22/10/2025
กรณีคุณอังคณา นีละไพจิตร กับปรากฏการณ์ “ความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศที่เกิดจากเทคโนโลยีหรือในพื้นที่ออนไลน์” (Online or Technology-Facilitated Gender-Based Violence)
ความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศที่เกิดจากเทคโนโลยีหรือในพื้นที่ออนไลน์ (Online or Technology-Facilitated Gender-Based Violence) หมายถึง การกระทำที่มีลักษณะละเมิด ทำให้เกิดอันตราย หรือสร้างความเสียหายต่อผู้หญิง เด็กหญิง หรือบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ โดยมีรากฐานจากความไม่เท่าเทียมทางเพศ และกระทำผ่านหรือได้รับการส่งเสริมโดยเครื่องมือดิจิทัล เทคโนโลยีสารสนเทศ หรือระบบสื่อสารอิเล็กทรอนิกส์
พฤติกรรมเหล่านี้ก่อให้เกิดอันตรายทางกายภาพ ทางเพศ จิตใจ สังคม ฯลฯ และยังเป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพขั้นพื้นฐานของบุคคล ความรุนแรงในลักษณะนี้อาจเกิดขึ้นโดยตรงในพื้นที่ออนไลน์ หรือเกิดขึ้นแบบออฟไลน์แต่มีการใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือ เช่น การติดตามตำแหน่งของผู้หญิงโดยใช้ GPS โดยปราศจากความยินยอม
ความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศในพื้นที่ออนไลน์ไม่เพียงแต่เพิ่มความรุนแรงของรูปแบบความรุนแรงดั้งเดิม เช่น ความรุนแรงในความสัมพันธ์แบบคู่รัก แต่ยังนำมาซึ่งรูปแบบใหม่ ๆ ของความรุนแรง เช่น การสะกดรอยทางออนไลน์ (Online stalking) การล่วงละเมิดโดยใช้ภาพลามกที่สร้างจากปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) เช่น วิดีโอ Deepfake
ตัวอย่างของความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศในพื้นที่ออนไลน์:
• การกลั่นแกล้งทางออนไลน์ (Cyberbullying): การส่งข้อความที่มีลักษณะข่มขู่ คุกคาม หรือดูหมิ่นเพื่อสร้างความกลัว
• การส่งเนื้อหาทางเพศโดยไม่ยินยอม (Non-consensual Sexting): การส่งภาพหรือข้อความลามกโดยที่ผู้รับข้อความไม่ได้ให้ความยินยอม
• การเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวโดยเจตนาเพื่อก่อให้เกิดอันตราย (Doxing): การเผยแพร่ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้เสียหายในพื้นที่สาธารณะ เพื่อทำให้เกิดความเสื่อมเสียหรือความรุนแรงตามมา
“โดยกลุ่มที่มักตกเป็นเป้าหมายของความรุนแรงลักษณะนี้มากเป็นพิเศษ ได้แก่ ผู้หญิงและเด็กหญิงที่มีบทบาทในพื้นที่สาธารณะ เช่น นักข่าว ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิมนุษยชน นักการเมือง นักกิจกรรมเฟมินิสต์ เยาวชนหญิง และผู้หญิงที่แสดงออกในพื้นที่ออนไลน์”
แม้สังคมจะพูดเรื่องความเท่าเทียม แต่ในความเป็นจริง การที่ผู้หญิงมีบทบาทสาธารณะโดยเฉพาะใน ประเด็นการเมือง สิทธิมนุษยชน หรือประชาธิปไตย ยังถูกต่อต้านอย่างรุนแรงอยู่ (Women Human Rights Defender – WHRDs) จึงมักถูกคุกคามทางเพศหรือคอมเมนต์ดูหมิ่น บนสื่อออนไลน์ หรือถูกกล่าวหาว่าเป็นภัยต่อความมั่นคงของชาติหรือสถาบัน รวมถึงถูกลดทอนความน่าเชื่อถือ ด้วยการโจมตีเรื่องเพศหรือชีวิตส่วนตัว
กรณีของคุณอังคณา นีละไพจิตร เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศที่เกิดจากเทคโนโลยีหรือในพื้นที่ออนไลน์ (Online or Technology-Facilitated GBV) ในฐานะนักปกป้องสิทธิมนุษยชนหญิง ที่ตกเป็นเป้าของการโจมตีในโลกออนไลน์ ทั้งด้วยถ้อยคำดูหมิ่น เหยียดเพศ ลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ รวมถึงการข่มขู่ใช้ความรุนแรงทางกายภาพ และการสร้างกระแสความเกลียดชังต่อเธออย่างต่อเนื่อง
กรณีของคุณอังคณา จึงไม่ใช่เพียง “การวิพากษ์วิจารณ์ในโลกออนไลน์” แต่เป็น ความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศในยุคดิจิทัล ซึ่งเป็นภัยคุกคามรูปแบบใหม่ต่อผู้หญิงนักปกป้องสิทธิมนุษยชน และเป็นความท้าทายสำคัญที่รัฐต้องตระหนักและหามาตรการรับมืออย่างจริงจัง
การปล่อยให้การคุกคามและการเหยียดเพศดำรงอยู่โดยไร้ความรับผิดรับชอบ (Accountability) เท่ากับเป็นการยอมรับให้ความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศที่เกิดจากเทคโนโลยีหรือในพื้นที่ออนไลน์กลายเป็น “บรรทัดฐานใหม่”
ดังนั้น ไม่ว่าใครก็ตามจึงมีหน้าที่ร่วมกันส่งเสียง ต่อต้าน และต้องไม่เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมของความรุนแรงฯ ที่เกิดขึ้นในสังคม