ด้วยพระอัจฉริยภาพจากการทรงงานเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตเด็ก เยาวชน ครอบครัวและสังคมของพสกนิกรชาวไทยตามรอยเบื้องพระยุคลบาทและตามหลักการในพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว "เข้าใจ เข้าถึงและพัฒนา" ควบคู่ไปกับ พระปรีชาสามารถและความเข้าใจในฐานะพระมารดาที่ดูแลเอาใจใส่ และพัฒนาการเรียนรู้ของพระโอรสมาอย่างใกล้ชิด ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญาสิริวัฒนาพรรณวดี ผู้ประทานกำเนิดมูลนิธิคุณพุ่ม ทรงเล็งเห็
นว่าเด็กและเยาวชนที่มีความต้องการพิเศษ เช่นกลุ่มบุคคลออทิสติก บุคคลที่บกพร่องทางสติปัญญาหรือการเรียนรู้ หรือกลุ่มด้อยโอกาส ยังไม่ได้รับโอกาสทางการศึกษาบริการพื้นฐานทางการแพทย์และทางสังคมอย่างถูกต้องเหมาะสม ทั้งยังไม่มีความต่อเนื่อง ได้มาตรฐานทั่วถึงและเท่าเทียม อีกทั้งยังทรงห่วงใยและตระหนักในความสำคัญชองเด็กเยาวชนที่มีความต้องการพิเศษ เด็กเยาวชน ด้อยโอกาสและยากไร้ทางสังคม ซึ่งต้องการได้รับโอกาสและกำลังใจด้วยการพัฒนาศักยภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ประทานทุนทรัพย์ส่วนพระองค์เป็นเงินทุนแรกเริ่มสำหรับ จดทะเบียนก่อตั้งมูลนิธิคุณพุ่ม ทะเบียน เลขที่ กท ๑๔๑- เมื่อวันที่ ๑๔ มกราคม ๒๕๔๘ เพื่อเป็นอนุสรณ์รำลึกถึงคุณพุ่มพระโอรสในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี โดยทรงดำรงตำแหน่งองค์ประธานกรรมการมูลนิธิ ซึ่งมีวัตถุประสงค์สำคัญ อาทิ การส่งเสริมสนับสนุน ดำเนินการพัฒนาศักยภาพเด็กและเยาวชน ให้เป็นคนเก่งคนดี มีคุณธรรม การส่งเสริมสนับสนุน สงเคราะห์ผู้ที่มีความบกพร่องและมีความต้องการจำเป็นพิเศษ โดยเฉพาะบุคคลออทิสติก การดำเนินกิจกรรมในการรณรงค์ป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดและการดำเนินกิจกรรมในการช่วยเหลือสงเคราะห์ผู้ประสบภัยพิบัติ รวมทั้งร่วมมือกับองค์กรการกุศลเพื่อจัดกิจกรรมสาธารณประโยชน์ต่างๆ
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มูลนิธิคุณพุ่มดำเนินงานโครงการและกิจกรรมอย่างหลากหลาย ต่อเนื่องครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายเด็ก เยาวชนพิการและด้อยโอกาสทั่วประเทศ ทั้งการจัดสื่อสีขาวเผยแพร่ประชาสัมพันธ์และเสริมสร้างเด็กและเยาวชนให้เป็นคนดีของสังคม ด้วยการจัดกิจกรรมหลากหลายสร้างความสมานฉันท์แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้ปกครอง ส่งเสริมศักยภาพและความสามารถในต้านต่างๆ ให้กับเด็กและเยาวชนพิการด้อยโอกาส การจัดการให้กลุ่มผู้ด้อยโอกาส และคนพิการเข้าถึงสิทธิ บริการและสวัสดิการ การจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมทักษะชีวิตบุคคลออทิสติกประจำจังหวัดต่างๆ โดยดำเนินการจัดตั้งศูนย์ประสานงานมูลนิธิคุณพุ่มเป็นเครือข่ายในการดำเนินงาน อาทิ ศูนย์ประสานงานมูลนิธิคุณพุ่ม ศูนย์การศึกษาพิเศษส่วนกลาง ศูนย์ประสานงานมูลนิธิคุณพุ่มมูลนิธิออทิสติกไทย เป็นต้น ซึ่งองค์ประธานมูลนิธิ ได้เสด็จเป็นขวัญกำลังใจในกิจกรรมของเครือข่ายศูนย์ประสานงานอย่างต่อเนื่องเสมอมา
แต่เนื่องจากปัจจุบันยังพบว่ามีกลุ่มบุคคลออทิสติกอีกจำนวนมากยังไม่ได้รับบริการทางการศึกษาที่เหมาะสม ส่งผลให้เกิดผลกระทบตามมามากมายทั้งด่านเศรษฐกิจ และสังคม กล่าวคือ ทำให้ประเทศชาติขาดกำลังแรงงานการพัฒนาประเทศและสูญเสียงบประมาณจำนวนมากในการดูแลรักษา โดยเฉพาะกลุ่มบุคคลออทิสติกจำนวนหนึ่งที่มีศักยภาพมากพอที่จะทำงานได้ตามความสามารถหากได้รับการพัฒนาอย่างถูกต้องเหมาะสม แต่เนื่องจากยังขาดหน่วยงานที่ให้การส่งเสริมอย่างเป็นระบบ และตรงกับความสามารถของเด็กออทิสติกเป็นรายบุคคล รวมทั้งการประสานความร่วมมือกับสถานประกอบการที่สามารถรองรับการทำงานของเด็กออทิสติกด้วยความเข้าใจ จะทำให้สามารถประกอบอาชีพและดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้เช่นบุคคลทั่วไปและ พ้นภาระการดูแลจากสังคมได้ในที่สุด
