28/07/2026
"คนรุ่นใหม่ ฟันเฟืองตัวสำคัญของสหภาพแรงงานที่ไม่ควรมองข้าม"
โดย แสงยุทธนา
“การดึงคนรุ่นใหม่เข้าสู่สหภาพแรงงานต้องเป็นภารกิจสำคัญลำดับต้นของขบวนการแรงงาน” จอร์จินา แอนดรูวส์ เยาวชนนักสังคมนิยมและนักจัดตั้งสหภาพแรงงานชาวอังกฤษ
สหภาพแรงงานมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปกป้องสิทธิของคนทำงานและสร้างความมั่นใจให้กับคนทำงานว่าจะได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรมในที่ทำงาน เพราะนอกจากจะเป็นกลไกในการรวมพลังของคนทำงานเพื่อเรียกร้องค่าจ้างและสภาพการทำงานที่ดีขึ้นแล้ว อีกสิ่งที่สำคัญคือสหภาพแรงงานไม่เพียงแต่ช่วยปรับปรุงสภาพการทำงานของพวกเราเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการเปลี่ยนแปลงสังคมในวงกว้างที่เราอาศัยอยู่ และท้าทายระบบทุนนิยมที่เอารัดเอาเปรียบและไม่เป็นธรรมอีกด้วย
เรื่องนี้เป็นสิ่งที่สำคัญมากสำหรับคนรุ่นใหม่ที่ต้องเผชิญหน้ากับความท้าทายเฉพาะตัวมากมายในปัจจุบัน ซึ่งรวมไปถึงงานที่ไม่มั่นคง ค่าจ้างที่ไม่สอดคล้องกับค่าครองชีพ และโอกาสในการก้าวหน้าในอาชีพน้อย นอกจากนี้คนทำงานรุ่นใหม่จำนวนน้อยมากที่เป็นสมาชิกสหภาพแรงงาน โดยในปัจจุบันสถิติของการเป็นสมาชิกสหภาพแรงงานโดยรวมในประเทศไทยคือประมาณ 1.5% หรือประมาณ 500,000 คนของกำลังแรงงานทั้งหมด ในขณะที่สถิติของคนรุ่นใหม่ที่เข้าร่วมสหภาพแรงงานกลับยังไม่มีในไทย ซึ่งนี่คือภาพสะท้อนว่า การเข้าร่วมสหภาพแรงงานของคนรุ่นใหม่มีสัดส่วนน้อยมาก และเป็นภาพสะท้อนของความล้าหลังทางด้านการวิจัยของสังคมไทยที่ไม่ได้ให้ความสำคัญกับสัดส่วนของผู้มีส่วนร่วมในสหภาพแรงงานได้ครบถ้วนมากพอ
คนทำงานรุ่นใหม่ต้องแบกรับผลกระทบที่เลวร้ายจากวิกฤตค่าครองชีพและตลาดแรงงานที่แย่ลงซึ่งทำให้เงื่อนไขของการใช้ชีวิตตกต่ำลงไปเรื่อยๆ เหล่าชนชั้นปกครองทั้งอำนาจรัฐและทุนต่างใช้ประโยชน์จากข้อเท็จจริงที่ว่าคนรุ่นใหม่ไม่มีการรวมตัวกันมากพอที่จะต่อสู้กับการถูกเอารัดเอาเปรียบของตัวพวกเขาเอง
แนวโน้มการลดลงของการเข้าเป็นสมาชิกสหภาพแรงงานของคนทำงานรุ่นใหม่ควบคู่กับสภาพความเป็นอยู่ที่ย่ำแย่ลงอาจดูเหมือนเป็นสิ่งที่ขัดแย้งกันเองเพราะเราต่างเข้าใจว่าถ้าที่ไหนมีสหภาพแรงงานก็แปลว่าสภาพการทำงานที่นั่นย่ำแย่มากจนคนทำงานต้องรวมตัวกันเป็นสหภาพแรงงานซึ่งอาจเป็นการวิเคราะห์ที่ถูกเพียงครึ่งหนึ่ง ในขณะที่อีกด้านที่สังคมมักจะมองข้ามคือทุกวันนี้ที่สภาพชีวิตโดยรวมของคนทำงานรุ่นใหม่ในไทยไม่ได้มีสภาพชีวิตที่ดีพอที่จะตั้งต้นชีวิตวัยผู้ใหญ่อย่างสะดวกสบายและมีแนวโน้มจะแย่ลงเรื่อยๆ ส่วนหนึ่งที่สำคัญก็เป็นเพราะไม่มีการรวมตัวกันเป็นสหภาพแรงงานเพื่อต่อรองกับที่ทำงานและชนชั้นปกครอง
ด้วยเหตุนี้การชักชวนคนรุ่นใหม่ให้เข้าร่วมสหภาพแรงงานจึงเป็นสิ่งสำคัญลำดับต้นๆ สำหรับขบวนการแรงงาน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของคนรุ่นใหม่ให้รอดพ้นจากความยากจนและความไม่มั่นคงในการใช้ชีวิต การที่นักสหภาพฯ และนักสิทธิแรงงานเข้าไปมีบทบาทอย่างแข็งขันในการทำงานกับคนรุ่นใหม่ ไม่เพียงแต่เพื่อสร้างขบวนการสหภาพแรงงานที่เข้มแข็งเท่านั้น แต่ก็เพื่อสร้างขบวนการสหภาพแรงงานที่ยั่งยืนด้วยเช่นกัน ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่นักสหภาพต้องมุ่งเน้นไปที่การชักชวน การฝึกอบรม และการสร้างชุดความรู้ร่วมกับคนรุ่นใหม่ในขบวนการแรงงาน
มีอุปสรรคมากมายที่ขัดขวางคนรุ่นใหม่ไม่ให้เข้าร่วมสหภาพแรงงาน แต่สิ่งหนึ่งที่พบเจอค่อนข้างบ่อยในหมู่นักเรียนนักศึกษาหรือเด็กจบใหม่คือ คนรุ่นใหม่ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าสหภาพแรงงานคืออะไร สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงหายนะของระบบการศึกษาไทยและประเทศทุนนิยมเสรีนิยมอื่นๆ ที่ระบบจงใจปกปิดการเมืองชนชั้นในระบบการศึกษาและผลิตคนรุ่นใหม่ให้ไม่รู้ว่าการเจรจาต่อรองร่วมกันเป็นอย่างไร ทำให้การเอารัดเอาเปรียบทั้งทางเศรษฐกิจและทางการเมืองดำเนินต่อไปได้โดยไม่มีใครคัดค้าน
ในท้ายที่สุดแล้ว ชนชั้นปกครองทั้งอำนาจรัฐและทุนจะไม่อำนวยความสะดวกในการฝึกอบรมทักษะที่จะลดผลกำไรของพวกเขาลง
การเติบโตทางเศรษฐกิจแบบจ้างงานชั่วคราวและสัญญาจ้างงานแบบไม่มีกำหนดเวลาทำให้การรวมตัวของคนทำงานรุ่นใหม่ยากกว่าปกติ แรงผลักดันของชนชั้นปกครองในการแสวงหากำไรมหาศาลหมายความว่าหลายคนมีรายได้ไม่เพียงพอที่จะครอบคลุมค่าใช้จ่ายที่จำเป็น และความไม่แน่นอนหรือความถี่ในการรับงานหรือกะงานทำให้การพูดคุยกับเพื่อนร่วมงานเกี่ยวกับการเข้าร่วมหรือการจัดตั้งสหภาพแรงงานเป็นเรื่องยากเช่นกัน
การส่งเสริมทักษะและทรัพยากรแก่สมาชิกสหภาพแรงงานรุ่นใหม่เพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้จะช่วยเสริมสร้างความมั่นใจให้กับคนรุ่นใหม่ในการชักชวนสมาชิกใหม่ และพัฒนาจิตสำนึกของความเป็นคนทำงานผู้มีอำนาจต่อรองให้ผลิดอกออกผลสู่คนรุ่นใหม่ในสังคมไทยหลังจากนี้
นอกจากนี้ขบวนการแรงงานจำเป็นต้องพัฒนากลยุทธ์ที่เข้าถึงคนทำงานรุ่นใหม่ เพื่อให้แน่ใจว่าคนรุ่นต่อไปของสหภาพแรงงานได้รับการฝึกฝนและมีประสบการณ์ในการรับมือกับการเอารัดเอาเปรียบและการเลือกปฏิบัติอย่างตรงไปตรงมา
แนวทางหนึ่งในการแก้ปัญหานี้อาจมุ่งเน้นไปที่สิ่งที่เคยกระตุ้นให้คนรุ่นใหม่ทั่วประเทศไทยตื่นตัวทางการเมืองคือการประท้วงต่อต้านเผด็จการในยุครัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ซึ่งในช่วงเวลานั้นคนรุ่นใหม่มีบทบาทสูงมากในการมีส่วนร่วมทางการเมือง จนกระทั่งช่วงปลายปี 2563 ขบวนการคนรุ่นใหม่ได้ยกแคมเปญ Restart Thailand หรือ RT movement ซึ่งเนื้อหาของขบวนการนี้คือการสร้างจิตสำนึกทางชนชั้นให้แก่คนรุ่นใหม่ให้เห็นถึงความสำคัญของแรงงาน ชาวนา ทั้งในฐานะผู้ที่มีบทบาทสูงสุดในการสร้างความมั่งคั่งให้กับประเทศ และในฐานะผู้ที่ถูกเอารัดเอาเปรียบจากระบบที่ไม่เป็นธรรม ถึงแม้แคมเปญนี้จะดำเนินการในช่วงระยะเวลาอันสั้นด้วยแรงต่อต้านจากชนชั้นกลางเมือง แต่ข้อเสนอที่พูดถึงสิทธิแรงงาน รัฐสวัสดิการถ้วนหน้า ก็ได้ไหลเวียนอยู่ในขบวนการต่อสู้ของคนรุ่นใหม่เรียบร้อยแล้ว
ประเด็นหนึ่งที่มีความเกี่ยวข้องกับคนทำงานรุ่นใหม่คือ ร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. .... ที่ซึ่งปัจจุบันร่างยังอยู่ในกระบวนการนิติบัญญัติและรอบรรจุหรือพิจารณาเข้าที่ประชุมสภา ถึงแม้ว่าชื่อร่างของกฎหมายตัวนี้จะดูดีแต่เนื้อในคือการกีดกันคนทำงานแพลตฟอร์มในการเข้าถึงสิทธิสวัสดิการของกองทุนประกันสังคมในมาตรา 33 และไม่ได้รับรองสิทธิการรวมตัวกันเป็นสหภาพของคนทำงาน อีกทั้งร่างกฎหมายตัวนี้ยังเป็นภาพสะท้อนของนายทุนที่พยายามฉกฉวยผลประโยชน์จากคนทำงานอย่างไม่ซื่อสัตย์ด้วยการไม่นับว่า คนทำงานแพลตฟอร์มบางประเภท เช่น ไรเดอร์ มีสถานะเหมือนแรงงานทั่วไปด้วยการอ้างว่าเป็นพาร์ทเนอร์ ทั้งๆ ที่หากตรวจสอบโครงสร้างการทำงานภายในบริษัททั้งลำดับชั้นของการลงโทษ ชั่วโมงการทำงาน กฎบริษัท ฯลฯ เราจะเห็นว่าสภาพการทำงานที่แท้จริงไม่ต่างจากบริษัททั่วไปเลย และในยุคสมัยนี้ที่อัตราการได้เข้าทำงานตรงสายกับที่เรียนเริ่มมีจำนวนที่น้อยลง อัตราการว่างงานที่มากขึ้น ควบคู่ไปกับการเติบโตของบริษัทแพลตฟอร์มที่เริ่มมีบทบาทสูงในสังคมไทยตั้งแต่ช่วง covid-19 ทำให้คนรุ่นใหม่มีแนวโน้มสูงมากที่จะถูกซัดจากคลื่นของวิกฤตค่าครองชีพให้เข้าสู่ระบบการขูดรีดเต็มรูปแบบที่การรวมตัวเพื่อต่อรองกลับยากกว่าเดิม
ท่ามกลางวิกฤตค่าครองชีพที่ยืดเยื้อ สหภาพแรงงานคือสิ่งที่คนรุ่นใหม่ต้องการเพื่อต่อสู้กับสภาพความยากจนและการเลือกปฏิบัติ การชักชวนคนทำงานรุ่นใหม่อาจดูเป็นงานที่ยากลำบากแต่จะส่งผลดีต่อคนทำงานทุกคน ค่าจ้างและสภาพการทำงานที่ดีขึ้นของคนทำงานรุ่นใหม่จะช่วยหยุดยั้งการลดค่าจ้างของคนทำงานคนอื่นๆ โดยการเป็นสมาชิกสหภาพแรงงานจะรวมพลังพวกเราทุกคนในการต่อสู้เพื่อสภาพความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เพื่อให้บรรลุเป้าหมายนี้ขบวนการแรงงานต้องให้ความสำคัญกับสมาชิกสหภาพแรงงานที่เป็นคนรุ่นใหม่เพื่อให้แน่ใจว่าคนรุ่นต่อไปจะสานต่อภารกิจการต่อสู้ของคนทำงานต่อไป
@ผู้ติดตาม @แฟนตัวยง
----
#สหภาพคนทำงาน
