำถามเดิมเกี่ยวกับอำนาจรัฐ ศาสนา อัตลักษณ์ และความยุติธรรมในพื้นที่ชายแดนภาคใต้
ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา รัฐไทยพยายามจัดการความหลากหลายด้วยวิธีรวมศูนย์อำนาจและทำให้ทุกคนกลายเป็นไทยแบบเดียวกัน ความคิดเช่นนี้ทำให้ความต้องการพื้นฐานของชาวมลายูมุสลิม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องศาสนา ภาษา การศึกษา หรือกฎหมายที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต ถูกมองด้วยความหวาดระแวง และหลายครั้งถูกตีความว่าเป็นภัยต่อความมั่นคง ทั้งที่ในความเป็นจริง สิ่งเหล่านี้คือรากฐานของตัวตนและศักดิ์ศรีของผู้คนในพื้นที่
🕊️“เมื่อบุคคลคนหนึ่งถูกทำให้หายไป สิ่งที่ตามมาคือเรื่องราวของเขาอาจถูกลบเลือน ถูกสร้างคำอธิบายใหม่ หรือถูกตีความแทนโดยคนรุ่นหลัง เราจึงรับรู้หะยีสุหลงผ่านโครงเรื่องที่ถูกประกอบสร้างขึ้นภายหลัง มากกว่าจะได้รู้จักตัวตนจริง ๆ ของเขา”
นวลน้อย ธรรมเสถียร ผู้กำกับสารคดี ‘หะยีสุหลง คนหลังภาพ’
🕊️“ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา สังคมไทยมีกรณีการบังคับสูญหายจำนวนมาก ตั้งแต่ยุคถีบลงเขา เผาลงถังแดง ในช่วงปราบปรามคอมมิวนิสต์ ยุคนักศึกษาหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม และ 6 ตุลาคม 2519 ไปจนถึงสถานการณ์ความขัดแย้งในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ซึ่งยังมีอีกหลายสิบกรณีที่ข้อเท็จจริงไม่เคยถูกเปิดเผยต่อสาธารณะ แม้บางครอบครัวจะได้รับเงินเยียวยา แต่สิ่งที่ขาดหายไปเสมอคือความจริง พวกเขาไม่เคยได้รับคำตอบว่าคนในครอบครัวหายไปไหนหรือเกิดอะไรขึ้นกันแน่”
พรเพ็ญ คงขจรเกียรติ ทนายความสิทธิมนุษยชน
72 ปีผ่านไปหลังการสูญหายของหะยีสุหลง สังคมไทยยังไม่อาจก้าวข้ามความขัดแย้งนี้ได้และการบังคับสูญหาย การไม่ยอมรับในความหลากหลาย ยังคงปรากฏให้เห็นในสังคมไทย
บนเครื่องหมายคำถามตัวใหญ่ รัฐไทยกำลังจะเดินวนกลับไปซ้ำจุดเดิมของความขัดแย้ง หรือก้าวไปข้างหน้าเพื่อสร้างความปรองดองทางการเมืองของสังคมไทย
มองข้างหลังภาพหะยีสุหลง เพื่อตามหาอนาคตการปรองดองของการเมืองไทยในวันที่ความหลากหลายปรากฏชัดมากขึ้นในประวัติศาสตร์ของความเป็นไทยในวงเสวนา “หะยีสุหลงกับโอกาสของการปรองดองทางการเมือง” เมื่อความเป็นอื่นถูกสร้างขึ้นและยังถูกคงสถานะไว้ไม่ต่างจากฟ้าทึมเทาที่ไม่ยังไม่สว่างเสียทีที่ชายแดนใต้
🔗อ่านบทความเต็มได้ที่ใต้คอมเมนท์
#หะยีสุหลง #สันติภาพชายแดนใต้ #การปรองดองทางการเมือง #ชายแดนใต้
