08/07/2026
ตัวที่ 15
[ ยินดีต้อนรับ อุรคาซอรัส ไดโนเสาร์ไทยสกุลใหม่ของโลกชนิดที่ 15 ] 🦕
ฟอสซิลของอุรคาซอรัสถูกค้นพบจากแหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย จังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งมีอายุประมาณ 150 ล้านปี ในช่วงปลายยุคจูแรสซิก แหล่งขุดค้นนี้เป็นหนึ่งในแหล่งฟอสซิลสัตว์มีกระดูกสันหลังที่สำคัญที่สุดของประเทศไทย โดยพบซากดึกดำบรรพ์จำนวนหลายพันชิ้นจากสัตว์หลากหลายกลุ่ม ทั้งปลา เต่า จระเข้โบราณ เทอโรซอร์ และไดโนเสาร์
แม้ว่าฟอสซิลซอโรพอดในแหล่งนี้จะถูกค้นพบมานานหลายปี แต่เนื่องจากกระดูกจำนวนมากกระจัดกระจายและปะปนกัน การจำแนกชนิดจึงเป็นงานที่ค่อนข้างซับซ้อนและท้าทายอย่างมาก นักวิจัยใช้เวลากว่า 10 ปี ในการศึกษาเปรียบเทียบลักษณะทางกายวิภาค ก่อนจะสามารถระบุลักษณะเฉพาะของกระดูกตัวอย่างต้นแบบ (Holotype) และยืนยันว่าเป็นไดโนเสาร์สกุลและชนิดใหม่ของโลก โดยชื่อ Genus อุรคาซอรัส มาจากคำว่า "อุรคะ" ในภาษาสันสกฤต ซึ่งแปลว่างูใหญ่หรือผู้ที่เดินไปด้วยอก รวมกับคำว่าซอรัสในภาษากรีก จึงแปลว่า "กิ้งก่างูใหญ่" ส่วน Specific epithet กาฬสินธุ์เอนซิส เป็นการบ่งบอกว่าเจอที่จังหวัดกาฬสินธุ์นั่นเอง
อุรคาซอรัส กาฬสินธุ์เอนซิส (Uragasaurus kalasinensis) จัดอยู่ในวงศ์มาเมนชิซอริดี (Mamenchisauridae) ซึ่งเป็นกลุ่มซอโรพอดที่มีจุดเด่นคือคอยาวเป็นพิเศษ คิดเป็นประมาณ 50% ของความยาวลำตัว และมีกระดูกคอมากถึง 17–19 ชิ้น มากกว่าซอโรพอดส่วนใหญ่ที่มีกระดูกคอราว 13-15 ชิ้น นอกจากนี้ ภายในกระดูกยังมีโพรงอากาศจำนวนมากคล้ายกับนกในปัจจุบัน ช่วยลดน้ำหนักของคอ ทำให้สามารถยกและเคลื่อนไหวคอได้อย่างมีประสิทธิภาพเพื่อหากินพืชในบริเวณกว้าง
จากการประมาณขนาด อุรคาซอรัส เมื่อโตเต็มวัยมีความยาวประมาณ 18-20 เมตร และสามารถชูคอได้สูงถึง 9 เมตร หรือเทียบเท่ากับอาคาร 3 ชั้น จึงนับเป็นหนึ่งในสัตว์บกที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบนิเวศของประเทศไทยช่วงปลายยุคจูแรสซิก
นอกจากนี้ งานวิจัยยังชี้ให้เห็นว่าประเทศไทยอาจมีไดโนเสาร์วงศ์มาเมนชิซอริดมากกว่าหนึ่งชนิด โดยฟอสซิลอีกชิ้นจากแหล่ง ภูดานม้า บริเวณรอยต่อจังหวัดกาฬสินธุ์–มุกดาหาร แสดงลักษณะที่แตกต่างจาก อุรคาซอรัส และอาจมีอายุอยู่ในช่วงต้นยุคครีเทเชียส จึงมีความเป็นไปได้ว่าซอโรพอดทั้งสองชนิดไม่ได้ดำรงชีวิตร่วมสมัยกัน และชี้ให้เห็นถึงความหลากหลายของซอโรพอดวงศ์มาเมนชิซอริดในประเทศไทย
การค้นพบ อุรคาซอรัส จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่การเพิ่มรายชื่อไดโนเสาร์ไทยเท่านั้น แต่ยังช่วยเติมเต็มลำดับวิวัฒนาการของซอโรพอดในประเทศไทย ตั้งแต่ไดโนเสาร์ซอโรโพโดมอร์ฟแรกเริ่มในยุคไทรแอสซิก ผ่านซอโรพอดยุคจูแรสซิก จนถึงซอโรพอดในยุคครีเทเชียส อีกทั้งยังสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของแหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย ซึ่งได้รับการขนานนามว่าเป็น "Jurassic Park ของประเทศไทย" และยังคงเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการศึกษาความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตในอดีตของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
Paleoart by: Pakorn Chotchaiyaporn
Reference:
Nilpanapan, A., Manitkoon, S., Suteethorn, V. et al. A new mamenchisaurid sauropod from the Lower Phu Kradung Formation, Upper Jurassic of northeastern Thailand. Sci Rep 16, 21205 (2026).
