19/06/2026
#ฉันรักหนองขาว #แดนแห่งวัฒนธรรม
"วันศุกร์ข้างขึ้นเดือน ๘"
" ส่งสำรับบรรพบุรุษปู่ย่าตายาย "
" สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในบ้าน ก่อนเข้าพรรษา "
" สืบสานอัตลักษณ์วัฒนธรรมโบราณท้องถิ่น "
🙏 ขอบูชาด้วยบายศรีปากชาม หมากพลู ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว ขนมอีตุย ข้าวเหนียวเหลืองหน้าปลาแห้ง ต้มหัวปลา หัวข้าวหัวแกง ปีใหม่วันใหม่ ขอลูกหลานอยู่เย็นเป็นสุข 🙏
...ชาวบ้านตำบลหนองขาว มีความเชื่อเรื่องการบูชาหม้อยายมาตั้งแต่ครั้งโบราณกาล และนับถือหม้อยายสืบต่อกันมาถึงปัจจุบัน บ้านของชาวบ้านแทบทุกหลังคาเรือนจะต้องมีหิ้งบูชาหม้อยายและมีการไหว้หม้อยาย ซึ่ง"ยาย"ในภาษาเรียกของชาวบ้านตำบลหนองขาวนั้นหมายถึง สิ่งศักดิ์สิทธิ์บรรพบุรุษที่ถือว่าเป็นต้นตระกูล ซึ่งลูกหลานจะต้องรับไปไว้ในบ้านของตนสืบต่อกันมาตลอดหลายช่วงอายุ ดังนั้นในความเชื่อของชาวบ้าน "ยาย"จึงไม่ใช่เพียงผีบ้านผีเรือน ถึงแม้ว่าจะคอยปกปักรักษาให้คนที่อาศัยในบ้านเรือนอยู่เย็นเป็นสุขเหมือนผีบ้านผีเรือนก็ตาม
เมื่อชาวบ้านหนองขาวแต่งงานและแยกครอบครัวแยกเรือนออกจากเรือนพ่อกับแม่ ไปมีบ้านเรือนเป็นของตนเอง ก็จะต้องทำพิธีการรับหม้อยายบรรพบุรุษสืบต่อจากบ้านเรือนของพ่อแม่ ไปเคารพบูชารักษาไว้ที่บ้านเรือนของตน เพื่อเป็นสิริมงคลและเป็นการสืบต่อช่วงของตระกูลบรรพบุรุษ เนื่องจากยายบรรพบุรุษมีหลายประเภทหลายตระกูลและจะบูชาอยู่ในภาชนะที่ต่างๆกันออกไป ลูกหลานจะต้องรู้ว่าบรรพบุรุษของตน ที่พ่อแม่ของตนนับถือ มียายหรือมีบรรพบุรุษต้นตระกูลที่สืบทอดกันมาอย่างไรและมีเท่าไหร่บ้าง จึงจะทำพิธีรับยายบรรพบุรุษและบูชายายบรรพบุรุษได้ถูกต้องตามที่บรรพบุรุษของตนนับถือกันมาแต่รุ่นโบราณ พิธีกรรมปฏิบัติในการรับยายบรรพบุรุษไปบูชาที่บ้านเรือนของตน คือ นำภาชนะต่างๆ ซึ่งเป็นภาชนะที่สมมุติขึ้นใช้แทนที่อยู่ที่ประทับไว้บูชาของยายบรรพบุรุษมาเท่าจำนวนที่มีในบ้านเรือนเดิมของพ่อแม่ตนและพ่อแม่ของคู่ครอง จัดสำรับบายศรีปากชาม ๑ สำรับ,กล้วยน้ำว้า ๑ หวี,หมากพลู,รูปปั้นขี้ผึ้งเล็กๆ(ใช้สมมุติแทนยายหรือบรรพบุรุษ เท่าจำนวนภาชนะหรือจำนวนยายบรรพบุรุษที่ตนต้องรับไป),ดอกไม้ธูปเทียน,ขนมต้มแดง,ขนมต้มขาว,ขนมคันหลาว,ขนมหูช้าง และหัวข้าวหัวแกงใส่ในสำรับ พร้อมกับจัดทุกอย่างลงใส่สาแหรกหาบแล้วก็หาบไปรอรับที่บ้านพ่อแม่ของตน ส่วนใหญ่ผู้เป็นแม่จะทำพิธีส่งมอบยายบรรพบุรุษให้กับลูก ลูกก็จะหาบสาแหรกที่ใส่ของทุกอย่างที่ได้รับกลับมาบ้านเรือนของตน แล้วนำมาจัดตั้งไว้ในห้องนอนด้านทิศหัวนอน และแขวนหรือตั้งหม้อยายบรรพบุรุษต่างๆไว้บนหิ้งทิศด้านหัวนอน ทำพิธีจุดธูปเทียนบูชาบอกกล่าวเป็นเวลา ๓ วัน หลังจากนั้นในทุกปีช่วงเดือน ๔ บ้างและเดือน ๖-๗-๘ บ้าง ก่อนเข้าพรรษา ก็จะต้องมีการจัดเครื่องบูชายายบรรพบุรุษในบ้านของตนปีละ ๑ ครั้ง(ก่อนเข้าพรรษา) ของที่ใช้ในการบูชาก็จะมี สำรับบายศรีปากชาม,ขนมต้มแดงต้มขาว,หมากพลู, ดอกไม้ธูปเทียนและน้ำ วันที่เหมาะสมในการบูชายายบรรพบุรุษคือส่วนใหญ่จะเลือกวันพฤหัสบดีหรือวันศุกร์ข้างขึ้นเดือนคู่ก่อนเข้าพรรษา แต่ห้ามบูชายายบรรพบุรุษหรือรับยายบรรพบุรุษในวันพระหรือช่วงเข้าพรรษาเด็ดขาด ในการรับยายบรรพบุรุษนี้ ชาวบ้านหนองขาวเชื่อว่าจะต้องหาบสาแหรกไปจากบ้านพ่อแม่ของตนและคู่ครองเท่านั้น มิฉะนั้นยายบรรพบุรุษจะไม่ยอมไปอยู่ด้วย และอาจจะบันดาลให้เกิดเหตุการณ์ไม่ดีกับลูกหลานคนนั้นก็เป็นได้ จนต้องมารับยายบรรพบุรุษใหม่อีกครั้ง หากลูกหลานไปตั้งรกรากอยู่ถิ่นฐานไกลออกไป ไม่สามารถหาบสาแหรกไปจนถึงบ้านได้ ก็ต้องหาบออกจากบ้านพ่อแม่ของตนหรือคู่ครองให้พอเป็นพิธี และเมื่อขึ้นรถแล้วก็ต้องอุ้มหม้อยาย หิ้งหรือตะกร้าไปตลอดทางจนกว่าจะถึงบ้าน แล้วจึงหาบยายบรรพบุรุษทั้งหมดเข้าบ้านของตนและต้องนำยายบรรพบุรุษทั้งหมดเข้าบ้านของตนให้ทันก่อนภายในเพล หากไม่ทันภายในเพลก็ต้องมารับยายบรรพบุรุษใหม่อีกครั้ง นอกจากนี้ยังมีความเชื่อว่าห้ามรับยายบรรพบุรุษโดยการนำยายใส่กระสอบเด็ดขาด
...ยายบรรพบุรุษมีหลายประเภทโดยบูชาอยู่ในภาชนะต่างๆ กันออกไปตามแต่ที่ต้นตระกูลของแต่ละบ้านเรือนดังนี้
๑. #ยายหม้อ หมายถึง ยายบรรพบุรุษที่อยู่ในหม้อดินเผาไม่มีหูขนาดเล็ก ภายในหม้อยายจะมีหุ่นคนปั้นด้วยขี้ผึ้ง และที่ฝาหม้อจะปิดด้วยผ้าขาวมีด้ายสายสิญจ์ที่เรียกว่าด้ายใจผูกรอบฝาหม้อ แต่ละบ้านเรือน แต่ละตระกูลจะมีจำนวนหม้อยายบรรพบุรุษไม่เท่ากันขึ้นอยู่กับต้นตระกูลบรรพบุรุษของแต่ละบ้านเรือน เช่น พ่อแม่มียาย ๑๐ หม้อ เมื่อบุตรแต่งงานมีคู่ครองก็ต้องรับยายบรรพบุรุษไป ๑๐ หม้อ ทั้งบุตรชายและหญิง ดังนั้นถ้าชายหญิงแต่งงานกัน ฝ่ายชายมียาย 8 หม้อ ฝ่ายหญิงมียาย ๑๐ หม้อ ชายหญิงคู่นั้นก็ต้องรับยายไป ๑๘ หม้อ แต่กรณีที่ฝ่ายชายและหญิงมียายบรรพบุรษเดียวหรือซ้ำกันก็สามารถให้รวมเป็นภาชนะเดียวกันหรือใช้หม้อเดียวกันได้ และถ้าแต่งงานกันแล้วยังอยู่กับพ่อแม่ก็ไม่จำเป็นที่จะต้องรับหม้อยายบรรพบุรุษแยกออกไป ยายบรรพบุรุษที่อาศัยอยู่ในหม้อดินนี้มีชื่อเรียกต่างกันไป เช่น ยายนกเอี้ยงยายใจ,ปู่ทวด,ปู่รักษ์ปู่โชติปู่พาน,จ้าวพ่อโรงหนังจ้าวพ่อคันธนู,จ้าวพ่อสะปู่ยา จ้าวพ่อลมบน จ้าวพ่อแม่ ฯลฯ โดยมากมักจะรวมเรียกกันง่ายๆว่า"ยาย"
๒. #ยายตะกร้า หมายถึง ยายบรรพบุรุษที่อยู่ในตะกร้าไม้ไผ่สาน มีชื่อเรียกว่า “จ้าวแม่ตลับศรี”(ยายตลับ)อยู่ในตะกร้าไม้ไผ่สาน ๒ ใบ ภายในตะกร้าจะมีมะพร้าวแห้งมีจุกไว้(เรียกมะพร้าวหางหนู)และเจว็ด มะพร้าวที่ใช้ต้องไม่ปอกเปลือกและต้องมีจุก(มะพร้าวหางหนู) ส่วนเจว็ดทำจากไม้แผ่นขนาดยาว ๑ ศอก เขียนรูปที่ชาวบ้านอาจเรียกว่า"เทวดา"ไว้ที่ไม้เจว็ด การบูชายายตะกร้านี้จะบูชาในวันขึ้น ๕ ค่ำเดือน ๔ ชาวบ้านหนองขาวบ้านใดที่บูชายายตะกร้าจะนำเครื่องบูชาไปไหว้แล้วเปลี่ยนมะพร้าวลูกใหม่ใส่ลงตะกร้า เชื่อกันว่าหากมะพร้าวในตะกร้างอก แสดงว่า ครอบครัวนั้นจะประสบแต่ความสุข ความเจริญรุ่งเรือง หลังจากบูชาแล้วก็จะเอาหมากใส่ไว้ในตะกร้า ๑ คำ
๓. #ยายชาม คือ ยายบรรพบุรุษที่อยู่ในชาม แต่ละบ้านจะมีต่างกันออกไปตามจำนวนบรรพบุรุษ เช่น(พ่อพระลักษมณ์-พ่อพระราม),(ปู่ดำ-ยายหมื่นศรี)ฯลฯ แล้วแต่ว่าบ้านใดนับถือยายบรรพบุรุษอะไร ภายในชามมีเพียงขี้ผึ้งปั้นเป็นรูปคนวางไว้ที่ก้นชาม
๔. #ยายหิ้งสองจั่ว หมายถึง บนหิ้งบูชาจะมีจั่วคล้ายบ้าน ๒ หลังเล็กๆติดกัน โดยจั่วบ้าน ๒ หลังนี้ ทำขึ้นอย่างง่ายๆ มีลักษณะเป็นไม้กระดานแผ่นเรียบ ๑ แผ่นวางเป็นฐาน แล้วนำไม้แผ่นเล็กๆ ๔ แผ่นมาประกอบเป็นสามเหลี่ยมหน้าจั่วติดกัน ในบ้านแต่ละหลังจะมีธูป ๓ ดอก และเจว็ด เชื่อว่าเป็นหิ้งบูชาของปู่เขียว,แม่สาคู,พ่อหนูน้อย ปู่เขียวเป็นเทพารักษ์ของบ้านหนองขาว ที่ชาวบ้านเชื่อกันว่าเป็นบรรพบุรุษที่เคยเกิดเป็นคนในพื้นที่บ้านหนองขาวมาก่อน แล้วเมื่อเสียชีวิตไปได้ไปเกิดเป็นเทพารักษ์ปกปักรักษาของต้นตระกูลสืบมา ซึ่งมีความเชื่อกันว่ายายหิ้ง ๒ จั่วนี้ดุกว่ายายบรรพบุรุษใดๆเสียอีก นอกจากนี้บางบ้านเรือนยังมีหิ้ง ๒ จั่วอีกชุด ที่มีหม้อยาย ๑ ใบวางคู่กัน เรียกว่า "ยายมอญ ตามอญ"
๕. #ยายกระบอก หมายถึง ยายบรรพบุรุษที่อยู่ในกระบอกไม้ไผ่
แล้วมีผ้าขาวปิดไว้ ในที่นี้คือ"ยายทุเลา เภาตะรังษี"แต่ในบางบ้านเรือนที่มียายทุเลา ก็ใช้หม้อดินแทนกระบอกก็มีเช่นกัน
๖. #ยายกระป๋อง หมายถึง ยายบรรพบุรุษที่อยู่ในกระป๋องนมหรือกระป๋องผลไม้เล็กๆ แล้วมีผ้าขาวปิดไว้ .. #ในวันบูชายายบรรพบุรุษ นอกจากจะบูชาด้วยบายศรีปากชาม ขนมต้มแดงต้มขาว หมากพลู ดอกไม้ธูปเทียนและน้ำแล้ว ชาวบ้านบ้านหนองขาวบางบ้านยังบูชายายบรรพบุรุษด้วยขนมเปียกปูน,ข้าวเหนียวเหลืองหน้าปลาแห้ง ขนมอีตุย ต้มหัวปลาช่อนแห้ง ฯลฯ และยังเชื่อกันว่าห้ามชิมอาหารทุกชนิดที่ทำบูชายายบรรพบุรุษ เพราะถือกันว่าห้ามกินก่อนยายนั่นเอง..ชาวบ้านบ้านหนองขาวมีความเชื่อว่ายายบรรพบุรุษบางองค์(ยายทุเลา เภาตะรังษี)ชอบกินแกงเต่า ดังนั้นหากใครไปพบเต่าตามที่ต่างๆจะต้องพูดว่า “เต่าเน่า เต่าเน่า” เพื่อที่จะเป็นกุศโลบายว่าเต่านั้นใช้แกงไม่ได้และห้ามนำเต่านั้นกลับมาบ้าน เพราะหากนำกลับมาก็จะต้องเป็นการทำบาปโดยไม่เต็มใจ เนื่องจากต้องนำเต่านั้นมาแกงแล้วนำไปไหว้ยายบรรพบุรุษนั่นเอง หากบ้านใดแกงเต่าเป็นอาหารก็ต้องแบ่งไปไหว้ยายบรรพบุรุษในเรือนเสียก่อน หรือหากไปพบคนกำลังแกงเต่าโดยบังเอิญก็ต้องขอแบ่งเขาแล้วนำมาไหว้ยายบรรพบุรุษของตน เพราะเชื่อว่ายายบรรพบุรุษอยากกินเต่าจึงดลบันดาลทำให้ลูกหลานไปพบเจอ นอกจากนี้หากใครล่ากระต่ายป่ามาได้ ก็ต้องนำมาทำเป็นน้ำยากระต่ายที่กินคู่กับขนมจีนแล้วนำมาไหว้ยายบรรพบุรุษ(ยายผู้ใหญ่,ตาปู่ยา,พ่อเทวดา,แม่องค์ชี)ก่อนที่จะบริโภคเองด้วย ไม่เช่นนั้นเชื่อว่ายายบรรพบุรุษก็อาจจะทำให้เป็นไปต่างๆนาๆก็เป็นได้
#การตั้งสำรับหรือส่งสำรับยายบรรพบุรุษ
เมื่อถึงเดือน ๔-๖-๗-๘ ก่อนเข้าพรรษาก็จะมีการส่งสำรับบูชายายด้วยเครื่องบูชาดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้น ตามสถานที่ต่างๆ ที่ยายบรรพบุรุษหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์นั้นๆสถิตอยู่ หรือมีศาลบูชาอยู่ตามกำหนดวันที่มีมาแต่โบราณโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงทุกปี แล้วเมื่อส่งสำรับครบทุกทีแล้วจึงทำสำรับตั้งบูชารวมที่บ้านเรือนตนเองอีก ๑ สำรับ เสร็จพิธีแล้วก็นำหมากพลูใส่ไว้ในหม้อยาย ในหิ้งยาย กระบอกยายหรือตะกร้ายายบรรพบุรุษ ที่ละ ๑ คำ ตามจำนวนของที่บ้านตนเองมีอยู่
#กำหนดวันในการส่งสำรับส่งแพบรรพบุรุษของแต่ละที่และงานประจำปี
๑.)วันขึ้น ๕ ค่ำเดือน ๔( #ดอนกอก)
-ศาลจ้าวแม่ตลับสี(ยายตลับสี)
-ศาลจ้าวพ่อสามทวีป
๒.)วันขึ้น ๑๔ ค่ำเดือน ๖( #บ้านฝั่งธน)
-ศาลแม่ย่าท้าวทอง
๓.)วันแรม ๒ ค่ำเดือน ๖( #ศาลกลางบ้าน)
-ศาลจ้าวพ่อแม่(แม่สร้อยทอง,แม่ร่อนทอง
แม่มะลิผล,แม่พลับพลา)
-ศาลจ้าวพ่อจุ้ย
-ศาลจ้าวพ่อเขาคลุกคลี
๔.)วันแรม ๓ ค่ำเดือน ๖( #เกยนอก)
-ศาลจ้าวพ่อโรงหนัง,จ้าวพ่อคันธนู
-ศาลจ้าวพ่ออู่ท้าว,จ้าวพ่อหัวหน้า,จ้าวพ่อหัวละมาน
-ศาลจ้าวพ่อพระราม,จ้าวพ่อพระลักษมณ์
-ศาลจ้าวพ่อท่านผู้ใหญ่
-ศาลจ้าวแม่ร่มขาว,จ้าวพ่อท้าวอู่ทอง
-ศาลจ้าวพ่อเขาประตู
-ศาลจ้าวพ่อเขาช่องปืน
-ศาลจ้าวพ่อเขากระทิง
-ศาลจ้าวพ่อสิงห์ทอง
๕.)วันแรม ๔ ค่ำเดือน ๖( #หนองน้อย)
-ศาลจ้าวพ่อลมบน
-ศาลจ้าวปู่เขียว,จ้าวแม่สาคู
-ศาลจ้าวพ่อตะหลวงใหญ่,พ่อตะหลวงน้อย
-ศาลจ้าวพ่อเขางู,จ้าวพ่อดาวเรือง
-ศาลจ้าวพ่อเขาสูง
-ศาลจ้าวพ่อแทงตะวัน
-ศาลจ้าวพ่อยอด
-ศาลจ้าวพ่อเขาแดง
-ศาลจ้าวพ่อสุวรรณคีรี
-ศาลจ้าวพ่อเขาวงฆ้อง
-ศาลจ้าวพ่อบุญชง-จ้าวพ่อบุญครอง
-แม่เชิงอ่อน แม่ยอพระกลิ่น
๖.)วันแรม ๕ ค่ำเดือน ๖
-ศาลปู่จ้าวบ้าน
๗.)วันแรม ๖ ค่ำเดือน ๖
-ศาลจ้าวพ่อพระยามือเหล็ก
๘.)วันแรม ๗ ค่ำเดือน ๖( #ห้วยโก)
-ศาลจ้าวพ่อดอกพลับพลึง,จ้าวพ่อตะหลุมเภา
๙.)วันแรม ๙ ค่ำเดือน ๖( #ห้วยหินลับ)
-ศาลจ้าวพ่อหินลับ,จ้าวพ่อเหมรา,จ้าวพ่อสายัญ,จ้าวพ่อเบิกไพร
-ศาลจ้าวพ่อสินสมุทร
๑๐.)วันแรม ๑๑ ค่ำเดือน ๖( #หน้าบ้านป้าหนอ)
-ศาลจ้าวพ่อสะปู่ยา
๑๑.)วันขึ้น ๕ ค่ำเดือน ๗( #ปากด่าน)
-ศาลยายทุเลา เภาตะรังษี
๑๒.)วันขึ้น ๖ ค่ำเดือน ๗( #หลังวัดโบสถ์)
-ศาลยายสีทอง,ยายสีไพร
-ศาลปู่ดำ,ยายหมื่นศรี
๑๓.)วันขึ้น ๗ ค่ำเดือน ๗( #หน้าประปา/ดอนเฒ่าสม)
-ศาลยายผู้ใหญ่,ตาสะปู่ยา,พ่อเทวดา,แม่องค์ชี
๑๔.)วันขึ้น ๙ ค่ำเดือน ๗
-ศาลจ้าวปู่ทวด( #ดอนมะกอก)
-ศาลปู่รักษ์,ปู่โชติ,ปู่พาน( #หนองกพัน)
-ศายยายนกเอี้ยง,ยายใจ( #หนองกะพัน)
๑๕.)วันพฤหัสฯ-วันศุกร์ข้างขึ้นเดือนคู่
ก่อนเข้าพรรษา แต่ต้องไม่ตรงวันพระ
-ศาลตายายมอญ
ขอขอบคุณข้อมูลจาก คุณสุรภัทร์ คชมนต์
Suraphat Buathong
📌 ติดตามข้อมูลข่าวสารของเทศบาลตำบลหนองขาว เพียงกดไลค์กดแชร์เพจเทศบาลตำบลหนองขาว
☎️ โทรศัพท์ : 0-3458-6208
📱 Line : https://line.me/R/ti/p/
💻 Website : https://www.nongkhaolocal.go.th
📧 E-Mail : [email protected]
📧 E-Mail : [email protected]
