27/03/2026
ความช่วยเหลือเป็นเรื่องดี แต่ถ้ามีมากเกินไปหรือล้ำเส้น อาจทำให้อีกฝ่ายรู้สึกอึดอัด และอาจไปแทรกแซงความพยายามที่จะลุกขึ้นใหม่ของเขาอีกครั้ง
เมื่อเกิดวิกฤต ภาพที่เราได้เห็นเสมอคือความร่วมแรงร่วมใจของภาคประชาชนและประชาสังคมที่ไปช่วยเหลือบรรเทาทุกข์ผู้เดือดร้อน หลายครั้งภาพเหล่านั้นทำให้เรารู้สึก ‘มีหวัง’ ว่าไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น ความช่วยเหลือจะไม่มีวันขาดแคลน
แต่ในเนื้องานของบุคลากรและอาสาสมัครที่ให้ความช่วยเหลือผู้คน นอกจากแรงกายแรงใจที่ทุ่มเทลงไป การมีหลักยึดเป็นเข็มทิศในการทำงานก็สำคัญไม่แพ้กัน หนึ่งในหลักยึดที่เราต้องมีเสมอคือ ‘ขอบเขตของการช่วยเหลือ’
คนทำงานและอาสาอาจมีคำถามในใจได้ว่า “จะช่วยอะไรได้บ้างนะ?” “จะช่วยยังไงให้ดีที่สุด?” รวมไปถึงคำถามที่ละเอียดอ่อนกว่านั้นคือ “จะมอบความช่วยเหลืออย่างไร ที่ไม่เป็นการดูหมิ่นศักดิ์ศรีหรือลดทอนคุณค่าความเป็นมนุษย์ของคนตรงหน้า?”
เราต่างรู้ดีว่าในภาวะวิกฤต การบรรเทาทุกข์คือสิ่งสำคัญอันดับแรกๆ แต่สิ่งสำคัญที่คนทำงานต้องตอบให้ได้ก็คือ การโอบอุ้มแค่ไหนถึงเรียกว่าพอดี เราจะเกื้อกูลกันอย่างไรโดยไม่ล้ำเส้นชีวิตของอีกฝ่าย
คำตอบอยู่ตรงนี้ >> หลักนำทางที่เราใช้ได้เสมอคือ การเคารพในศักดิ์ศรี (Dignity) และขอบเขตความเป็นส่วนตัว (Boundaries) ของผู้ประสบภัย ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ ความเป็นส่วนตัว และการตัดสินใจ
นึกไว้เสมอว่า ผู้ช่วยเหลือไม่ใช่คนที่มุ่งตรงเข้าไปโอบอุ้มทุกสิ่งทุกอย่าง หรือพยายามแก้ไขทุกอย่างให้เป็นตามที่เราเห็นว่าควรเป็น ในทางกลับกัน การช่วยเหลือที่ดีจะเอื้อให้ผู้ประสบปัญหามีกำลังใจ มองเห็นว่าจะเริ่มช่วยเหลือตัวเองอย่างไร การปฏิบัติในแนวทางนี้จะช่วยสร้างความรู้สึกปลอดภัย ไว้วางใจ เขาช่วยเหลือตัวเองได้ โดยเราในฐานะผู้ช่วยเหลือไม่ต้องแทรกแซงความพยายามที่จะลุกขึ้นใหม่อีกครั้ง ไม่ว่าของใครก็ตาม
เหตุผลที่เราจะไม่สวมบทบาทเป็นผู้ขจัดทุกปัญหา มาจากทั้งหลักการการให้ความช่วยเหลือในภาวะวิกฤตที่เป็นสากลและการมุ่งสร้างปลายทางที่ยั่งยืนร่วมกัน เพราะจะมีอะไรดีไปกว่าการที่มนุษย์คนหนึ่งและสังคมรอบข้างเขาค่อยๆ ลุกขึ้นและก้าวเดินไปด้วยกันจนรับมือปัญหาได้ดีขึ้น ทั้งยัง ‘รักษาและส่งต่อความหวัง’ ให้แก่กันและกันได้ โดยไม่ต้องอยู่ในบทบาทผู้รับความช่วยเหลือเท่านั้น
อินโฟกราฟฟิก : Antizeptic
#สื่อสารสุขภาพจิต #สสส #สำนัก2 #ความยั่งยืนทางสุขภาพจิต #การปฐมพยาบาลจิตใจเบื้องต้น
