24/07/2026
เหตุใดเมืองแห่งหนึ่งจึงชื่อว่า “ร้อยเอ็ด” คำถามที่ดูเหมือนเรียบง่ายนี้ กลับนำไปสู่เรื่องราวอันซับซ้อนของการอพยพผู้คน การช่วงชิงอำนาจ ตำนานศักดิ์สิทธิ์ และการสร้างรัฐที่ทอดยาวข้ามกาลเวลากว่าสามศตวรรษ อย่างคำว่า “ร้อยเอ็ด” ที่ไม่ได้เป็นเพียงชื่อจังหวัด หากเป็นผลผลิตของประวัติศาสตร์ที่ทับซ้อนระหว่างโลกแห่งความจริงกับโลกแห่งความเชื่อ ระหว่างพงศาวดารกับตำนาน และระหว่างอำนาจของเจ้าเมืองกับอำนาจของรัฐสยาม
เบื้องหลังเมืองที่ผู้คนรู้จักในฐานะหัวใจของอีสานตอนกลาง เคยเป็นทั้งเมืองร้างกลางดงกุ่ม เมืองศักดิ์สิทธิ์ในนาม “สาเกตนคร” เคยเป็นศูนย์กลางแห่งเมือง “ร้อยเอ็ดประตู” ตามคติในตำนานอุรังคธาตุ และต่อมาได้แปรเปลี่ยนเป็นศูนย์กลางการปกครองของมณฑลร้อยเอ็ดในยุคปฏิรูประบบเทศาภิบาล ซึ่งทุกยุคสมัยได้ทิ้งร่องรอยไว้ทั้งบนผังเมือง คูน้ำโบราณ ถนนสายหลัก และภูมิทัศน์ของเมืองที่ยังปรากฏให้เห็นในปัจจุบัน
มณฑลร้อยเอ็ด การกำเนิดศูนย์กลางการปกครองสมัยใหม่ของอีสานตอนกลาง นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในประวัติศาสตร์การปกครองของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จากเดิมที่หัวเมืองต่างๆ ดำรงอยู่ภายใต้ระบบ “เมืองประเทศราช” ซึ่งเจ้าเมืองมีอำนาจปกครองท้องถิ่นค่อนข้างอิสระ มาสู่การเป็นส่วนหนึ่งของรัฐสมัยใหม่ที่รวมศูนย์อำนาจเข้าสู่กรุงเทพฯ ภายใต้การปฏิรูประบบ “มณฑลเทศาภิบาล” ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการจัดระเบียบการปกครอง หากยังส่งผลต่อเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา และการสร้างอัตลักษณ์ของภูมิภาคอีสานอย่างลึกซึ้งโดยแนวคิดการปฏิรูประบบราชการเกิดขึ้นภายหลังวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) เมื่อสยามต้องเผชิญแรงกดดันจากจักรวรรดินิยมตะวันตก โดยเฉพาะฝรั่งเศสที่ขยายอำนาจเข้ามาในลุ่มแม่น้ำโขง
อ่านเรื่อง จากสาเกตนครถึงร้อยเอ็ด บันทึกแห่งกาลเวลาของมณฑลลุ่มน้ำชี เพิ่มเติม ที่ Link ใต้โพสต์นี้
__________
เรื่อง: ธีรศักดิ์ มณีวงษ์ ภาพ: เทศบาลเมืองร้อยเอ็ด
#ร้อยเอ็ด #สาเกตนคร #ร้อยเอ็ดประตู #เมืองร้อยเกิน
