Human Rights Lawyers Association - สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน

13/06/2026

ชวนลงชื่อทางออนไลน์ได้แล้ววันนี้ !! คลิกที่เว็บไซต์ https://conforall.com/

ชวนทุกคนเข้าชื่อเสนอให้จัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญ​ (สสร.) ที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน 100%

ในวันนี้การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ กำลังถูกขับเคลื่อนโดยพรรคภูมิใจไทย เป็นแกนหลัก และนำเสนอกระบวนการที่จะให้ สว. สีน้ำเงิน มีอำนาจเหนือประชาชน ทั้งการหยิบเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญได้ตามใจ และยังจะให้สว. มีอำนาจอนุมัติเนื้อหาของร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ https://www.ilaw.or.th/articles/58025

หากไม่มีแรงผลักดันจากด้านอื่นเข้าไปมีส่วนร่วมในกระบวนการนี้ อาจได้กระบวนการรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่ควบคุมโดย "สี" ทางการเมืองเพียงสีเดียว จึงเชิญชวนประชาชนช่วยกันส่งเสียงเพื่อหยุดยั้งกระบวนการนี้ โดยการใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญ ในการเข้าชื่อกันให้ครบ 50,000 ชื่อ และเสนอร่างโมเดลที่ประชาชนจะมีส่วนร่วมได้อย่างเต็มที่ ตั้งแต่ต้นน้ำในการเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญ การร่วมแสดงความเห็นในการออกแบบเนื้อหา และปลายน้ำในการเห็นชอบร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

ดูสรุปร่างฉบับที่ประชาชนจะเสนอได้ทาง https://www.ilaw.or.th/articles/58142

สำหรับความเร่งด่วนในรอบนี้ ขึ้นอยู่กับว่ารัฐสภาจะกำหนดวาระการประชุมเป็นวันไหน ซึ่งประธานรัฐสภา โสภณ ซารัมย์ เคยให้สัมภาษณ์ไว้ว่า ตั้งเป้าจะพิจารณาเรื่องนี้ในวันที่ 7-8 กรกฎาคม 2569 ซึ่งหมายความว่า "รีบมาก" ต้องได้รายชื่อประชาชนให้เร็วที่สุด เพื่อให้ทันเสนอร่างของภาคประชาชนเข้าแข่งขันด้วย ทั้งนี้ต้องติดตามสถานการณ์การตัดสินใจรัฐสภาอย่างใกล้ชิดเช่นกัน

02/06/2026

🎊เปิดรับสมัครแล้ว !!! 🤩

Human Rights Initiative Camp 2026: Empowering Human Rights Defending for Lawyers and Advocates (2nd Cohort)
หลักสูตรวุฒิบัตรเสริมสร้างและพัฒนาศักยภาพนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน รุ่นที่ 2
สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน ภายใต้การสนับสนุนของสถานทูตสวิตเซอร์แลนด์ประจำประเทศไทย Embassy of Switzerland in Thailand
🧡หลักการและเหตุผล
เนื่องด้วยสมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชนจัดให้มีการดำเนินการโครงการ “Human Rights Initiative Camp 2026: Empowering Human Rights Defending for Lawyers and Advocates” รุ่นที่ 2 ภายใต้งบประมาณสนับสนุนจากสถานเอกอัครราชทูตสวิตเซอร์แลนด์ประจำประเทศไทย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อผลิตและเสริมสร้างศักยภาพทนายความและนักกฎหมายสิทธิมนุษยชนรุ่นใหม่ เพื่อรองรับต่อสถานการณ์การละเมิดสิทธิมนุษยชนที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงที่หลากหลายประเด็นมากขึ้น โดยครอบคลุมประเด็นสิทธิมนุษยชนในมิติต่างๆ เช่นสิทธิทางการเมือง สิทธิพลเมือง สิทธิทางเพศ สิทธิทางการเมือง สิทธิทางสิ่งแวดล้อม ฯลฯ
🩷วัตถุประสงค์
สร้างและส่งเสริมทนายความสิทธิมนุษยชนรุ่นใหม่ โดยครอบคลุมประเด็นสิทธิมนุษยชนในมิติต่างๆ อาทิ สิทธิทางการเมือง สิทธิพลเมือง สิทธิทางเพศ สิทธิทางการศึกษา สิทธิทางสิ่งแวดล้อม สิทธิแรงงาน โดยการอบรมครั้งนี้ ไม่ได้มุ่งเน้นที่วิธี ขั้นตอน หรือเทคนิคการว่าความ หากแต่เป็นการติดอาวุธทางความคิด ทัศนคติและโลกทัศน์แบบสิทธิมนุษยชน และความรู้ความเข้าใจในกฎหมายและกลไกที่เกี่ยวข้อง ภายใต้บริบทของสถานการณ์ทางการเมืองและกระบวนการยุติธรรมไทย
.
💚กลุ่มเป้าหมาย
ผู้มีความรู้ด้านกฎหมาย โดยมีการแบ่งตามประเภทดังนี้
1. นักศึกษาหรือผู้ที่กำลังศึกษาคณะนิติศาสตร์
2. ทนายความที่มีประสบการณ์การว่าความหรือให้คำปรึกษาทางกฎหมายไม่เกิน 5 ปี
3. ทนายความที่มีประสบการณ์การว่าความหรือให้คำปรึกษาทางกฎหมายตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป
4. ผู้ที่ศึกษานิติศาสตร์หรือผู้ที่ไม่ได้จบนิติศาสตร์แต่สนใจและอยากผลักดันประเด็นด้านสิทธิมนุษยชน
🤍ระยะเวลาการอบรม
การอบรมเชิงปฏิบัติการแบบพักค้างคืน 6 วัน 4 คืน แบ่งเป็นสองช่วงช่วงละสามวัน
🟡 ช่วงแรกวันที่ 18-20 กันยายน 2026
🟢 ช่วงที่สองวันที่ 9-11 ตุลาคม 2026 ผู้เข้าร่วมจะต้องเข้าร่วมได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ของการอบรม
💙สิ่งที่ผู้เข้ารับการอบรมจะได้รับเมื่อผ่านการอบรม
1. มีความรู้เข้าใจในแนวคิด หลักการ และพัฒนาการของสิทธิมนุษยชน
2. มีทัศนคติในการมองโลก เหตุการณ์ และการใช้ชีวิตแบบสิทธิมนุษยชน (Human Rights based) และสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้
3. ตระหนักและเข้าใจถึงบทบาทและหน้าที่ของทนายความสิทธิมนุษยชนที่มีพันธะผูกพันและความรับผิดชอบที่เพิ่มเติมขึ้นจากทนายความทั่วไป
4. มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมายสิทธิมนุษยชนทั้งภายในประเทศและระหว่างประเทศ รวมถึงกลไกการปกป้องและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
5. มีความรู้ความเข้าใจในอุปสรรค ข้อท้าทาย และข้อจำกัดในการว่าความหรือให้คำปรึกษาคดีสิทธิมนุษยชนในมิติต่างๆ โดยเฉพาะภายใต้บริบทกระบวนการยุติธรรมในประเทศไทย และสามารถนำไปปฏิบัติปรับใช้เบื้องต้นได้
6. ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายทนายความสิทธิมนุษยชน

💛สนใจสมัครได้ที่ https://forms.gle/AoMFubUN1WWeosvCA

คอร์สนี้ ฟรี !! และวิทยากรสายสิทธิคือนัมเบอร์วันมาบรรยาย
มาน้าาาาาา เรารออยู่ มาเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนสิทธิมนุษยชนตามสิทธิที่สนใจได้เลย [บรรยายภาาษาไทยทั้งงาน สถานที่อบรมกรุงเทพฯและชลบุรี หากได้รับการคัดเลือกจะส่งอีเมลแจ้งในภายหลัง]
หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการสมัคร ติดต่อแอมมินได้ที่ [email protected]

25/05/2026

📣 เชิญร่วมงานเสวนาสาธารณะหัวข้อ "วิกฤตฝุ่นพิษ วิกฤตร่างพ.ร.บ. อากาศสะอาด: สิทธิในอากาศสะอาดคือทางรอด ไม่ใช่ทางเลือก"

รู้หรือไม่? ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุขพบว่า ในปี 2567 มีคนไทยกว่า 12.3 ล้านคนต้องเข้ารับการรักษาจากโรคที่มาจากมลพิษทางอากาศ และในปีล่าสุด (2569) วิกฤตฝุ่น PM2.5 ยังคงทวีความรุนแรงจนหลายเมืองของไทยมีค่าฝุ่นติดอันดับสูงที่สุดติดอันดับโลก โรงเรียนต้องปิดชั่วคราว ประชาชนและกลุ่มเปราะบางกำลังเผชิญหน้ากับภัยเงียบนี้โดยไร้กลไกปกป้องที่มีประสิทธิภาพ

เพราะ "อากาศสะอาด" ไม่ใช่รางวัลหรือทางเลือก แต่เป็น "สิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน" ที่ทุกคนต้องได้รับ!

คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ สมาคมเครือข่ายอากาศสะอาดเพื่อสุขภาพ (Thailand CAN) และ สำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (OHCHR) ประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ขอเชิญผู้สนใจเข้าร่วมฟังเสวนาเพื่อร่วมกันขับเคลื่อนกฎหมายที่คืนอากาศสะอาดให้ทุกคนได้หายใจ

📅 วันศุกร์ที่ 29 พฤษภาคม 2569
⏰ เวลา 09.00 - 12.00 น. (ลงทะเบียนตั้งแต่ 8.30 น. เป็นต้นไป)
📍 ณ ห้องประชุมอุกฤษ ชั้น 5 อาคารเทพทวาราวดี คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (หรือรับชมสดผ่าน Facebook Live)

งานเสวนาครั้งนี้ จะชวนทุกท่านมาร่วมเปิดมุมมองและถกเถียงใน 3 ประเด็นไฮไลท์สำคัญ:
🎯 1. อากาศสะอาดคือสิทธิมนุษยชนสากล: ร่วมสร้างความตระหนักรู้ว่า "อากาศสะอาด" คือสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดีที่ผูกพันกับชีวิตและสุขภาพ พร้อมวิเคราะห์เจาะลึกว่า ร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด ของไทยในปัจจุบัน สอดคล้องกับพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศมากน้อยแค่ไหน
🎯 2. เจาะลึกมิติสิทธิมนุษยชนในข้อกฎหมาย: ชวนคุยเน้น ๆ เกี่ยวกับกลไกสำคัญในร่างกฎหมาย ทั้งหลักการผู้ก่อมลพิษต้องเป็นผู้จ่าย (Polluter Pays Principle) ความรับผิดชอบของภาคธุรกิจ การจัดการปัญหามลพิษข้ามพรมแดน ตลอดจนสิทธิในการเข้าถึงความยุติธรรมและการเยียวยาของผู้ได้รับผลกระทบ
🎯 3. อัปเดตสถานะและทางรอดของกฎหมาย: ร่วมเกาะติดสถานการณ์ล่าสุดว่าร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด ฉบับล่าสุดมีข้อจำกัดอะไรบ้าง และกฎหมายอากาศสะอาดที่ตั้งอยู่บนฐานของสิทธิมนุษยชนต้องมีเนื้อหาแบบไหน ไทยถึงจะบรรลุข้อตกลงในระดับสากลได้จริง

👥 มาร่วมกันสร้างพลังทางสังคมเพื่อผลักดันกฎหมายอากาศสะอาดเพื่อให้คนไทยทุกคนได้เข้าถึงสิทธิในอากาศสะอาดอย่างเท่าเทียม ผ่านกฎหมายที่เข้มแข็ง คำนึงถึงสิทธิของประชาชน และสอดคล้องกับมาตรฐานสากลโดยเร็ว

📌 ผู้สนใจสามารถลงทะเบียนเพื่อสำรองที่นั่งล่วงหน้า: https://forms.gle/2tCGhT1YvNSqmiky6

19/05/2026

📣 Join us at the seminar “Anti-SLAPPs: Justice Lost, Stop the Use of Silencing Laws”, co-organised by the Senate Committee on Political Development, Public Participation, Human Rights, Rights, Freedoms, and Consumer Protection (คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมืองฯ สิทธิมนุษยชนฯและการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา), together with UNDP in Asia and the Pacific, the International Commission of Jurists - Asia & the Pacific, and the Environmental Journalists Club (ชมรมนักข่าวสิ่งแวดล้อม)

🗣️ ICJ Legal Adviser Sanhawan Srisod will moderate the third session panel discussion: “Can the Justice System Provide a Way Out to Stop SLAPP Suits?”

🗓️ Date: Friday, 22 May 2026
🕘 Time: 09:00 onwards
📍 Location: Banquet Hall 105, 1st Floor, Parliament Building, Bangkok
✍️ Register: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScbj0J06LHfOXVnxJ5vhCa0OCQDkgJmpBd4CkR4o27queGuog/viewform
🌐 ThaiEnglish interpretation will be available throughout the seminar.

17/05/2026

เมื่อการแสดงความเห็นและตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจอาจแลกมาด้วยคดีความ
ต้นทุนทางการเงิน ความเหนื่อยล้าทางใจ
เมื่อการ “ฟ้องปิดปาก” อาจใกล้ตัวคุณมากกว่าที่คิด
ชวนฟังปากคำจาก “ผู้ถูกฟ้องปิดปาก” ที่จะมาถ่ายทอดเจาะลึกทุกแง่มุม
และร่วมเรียนรู้ ทำความเข้าใจและหาทางออกไปพร้อมกันกับผู้แทนจากหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมและวงการนิติศาสตร์
ขอเชิญร่วมงานสัมมนา
“Anti-SLAPPs: ยุติธรรมที่หล่นหาย หยุดใช้กฎหมายปิดปาก”
ศุกร์ที่ 22 พฤษภาคม 2569
เวลา 09.00-15.30 น.
ณ ห้องจัดเลี้ยง 105 ชั้น 1 อาคารรัฐสภา
ลงทะเบียนร่วมสัมมนาได้ที่ : https://forms.gle/2VTNqvpYqshBajAh8
จัดโดย
คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา
โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ(United Nations Development Programme - UNDP)
คณะกรรมการนักนิติศาสตร์สากล (International Commission of Jurists - ICJ)
ชมรมนักข่าวสิ่งแวดล้อม

เมื่อการแสดงความเห็นและตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจอาจแลกมาด้วยคดีความ
ต้นทุนทางการเงิน ความเหนื่อยล้าทางใจ
เมื่อการ “ฟ้องปิดปาก” อาจใกล้ตัวคุณมากกว่าที่คิด
ชวนฟังปากคำจาก “ผู้ถูกฟ้องปิดปาก” ที่จะมาถ่ายทอดเจาะลึกทุกแง่มุม
และร่วมเรียนรู้ ทำความเข้าใจและหาทางออกไปพร้อมกันกับผู้แทนจากหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมและวงการนิติศาสตร์
ขอเชิญร่วมงานสัมมนา
“Anti-SLAPPs: ยุติธรรมที่หล่นหาย หยุดใช้กฎหมายปิดปาก”

ศุกร์ที่ 22 พฤษภาคม 2569
เวลา 09.00-15.30 น.
ณ ห้องจัดเลี้ยง 105 ชั้น 1 อาคารรัฐสภา
ลงทะเบียนร่วมสัมมนาได้ที่ : https://forms.gle/2VTNqvpYqshBajAh8
จัดโดย
คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา
โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ(United Nations Development Programme - UNDP)
คณะกรรมการนักนิติศาสตร์สากล (International Commission of Jurists - ICJ)
ชมรมนักข่าวสิ่งแวดล้อม

****สามารถรับชมการถ่ายทอดสดได้ทางเพจ Facebook คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมืองฯ : https://www.facebook.com/profile.php?id=61566067940414

14/05/2026

เราอยากชวนทุกคน
ลองอ่าน “เบื้องหลัง” ที่คนส่วนใหญ่อาจไม่เคยรู้

ทำไมกฎหมายภาคประชาชนถึงผ่านยาก?
ทำไมร่างกฎหมายจำนวนมากถึงหายกลางทาง?
ใครเป็นคนกำหนดว่า “ประชาชนเสนออะไรได้หรือไม่ได้”?
และทำไม พ.ร.บ.อากาศสะอาด ถึงกำลังเผชิญจุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดครั้งหนึ่ง

เอกสารสรุปเวทีเสวนาชิ้นนี้
รวบรวมทั้งมุมมองทางกฎหมาย การเมือง และอุปสรรคเชิงโครงสร้าง
จากนักวิชาการ นักกฎหมาย และผู้ขับเคลื่อนภาคประชาชน

เพื่อให้เราเข้าใจว่า
นี่ไม่ใช่แค่ “ร่างกฎหมายเรื่องฝุ่น”

แต่คือคำถามใหญ่ของสังคมไทยว่า
“เสียงของประชาชน” มีความหมายแค่ไหนในระบบนิติบัญญัติไทย

📌 อ่านเอกสารสรุปฉบับเต็มได้ที่
https://thailandcan.net/th/news/public-law-initiative-summary

เพราะการมีอากาศสะอาด
ไม่ควรขึ้นอยู่กับว่าใครมีอำนาจมากกว่า

แต่ควรเป็นสิทธิพื้นฐานของทุกคน

#พรบอากาศสะอาด
#อากาศสะอาดคือสิทธิขั้นพื้นฐาน
#สิทธิประชาชน
#โหวตเพื่ออากาศสะอาด
#จับตาสภา
#เสียงประชาชนต้องไม่หายกลางทาง

10/05/2026

#พรบชุมนุม กำลังเปิดรับฟังความคิดเห็นในเว็บไซต์ของรัฐสภา จนถึงวันที่ 20 พ.ค. 69
สามารถแสดงความคิดเห็นได้ที่ 👉 https://bit.ly/4d5N7ip
ตลอดปี 2568 มีการชุมนุมสาธารณะในประเทศไทยเกิดขึ้น อย่างน้อย 176 การชุมนุม หากนับจำนวนวันของการปักหลักชุมนุมหรือการชุมนุมต่อเนื่อง จะพบว่ามีเหตุการณ์การชุมนุมเกิดขึ้น มากกว่า 673 ครั้ง
แม้ว่าการชุมนุมจำนวนมากจะเกิดขึ้นโดยสงบ แต่ยังคงมีการใช้กฎหมายดำเนินคดีต่อผู้ชุมนุมอย่างต่อเนื่อง อย่างน้อย 5 คดีภายใต้ พ.ร.บ.การชุมนุมสาธารณะ พ.ศ. 2558 โดยส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการฝ่าฝืนคำสั่งห้ามชุมนุมในรัศมีไม่เกิด 50 เมตร รอบทำเนียบรัฐบาล (มาตรา 7) และการไม่แจ้งการชุมนุมล่วงหน้า (มาตรา 10)
โดยมาตรา 7 วรรคท้าย กำหนดให้สามารถประกาศห้ามการชุมนุมในรัศมีไม่เกิน 50 เมตรรอบสถานที่สำคัญของรัฐ เช่น รัฐสภา ทำเนียบรัฐบาล และศาล เพื่อเหตุผลด้านความปลอดภัยสาธารณะและความสงบเรียบร้อยของประชาชน
ส่วนอีก 1 คดีเกี่ยวข้องกับการไม่แจ้งการชุมนุมล่วงหน้า ตามมาตรา 10 ได้กำหนดให้ผู้จัดการชุมนุมต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ล่วงหน้าอย่างน้อย 24 ชั่วโมง และกำหนดข้อจำกัดเกี่ยวกับพื้นที่การชุมนุม ซึ่งในทางปฏิบัติถูกใช้เป็นเครื่องมือควบคุมหรือจำกัดการชุมนุมในบางกรณี
ทั้งนี้ #พรบชุมนุม ประกาศใช้ในปี 2558 โดยถูกตราขึ้นในสมัยรัฐบาลที่นำโดยพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา หลังรัฐประหาร ผ่านกระบวนการพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ซึ่งมาจากการแต่งตั้งโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) มีจำนวนทั้งสิ้น 35 มาตรา แบ่งออกเป็น 5 หมวด ได้แก่ บททั่วไป การแจ้งการชุมนุมฯ หน้าที่ของผู้จัดการชุมนุมและผู้ชุมนุม การคุ้มครองความสะดวกของประชาชนและการดูแลการสาธารณะ และบทกำหนดโทษ แต่ยังมีหลายมาตราที่ยังขัดต่อหลักการระหว่างประเทศ
แสดงความคิดเห็น ดาวน์โหลดร่างพ.ร.บ.ฯ และเอกสารประกอบ ได้ที่ 👉 https://bit.ly/4d5N7ip

08/05/2026

วันนี้ (8 พฤษภาคม 2569) คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน และ สมาคมเครือข่ายอากาศสะอาดเพื่อสุขภาพ จัดงานเสวนาวิชาการหัวข้อ “สิทธิของประชาชนในการเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมาย: แนวคิด กระบวนการ และอุปสรรคในทางปฏิบัติ” ณ ห้องประชุมสุรเกียรติ์ เสถียรไทย ชั้น 4 อาคารเทพทวาราวดี คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนความรู้เกี่ยวกับสิทธิของประชาชนในการเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมายตามรัฐธรรมนูญ รวมถึงสะท้อนปัญหาและอุปสรรคที่เกิดขึ้นจริงในการใช้สิทธิดังกล่าว

ภายในงานได้รับเกียรติจาก ผศ.ดร.กรรภิรมย์ โกมลารชุน รองคณบดีคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวเปิดงาน พร้อมด้วยวิทยากรจากภาควิชาการและภาคสิทธิมนุษยชนร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ได้แก่ ภูมิ มูลศิลป์ ณัฐดนัย นาจันทร์ ไพโรจน์ พลเพชร และ คนึงนิจ ศรีบัวเอี่ยม

การเสวนาครั้งนี้มุ่งสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับหลักการและกระบวนการเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมายของประชาชน ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญของประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม โดยเฉพาะการหยิบยกกรณี “ร่างกฎหมายอากาศสะอาด” ที่เสนอโดยภาคประชาชนมาเป็นกรณีศึกษา เพื่อวิเคราะห์อุปสรรคในการดำเนินการ ทั้งในด้านการตีความกฎหมาย ขั้นตอนทางปกครอง และข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่อาจส่งผลต่อการใช้สิทธิของประชาชน

ทบทวนการตีความและการบังคับใช้มาตรา 14 แห่งพระราชบัญญัติการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2564 ซึ่งถูกมองว่าเป็นหนึ่งในอุปสรรคสำคัญต่อการใช้สิทธิเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมายของประชาชน โดยเฉพาะกรณีที่หน่วยงานรัฐใช้ดุลพินิจตีความว่า ร่างกฎหมายของภาคประชาชนอาจเป็น “ร่างกฎหมายการเงิน” จนส่งผลให้กระบวนการเสนอร่างกฎหมายไม่สามารถเดินหน้าต่อได้ ทั้งที่ประชาชนได้ดำเนินการรวบรวมรายชื่อและจัดทำร่างกฎหมายตามขั้นตอนของรัฐธรรมนูญแล้ว

ภายในวงเสวนา ยังมีข้อเสนอจากภาคประชาชนเกี่ยวกับการกำหนดกรอบเวลาที่ชัดเจนภายหลังการยุบสภา โดยเห็นว่าควรมีกลไกกำหนดไว้ล่วงหน้าว่า ร่างกฎหมายภาคประชาชนที่ค้างอยู่จะเข้าสู่กระบวนการรับรองหรือพิจารณาต่อเมื่อใด เพื่อให้ประชาชนสามารถติดตามความคืบหน้าได้อย่างโปร่งใส และลดปัญหาความไม่แน่นอนที่เกิดขึ้นเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง

นอกจากนี้ ยังมีการสะท้อนถึงข้อถกเถียงระหว่างภาคประชาชนกับหน่วยงานรัฐในช่วงที่ผ่านมา โดยเฉพาะประเด็นที่หน่วยงานรัฐเสนอว่าปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมควรแก้ไขผ่านการปรับปรุงกฎหมายเดิม มากกว่าการผลักดันกฎหมายใหม่โดยประชาชน อย่างไรก็ตาม ภาคประชาชนมองว่ากฎหมายเดิมหลายฉบับไม่สามารถตอบโจทย์ปัญหาที่ซับซ้อนและผลกระทบข้ามมิติได้เพียงพอ จึงจำเป็นต้องเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการออกแบบกฎหมายสาธารณะมากขึ้น

ร่วมวงเสวนาหลายฝ่ายได้สะท้อนว่า แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายด้านสิ่งแวดล้อมจำนวนมาก แต่สุขภาพและคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบกลับยังคงย่ำแย่ โดยเฉพาะปัญหามลพิษทางอากาศที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนในหลายจังหวัดอย่างต่อเนื่อง

มีการตั้งข้อสังเกตว่า แม้ “ร่างกฎหมายอากาศสะอาด” อาจไม่สามารถแก้ปัญหาได้ทั้งหมดในทันที แต่การมีกฎหมายเฉพาะก็ยังดีกว่าการไม่มีเครื่องมือทางกฎหมายรองรับเลย และอย่างน้อยจะเป็นจุดเริ่มต้นให้เกิดกลไกตรวจสอบ การกำหนดหน้าที่ของรัฐ และการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างเป็นระบบมากขึ้น

วงเสวนายังตั้งคำถามต่อโครงสร้างอำนาจทางนิติบัญญัติว่า ควรออกแบบระบบรัฐสภาอย่างไรให้เกิด “ดุลอำนาจ” ระหว่างรัฐบาลกับประชาชน และทำให้ประชาชนได้รับผลตอบแทนบางอย่างจากการใช้สิทธิเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมาย ไม่ใช่เพียงถูกปฏิเสธโดยไม่มีทางไปต่อ ทั้งยังสะท้อนว่า แม้กฎหมายจะไม่ได้กำหนดชัดว่าประชาชน #ห้าม แก้กฎหมายบางประเภท แต่ในทางปฏิบัติก็มักมีการตีความจนทำให้ไม่สามารถดำเนินการได้อยู่ดี

อีกประเด็นสำคัญคือข้อเสนอเรื่องการนำกลไกประชาธิปไตยทางตรงมาใช้มากขึ้น โดยมีการยกตัวอย่างระบบการเข้าชื่อเสนอกฎหมายและประชามติของ สวิตเซอร์แลนด์ ที่เปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถผลักดันประเด็นสาธารณะได้จริง หากร่างกฎหมายของประชาชนไม่สามารถเดินหน้าในรัฐสภาได้ ก็ควรมีกลไกประชามติรองรับ เพื่อให้ประชาชนยังมีพื้นที่ตัดสินใจในประเด็นสาธารณะด้วยตนเอง

อย่างไรก็ดี ปัญหาสำคัญของการมีส่วนร่วมทางการเมืองในประเทศไทยคือ “ข้อจำกัดด้านทรัพยากร” เพราะการผลักดันกฎหมายของภาคประชาชนจำเป็นต้องใช้เงินและกำลังคนจำนวนมาก ขณะที่กองทุนหรือแหล่งสนับสนุนภาคประชาสังคมกลับลดลงหรือหายไป ทำให้หลายข้อเสนอถูกจำกัดตั้งแต่ต้นทาง และจบลงเพียงคำตอบว่า “ทำไม่ได้”

นอกจากนี้ ยังมีข้อวิจารณ์ต่อการจำกัดประเภทของกฎหมายที่ประชาชนสามารถเสนอได้ โดยเสนอว่า รัฐบาลควรตั้งคำถามใหม่ว่า จะออกแบบระบบอย่างไรให้ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมกำหนดการใช้งบประมาณ และสามารถตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐได้อย่างแท้จริง เพื่อให้ประชาชนตัดสินใจได้ว่า ต้องการกฎหมายลักษณะใด และรัฐควรตอบสนองต่อความต้องการเหล่านั้นอย่างไร

วงเสวนายังสะท้อนว่า การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมจำเป็นต้องรับฟังเสียงของคนที่ได้รับผลกระทบจริง โดยเฉพาะประชาชนในต่างจังหวัดที่ต้องเผชิญปัญหาฝุ่นควันและมลพิษโดยตรง พร้อมตั้งข้อสังเกตว่า แม้กฎหมายจะเปิดช่องให้มีการทำประชามติในระดับท้องถิ่นได้ แต่ในทางปฏิบัติมักถูกปฏิเสธจากกระบวนการตัดสินใจส่วนกลาง ทำให้แนวทางแก้ปัญหาหลายอย่างยังคงถูกออกแบบจากมุมมองของ “คนเมืองหลวง” มากกว่าคนในพื้นที่ต่างจังหวัดที่ได้รับผลกระทบจริง ๆ

ช่วงท้ายของการเสวนา วิทยากรแต่ละท่านได้ร่วมสะท้อนมุมมองต่อบทบาทของภาคประชาชนและอนาคตของสิทธิการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย โดย คุณไพโรจน์ พลเพชร กล่าวย้ำว่า “เจตจำนงของประชาชน” คือหัวใจสำคัญในการผลักดันและพัฒนากฎหมายให้เดินหน้าได้ พร้อมชี้ให้เห็นว่าการมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นกลไกสำคัญของประชาธิปไตยที่ไม่ควรถูกลดทอนด้วยข้อจำกัดทางเทคนิคหรือการตีความกฎหมาย

อาจารย์ภูมิ มูลศิลป์ กล่าวทิ้งท้ายว่า ในทางการเมืองอาจไม่สามารถฝากความหวังไว้กับผู้มีอำนาจเพียงฝ่ายเดียวได้ และเรียกร้องให้ภาคประชาชนอย่ายอมแพ้ต่อกระบวนการมีส่วนร่วม แม้จะต้องเผชิญอุปสรรคจำนวนมากก็ตาม

อาจารย์ณัฐดนัย นาจันทร์ สะท้อนว่า สถานการณ์ปัจจุบันทำให้เห็นได้ไม่ยากว่า สิทธิที่รับรองไว้ในรัฐธรรมนูญหลายเรื่องอาจถูกทำให้เป็นเพียง “สิทธิที่มีอยู่บนกระดาษ” มากกว่าจะเกิดผลในทางปฏิบัติจริง อย่างไรก็ตาม ได้ฝากถึงผู้เข้าร่วมว่าไม่ควรเบื่อหน่ายการเมือง เพราะเชื่อว่าในอนาคตสิ่งต่าง ๆ สามารถเปลี่ยนแปลงและพัฒนาไปในทางที่ดีขึ้นได้ #อย่าเบื่อการเมือง

ส่วน อาจารย์คนึงนิจ ศรีบัวเอี่ยม กล่าวย้ำว่า สิ่งที่ภาคประชาชนกำลังดำเนินการอยู่ทั้งหมด คือการใช้สิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนในการกำหนดอนาคตของสังคม พร้อมมองว่าการรวมตัวและการแสดงออกของภาคประชาชนเป็นพลังสำคัญในระบอบประชาธิปไตย และฝากข้อความถึงผู้ทำงานด้านสิทธิและภาคประชาสังคมว่า “อยากให้คนทำงานสายนี้อย่าสูญเสียความหวัง” เพราะการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและกฎหมายจำเป็นต้องอาศัยการมีส่วนร่วมและความพยายามอย่างต่อเนื่องจากประชาชนทุกภาคส่วน


🎯ดูย้อนหลังงานเสวนาหัวข้อ "สิทธิของประชาชนในการเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมาย"
ร่วมจัดโดยคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ, สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน และสมาคมเครือข่ายอากาศสะอาดเพื่อสุขภาพ

https://www.facebook.com/share/v/1CMSvc1Gez/