https://www.facebook.com/631526287315135/

URDA, Maka Almukarama, Mogadisho (2026)

the Somalia country to devolved country and Somali people life is peace, knowledgeably, have good skills, developed society

09/10/2026

HANTIYEEY MACAAN: SOOMAALIYA OO AAN HOY LAGA ORAN

Qaran la wada leeyahay, mise awood siyaasadeed oo la kala sheeganayo?

Qore: Dr. Mahad Abdikarim

Soomaaliya maanta waxay taagan tahay meel ay weedh Soomaaliyeed oo qoto dheer si siyaasadeed u noqoneyso: “Hantiyeey macaan waa mid aan hoy lagaa oran.”

Soomaaliya waa hanti qaran oo aan cid gaar ahi lahayn. Laakiin marka awoodda siyaasadeed, dastuurka, federaalka, doorashooyinka iyo khayraadka dalka ay noqdaan meel lagu kala sheeganayo lahaanshaha, waxaa soo baxaya su’aasha ugu weyn:

Yaa leh Soomaaliya?

Jawaabtu waa inay noqotaa: Dadka Soomaaliyeed.

Laakiin xaqiiqada siyaasadeed ee 2026 waxay muujinaysaa in jawaabtaas weli aan si buuxda loogu beddelin nidaam siyaasadeed oo dhammaan dhinacyadu ku qanacsan yihiin.

1. Dastuurka oo noqday goobta loollanka

Bishii Maarso 2026, Baarlamaanka Federaalka wuxuu ansixiyey wax-ka-beddello dastuuri ah oo kordhiyey muddada Baarlamaanka iyo Madaxweynaha hal sano, taas oo doorashadii dib ugu riixday 2027. Dowladda waxay ku doodday in isbeddelku yahay qayb ka mid ah dhammaystirka dastuurka iyo u gudbidda doorasho qof iyo cod ah; mucaaradkuna wuxuu ku dooday in aan la helin heshiis siyaasadeed oo ku filan. (Citizen Digital⁠)

Marka dastuurku noqdo meel ay dhinacyadu isku qabtaan, dhibaatadu ma aha oo keliya qodob sharci ah.

Waxay noqotaa su’aal ku saabsan cidda awoodda u leh inay qeexdo mustaqbalka Soomaaliya.

2. Muqdisho iyo maamul-goboleedyada

Khilaafka siyaasadeed wuxuu ka gudbay Muqdisho.

Puntland iyo Jubaland waxay h**e uga horyimaadeen dowladda federaalka, halka khilaafka Koonfur Galbeed uu isu beddelay isku dhac hubaysan iyo isbeddel siyaasadeed oo weyn. Hay’ado caalami ah ayaa ka digay in kala-qaybsanaanta siyaasadeed ay dhaawacayso wada-shaqaynta amniga isla markaana fursad siin karto Al-Shabaab. (ACLED⁠)

Tani waxay muujinaysaa dhibaato ka weyn muranka shaqsiyaadka:

Soomaaliya weli ma aysan dhammeystirin heshiiska siyaasadeed ee qeexaya sida federaalka iyo dowladda dhexe ay u wada leeyihiin dalka.

3. Marka siyaasadda gudaha ay noqoto dagaal awood

Dagaalladii Muqdisho ee Juun 2026 waxay muujiyeen sida khilaaf siyaasadeed uu si degdeg ah ugu beddelmi karo khatar amni. Ciidamo dowladda ah iyo maleeshiyaad xiriir la lahaa siyaasiyiin mucaarad ah ayaa isku dhacay, xilli muranka muddada xilka iyo doorashada uu sii xoogeysanayey. (Investing.com⁠)

Taasi waa digniin culus.

Dowladnimadu ma xoog badna marka ay siyaasiyiintu leeyihiin awood ay ku abaabulaan hub; dowladnimadu waxay xoog badnaataa marka muranka siyaasadeed lagu xallin karo sanduuqa codbixinta, maxkamadda iyo heshiiska qaran.

Tani waxay dhalinaysaa xaqiiqo siyaasadeed oo adag:

Meesha dowladdu ka maqnaato, awood kale ayaa buuxisa booskaas.

Sidaas darteed, khilaafka Muqdisho iyo maamul-goboleedyadu ma aha oo keliya khilaaf siyaasadeed. Waxa uu si toos ah u taabanayaa amniga qaranka, midnimada dhulka iyo mustaqbalka dowladnimada.

4.Soomaaliya ma aha kursi

Khatarta ugu weyn waa marka dalka loo arko inuu yahay kursi siyaasadeed, halkii loo arki lahaa hanti qaran.

Madaxweyne wuu is beddelaa.

Baarlamaan wuu dhammaadaa.

Guddoomiye maamul-goboleed wuu yimaadaa oo wuu tagaa.

Laakiin Soomaaliya way sii jiraysaa.

Sidaas darteed, qof kasta oo siyaasadda Soomaaliya ka qayb qaadanaya waa inuu fahmaa hal mabda’:

Dalka ayaa ka weyn qofka, xisbiga, qabiilka iyo xilka.

5. “Hantiyeey macaan” — laakiin yaa hantida ilaaliya?

Haddii Soomaaliya tahay hantiyeey macaan, waxaa loo baahan yahay nidaam lagu ilaaliyo hantidaas.

Taasi waxay ka bilaabanaysaa:

• Dastuur heshiis qaran lagu yahay

• Doorasho lagu kalsoon yahay

• Federaalka oo leh awood iyo xuduud si cad loo qeexay

• Ciidanka qaranka oo ka sarreeya siyaasadda

• Garsoor madax-bannaan

• Khayraadka qaranka oo si caddaalad ah loo maamulo

• Siyaasad ka gudubta 4.5 iyo qabyaalad

• Heshiis qaran oo ka horreeya loollanka xilka

6.Doorashada 2027 waa imtixaan, ma aha oo keliya doorasho

Haddii Soomaaliya 2027 gasho doorasho iyadoo aan la xallin khilaafaadka dastuurka, federaalka iyo awood-qaybsiga, doorashadu waxay noqon kartaa bilowga khilaaf cusub halkii ay ka noqon lahayd dhammaadka khilaafkii h**e.

Laakiin haddii dhinacyada siyaasadda ay gaaraan heshiis dhab ah, 2027 waxay noqon kartaa fursad taariikhi ah:

in Soomaaliya ay ka gudubto siyaasadda “yaa xilka haya?” una gudubto siyaasadda “sidee qaranka loo dhisaa?”

8. Soomaaliya waxay u baahan tahay heshiis ka weyn heshiiska siyaasiyiinta

Waxaa la joogaa waqtigii laga gudbi lahaa heshiisyada ku-meelgaarka ah ee kooxaha siyaasadda.

Soomaaliya waxay u baahan tahay National Compact — heshiis qaran oo qeexa:

Dastuurka → Federaalka → Doorashada → Amniga → Khayraadka → Garsoorka → Dhaqaalaha → Midnimada Qaranka.

Heshiiskan waa inuu noqdaa mid ka sarreeya danaha madaxweyne, xisbi ama maamul-goboleed.

GUNAANAD

“Hantiyeey macaan waa mid aan hoy lagaa oran” waxaa siyaasadda Soomaaliya laga akhrisan karaa laba siyaabood.

Mid waa khatar:

Qof walba wuxuu doonayaa inuu Soomaaliya yeesho.

Midka labaad waa rajo:

Qof walba waa inuu dareemaa in Soomaaliya isaga leedahay.

Farqiga labadaas aragti ayaa go’aamin doona mustaqbalka dalka.

Soomaaliya uma baahna siyaasiyiin badan oo leh:

“Aniga ayaa leh.”

Waxay u baahan tahay jiil siyaasadeed oo yiraahda:

“Soomaaliya ayaa leh dhammaanteen.”

Taasi waa meesha ay maahmaahdu ka noqon karto cashar qaran:

HANTIYEEY MACAAN — SOOMAALIYA WAA HANTI QARAN OO AAN CIDNA LOO XIRIN.

Qore: Dr. Mahad Abdikarim
Political & Strategic Affairs

03/10/2026

Soomaaliya: Aag Dagaal Caalami ah oo Soo Baxaya

Khataraha ku gadaaman dadka, dalka iyo mustaqbalka Qaranka Soomaaliyeed

02/10/2026

GEESKA AFRIKA IYO GACANKA CADMEED 2026

Marxaladaha Kacsan iyo Siraha Istiraatiijiga ah ee Ka Dambeeya

Geeska Afrika iyo Gacanka Cadmeed maanta ma aha oo keliya meel ay ka jiraan dagaallo gudaha ah. Waxaa isku mar ku kulmaya tartan dekedo, marinno ganacsi, biyo, ciidan, sirdoon, tamar, iyo loollan u dhexeeya quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka.

Dhacdada ugu cusub waa dagaalka ka soo cusboonaaday Tigray iyo burburka xiriirka Itoobiya iyo Eritrea. 1 Oktoobar Itoobiya waxay xirtay safaaraddeedii Asmara oo ay dalkeeda ka saartay 10 diblomaasi Eritrean ah; Eritrea waxay jawaab uga dhigtay inay xiriirka diblomaasiyadeed u jarto Itoobiya. Midowga Afrika wuxuu labada dhinac iyo Masar ugu baaqay is-xakameyn iyo wada-hadal.

1. Sirta koowaad: Badda Cas ayaa noqotay xarunta tartanka

Waxa muuqda dagaallo kala duwan, laakiin gadaashooda waxaa jira su’aal istiraatiiji ah:

Yaa xakameyn kara marinnada Badda Cas, Bab-al-Mandab iyo Gacanka Cadmeed?

Bab-al-Mandab wuxuu isku xiraa Badda Cas iyo Badweynta Hindiya. Dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta ee Yemen iyo dagaallada ka socda dhinaca Afrika waxay sidaas darteed isu beddeleen arrin caalami ah oo saameyn karta ganacsiga iyo tamarta.

2. Itoobiya: badda ayaa ah furaha awooddeeda

Itoobiya waa dal aan bad lahayn tan iyo markii Eritrea ay madax-bannaani qaadatay 1993. Sidaas darteed, raadinta marin toos ah oo Badda Cas ah waxay muddo dheer ahayd arrin istiraatiiji ah.

Xiisadda maanta ee Itoobiya iyo Eritrea waxay leedahay lakab ka qoto dheer muranka Tigray: helitaanka badda iyo dekedaha ayaa ka mid ah arrimaha salka ku haya loollanka. Chatham House waxay si gaar ah u tilmaantay walaaca ku saabsan in dagaalka Tigray uu ugu gudbi karo Eritrea iyo Sudan, iyadoo dekedda Assab ay ku jirto xisaabta istiraatiijiga ah.

3. Suudaan: dagaal gudaha ah oo noqday loollan goboleed

Dagaalka Suudaan ma aha oo keliya dagaal u dhexeeya SAF iyo RSF. Waxaa ku dhex milmay dano iyo taageerooyin ka imanaya quwadaha gobolka iyo Khaliijka.

Reuters waxay tilmaamaysaa in Itoobiya, Eritrea, Masar, UAE iyo Sacuudigu ay siyaabo kala duwan ugu xiran yihiin xisaabta Suudaan iyo Itoobiya. Eedeymaha ku saabsan taageerada dhinacyada dagaallamaya qaar badan oo ka mid ah waa la diiday ama waa la isku hayaa, sidaas darteed waa in lagu kala saaraa xog la xaqiijiyay iyo eedeymo siyaasadeed.

4. Yemen iyo Xuutiyiinta: Bab-al-Mandab oo isu beddelaya hub istiraatiiji ah

Qabsashada Mocha iyo horumarka Xuutiyiinta ee xeebaha Bab-al-Mandab waxay kordhisay awoodda ay ugu cadaadin karaan maraakiibta ganacsiga. Chatham House waxay ku tilmaantay isbeddelkaas mid ka mid ah isbeddelladii ugu waaweynaa ee dagaalka Yemen sanadihii dhowaa.

Tani waxay si toos ah u saameyneysaa Jabuuti, Somaliland, Soomaaliya, Eritrea iyo Itoobiya, sababtoo ah dhammaantood waxay ku yaallaan hareeraha marinkan istiraatiijiga ah.

5. Sirta shanaad: Dekedaha ayaa ka muhiimsan inta muuqata

Tartanka gobolka kuma koobna dhul.

Waxaa la isku hayaa:

* Berbera
* Djibouti
* Assab
* Massawa
* Bosaso
* Mogadishu
* Port Sudan
* iyo dekedaha Yemen.

Dekeddu maanta waa isku darka ganacsi + ciidan + sirdoon + saadka + saamayn siyaasadeed.

Machadka ISS wuxuu sheegay in tartanka dekedaha iyo iskaashiyada amni ee Badda Cas uu sii kordhayo, iyadoo quwadaha gobolka ay isku dayayaan inay helaan marinno iyo saameyn cusub.

6. Soomaaliya: meesha juqraafiyadda ugu weyn ku kulanto

Soomaaliya waxay leedahay xeeb dheer oo ku taalla Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed, iyadoo ku dhow Bab-al-Mandab.

Taasi waxay Soomaaliya siinaysaa qiime juqraafiyeed oo aad uga weyn awooddeeda siyaasadeed ee hadda jirta.

Dhibaatadu waxay tahay in khilaafaadka gudaha, amni-darrada iyo tartanka siyaasadeed ay siin karaan quwadaha dibadda fursad ay ku raadsadaan saameyn, heshiisyo dekadeed iyo xiriirro amni.

7. Sirta lixaad: Tartanka UAE iyo Saudi Arabia

Loollanka UAE iyo Saudi Arabia ee saamaynta Badda Cas iyo Geeska Afrika waa qayb muhiim ah oo ka mid ah sawirka.

Reuters waxay sheegtay in labada dal ay leeyihiin xiriirro iyo dano kala duwan oo ku saabsan Geeska Afrika iyo Yemen, halka ISS-na ay tilmaantay in tartanka quwadaha Khaliijku uu qayb ka yahay isbeddelka qaab-dhismeedka amniga Badda Cas.

8. Sirta toddobaad: Itoobiya, Masar iyo Biyaha Niilka

Khilaafka GERD wuxuu ku xiran yahay arrin kale oo istiraatiiji ah: cidda gacanta ku haysa biyaha Niilka iyo mustaqbalka amniga biyaha gobolka.

Sidaas darteed, khilaafka Itoobiya–Masar wuxuu leeyahay laba jiho:

Biyo + Badda Cas.

Marka labadaas arrimood isku xirmaan, khilaafkii biyaha wuxuu yeelan karaa saameyn ka baxsan Itoobiya iyo Masar.

9. Maxaa ka dambeeya dhammaan khilaafaadkan?

Marka xogta hadda jirta la isku geeyo, waxaa muuqda shan dano oo waaweyn:

1. Dekedo iyo marinno ganacsi
2. Awood ciidan iyo saldhigyo istiraatiiji ah
3. Biyo iyo tamar
4. Saameyn siyaasadeed oo gobolka ah
5. Xakamaynta marinnada Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed

Sidaa darteed, waxa loo yaqaan “dagaallo kala duwan” waxaa qayb ahaan isku xira juqraafi siyaasadeed oo keliya.

10. Halka Soomaaliya kaga jirto khariidaddan

Soomaaliya waxay ku taallaa meel ay isku qabtaan:

Badda Cas → Bab-al-Mandab → Gacanka Cadmeed → Soomaaliya → Badweynta Hindiya.

Taasi waxay ka dhigeysaa Soomaaliya qayb muhiim ah oo ka mid ah nidaamka amniga badda ee gobolka. Laakiin qiimaha juqraafiyadda wuxuu noqon karaa fursad dhaqaale iyo diblomaasiyadeed, ama wuxuu noqon karaa meel ay quwaduhu ku tartamaan, iyadoo ku xiran sida loo maareeyo dowladnimada, dekedaha iyo siyaasadda arrimaha dibadda.

Gunaanad — “Khariidadda Qarsoon”

Waxa maanta Geeska Afrika ka dhacaya waxaa si fiican loogu fahmi karaa sidan:

Tigray → Eritrea → Sudan → Ethiopia → Red Sea → Yemen → Bab-al-Mandab → Gulf of Aden → Somalia.

Hal dhinac dagaal ayaa ka socda, dhinac kale dekedo ayaa lagu tartamayaa, dhinac saddexaad biyo ayaa la isku hayaa, halka dhinaca afraad quwadaha Khaliijka iyo kuwa caalamku ay raadinayaan saameyn.

Sirta ugu weyn ma aha oo keliya cidda dagaallamaysa; waa cidda mustaqbalka yeelan doonta awoodda ay ku saameyn karto marin-biyoodka isku xira Afrika, Bariga Dhexe, Aasiya iyo Yurub.

Haddana xaaladdu aad bay u cusub tahay: dagaalka Tigray wuxuu dib u qarxay dhammaadkii Sebtembar 2026, xiriirka Itoobiya–Eritrea-na wuxuu gaaray heer jab diblomaasiyadeed. Sidaas darteed, jihada uu gobolka qaadanayo weli waa mid aan la hubin.

Qore: Dr. Mahad Abdikarim — URPDO
Political & Regional Strategic Analysis — October 2026

28/09/2026

wararka maanta waxay muujinayaan in arrintu aysan ahayn oo keliya “Laftagareen iyo Xasan Sheekh”; waxaa sidoo kale si toos ah ugu jira hoggaanka hadda ee Koonfur Galbeed, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe), iyo ciidamo federaal ah. Sidoo kale, eedda ah in Al-Shabaab ay weerarka maanta qayb ka ahayd waa sheegashada dowladda, halka dhinaca Laftagareen uu diiday.

Sida khilaafku u soo gaaray dagaalka maanta

1. Bilowgii 2026 — muranka muddo-xileedka

Bilowgii khilaafka weyn wuxuu ahaa su'aasha ah: Laftagareen ma sii wadan karaa hoggaanka Koonfur Galbeed mise muddo-xileedkiisu wuu dhammaaday?

Dowladda federaalku waxay ku doodday in muddadii hoggaanka Koonfur Galbeed dhammaatay, waxayna sheegtay in loo baahan yahay hannaan cusub oo doorasho iyo maamul ah. Laftagareen iyo taageerayaashiisu waxay taas u arkayeen faragelin ay Muqdisho ku hayso maamulka Koonfur Galbeed.

2. 28 Maarso — Laftagareen wuxuu ku dhawaaqay in dib loo doortay

28 Maarso, Laftagareen waxaa Baydhabo loogu doortay mar kale madaxweynaha Koonfur Galbeed, doorashadaas oo ahayd mid si weyn loo isku khilaafay. Dowladda federaalka waxay h**ey u sheegtay in muddadii hoggaankiisu dhammaatay, sidaas darteed Muqdisho ma aqbalin doorashadaas.

Tani waxay ahayd barta uu khilaafkii siyaasadeed ka gudbay heerkii caadiga ahaa.

3. 30 Maarso — ciidanka federaalka ayaa la wareegay Baydhabo

Dhammaadkii Maarso, xiriirka labada dhinac ayaa gebi ahaanba burburay. Dowladda federaalka waxay ciidamo geysay Baydhabo, ugu dambayntiina ciidamada federaalka ayaa la wareegay xarunta maamulka.

Laftagareen wuxuu 30 Maarso iska casilay xilka, iyadoo ilo kala duwan ay sheegayaan inuu sidaas sameeyay si looga fogaado dagaal magaalada dhexdeeda ah iyo khasaaraha rayidka.

Halkaas waxaa ka bilowday xaalad cusub:

Muqdisho waxay tiri: Laftagareen wuu baxay, maamul cusub ayaa la dhisayaa.

Laftagareen wuxuu ku adkaystay: xilka si sharci ah loogama qaadin, waxaana Baydhabo xoog ku qabsaday dowladda federaalka.

4. Juun — Aadan Madoobe ayaa la doortay

10 Juun, xildhibaannada Koonfur Galbeed waxay madaxweyne u doorteen Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe), oo h**e u ahaa Guddoomiyaha Golaha Shacabka Soomaaliya.

Waxaa la sheegay inuu helay 88 ka mid ah 90 cod. Dowladda federaalku waxay u aqoonsatay inuu yahay hoggaanka cusub ee Koonfur Galbeed.

Laakiin Laftagareen iyo taageerayaashiisu ma aqbalin.

Sidaas darteed waxaa Koonfur Galbeed ka dhashay laba dhinac oo sheeganaya sharciyadda maamulka:

Aadan Madoobe + Muqdisho

Laftagareen + taageerayaashiisa

5. Luulyo–Agoosto — khilaafkii wuxuu isu beddelay dhaqdhaqaaq ciidan

Intii lagu jiray bilihii xigay, Laftagareen iyo taageerayaashiisu waxay sii wadeen inay sheegtaan in maamulka Aadan Madoobe uusan sharci ahayn.

Laftagareen wuxuu sidoo kale iska fogeeyay eedeymaha dowladda ee ahaa in ciidamadiisu xiriir la leeyihiin Al-Shabaab. Bishii Agoosto wuxuu si gaar ah uga digay AUSSOM iyo Midowga Afrika in khilaafka siyaasadeed aan lagu dhex darin dagaalka Al-Shabaab.

6. Sebtembar — dagaallo h**e ayaa soo noqnoqday

3 Sebtembar waxaa Baydhabo ka dhacay dagaal kale kadib markii ciidamo taageersan Laftagareen ay magaalada soo galeen ama isku dayeen inay gudaha u galaan. Ciidamada federaalka iyo kuwa Koonfur Galbeed ayaa la dagaallamay.

Tani waxay muujisay in khilaafku aanu ahayn mid siyaasadeed oo keliya—Laftagareen wuxuu weli haystay ciidan iyo taageero uu ku doonayo inuu dib ugu soo laabto Baydhabo.

---

7. Maanta — 28 Sebtembar: dagaalkii ugu weynaa ayaa qarxay

Subaxnimadii maanta ayaa dagaal culus ka bilowday Baydhabo.

Wararka AFP/BSS waxay sheegayaan in qiyaastii 2,000–3,000 dagaalyahan oo taageersan Laftagareen ay weerareen magaalada. Waxaa la soo sheegay hub culus, diyaarado iyo drones. Dadka magaalada ayaa sheegay in dagaalku uu socday saacado badan, iyadoo dadka rayidka ah ay ku adkaatay inay magaalada ka baxaan.

Laakiin waxaa jira laba sheeko oo kala duwan:

Dhinaca Laftagareen:
Waxay sheegayaan inay weerareen fariisimaha ciidamada maamulka Koonfur Galbeed, taasoo ka dhigaysa dagaalka mid u dhexeeya iyaga iyo ciidamada dowladda/maamulka.

Dowladda Federaalka iyo maamulka Aadan Madoobe:
Waxay sheegeen in weerarka ay wada qaadeen ciidamo Laftagareen taageersan iyo Al-Shabaab. Wasaaradda Difaaca waxay sheegtay in ciidamada dowladda ay iska caabiyeen weerarka oo ay magaalada gacanta ku hayaan.

Qodobka muhiimka ah: sheegashada xiriirka Laftagareen iyo Al-Shabaab wali ma hayno xaqiijin madax-bannaan oo buuxda, waxaana Laftagareen h**e iyo maanta-ba si cad u diiday.

---

Maxaa dhab ahaan ka dambeeya dagaalka?

Waxaa jira 3 arrimood oo isku dul dhacay:

A. Awoodda Koonfur Galbeed

Su'aasha ugu weyn waa:

> Yaa xaq u leh inuu maamulo Baydhabo iyo Koonfur Galbeed?

Laftagareen wuxuu leeyahay isaga ayaa ah hoggaamiyaha saxda ah.

Muqdisho iyo Aadan Madoobe waxay leeyihiin maamulka Laftagareen wuu dhammaaday, Aadan Madoobena waa hoggaanka cusub.

B. Dastuurka federaalka iyo awoodda Muqdisho

Khilaafkani wuxuu ka weyn yahay qofka Laftagareen.

Wuxuu taabanayaa su'aal Soomaaliya oo dhan taagan:

> Dowladda federaalka intee ayay awood u leedahay inay farageliso ama ciidamo u dirto dowlad-goboleed?

Taasi waa isla sababta khilaafka Muqdisho iyo Puntland uu muhiim u yahay.

C. Al-Shabaab

Haddii dowladda ay sax tahay oo Al-Shabaab ay maanta weerarka qayb ka ahayd, tani waxay noqonaysaa arrin aad u halis badan.

Sababtu waa in marka ciidamada dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed ay isku mashquulaan dagaal siyaasadeed, Al-Shabaab ay heli karto fursad ay ku ballaariso dhaqdhaqaaqeeda Bay iyo Bakool.

ACLED ayaa horay uga digtay in khilaafka Koonfur Galbeed uu ka gudbi karo loollan siyaasadeed oo isu beddeli kara isku dhac beeleed iyo xasilooni-darro ballaaran.

---

Haddaba maxaan filan karnaa maalmaha soo socda?

Ma samaynayo saadaal ah cidda guuleysan doonta, laakiin saddex arrimood ayaa mudan in si dhow loo daawado:

1. Yaa si dhab ah u maamula Baydhabo kadib dagaalka maanta? Wararka dhinacyadu sheegayaan weli way is khilaafayaan.

2. Laftagareen ma sii wadi doonaa weerarro kale?

3. Al-Shabaab ma ka faa'iidaysan doontaa dagaalka gudaha Koonfur Galbeed?

Waxaa kale oo muhiim ah in la ogaado in dhibaatadu aysan ku koobnayn Xasan Sheekh iyo Laftagareen. Aadan Madoobe, baarlamaanka Koonfur Galbeed, ciidanka federaalka, ciidamada Koonfur Galbeed, taageerayaasha Laftagareen, iyo Al-Shabaab dhammaantood waxay ku jiraan sawirka.

Marka taariikhda oo dhan hal sadar lagu soo koobo:
Murankii muddo-xileedka → doorashadii Laftagareen → ciidankii Muqdisho → bixitaankii Laftagareen → doorashadii Aadan Madoobe → isku-dayadii Laftagareen ee soo-noqoshada → dagaalladii Sebtembar → dagaalka culus ee Baydhabo maanta.

28/09/2026

Geeska Afrika iyo Gacanka Cadmeed: Isgoyska Colaadaha, Awoodaha iyo Mustaqbalka Gobolka

Falanqayn siyaasadeed iyo saadaal istiraatiiji ah, 2026–2035

Qore: Dr. Mahad Abdikarim | Falanqayn ku saabsan Geeska Afrika, Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Bariga Dhexe

1. Dulucda guud: Gobol isku xiran oo wajahaya marxalad go'aan leh
Geeska Afrika iyo Gacanka Cadmeed maanta ma aha oo keliya gobol ay ka jiraan dagaallo iyo xasillooni-darro gudaha ah. Waa goob ay isku dhexgaleen loollanka quwadaha caalamka, amniga marin-biyoodka, tartanka dekedaha, kheyraadka biyaha, iyo mustaqbalka dowladnimada.
Dagaallada Itoobiya, go'doonka caalamiga ah ee Eritrea, dowladnimada jilicsan ee Soomaaliya, saldhigyada milatari ee Jabuuti, xasillooni-darrada Yemen, colaadda Bariga Dhexe, Kanaalka Suweys iyo muranka Biyaha Niilku waa arrimo isku xiran.
Aragtida istiraatiijiga ah: Mustaqbalka gobolka waxaa si weyn u saameyn doona sida dalalku u maareeyaan saddex arrimood: amniga marin-biyoodka, tartanka awoodaha shisheeye, iyo dhismaha dowlado leh sharciyad, hay'ado shaqeeya iyo iskaashi goboleed.
Laakiin isku-xirnaantu macnaheedu ma aha in dhammaan dhibaatooyinku hal sabab leeyihiin. Mid kasta wuxuu leeyahay taariikh, dhinacyo iyo danaha u gaar ah; sidaas darteed saadaasha saxda ahi waa inay kala saartaa waxa la xaqiijiyey, waxa suuragalka ah iyo waxa aan weli la hubin

2.Xaaladda gobolka: Toddobada arrimood ee go’aaminaya mustaqbalka

1. Itoobiya: khatarta kala-firdhinta awoodda dowladda

Dagaallada Itoobiya waxay saameyn toos ah ku yeelan karaan isu-dheellitirka awoodda Geeska Afrika. Warbixinnada 21–24 Sebtembar 2026 waxay tilmaamayaan in toddoba kooxood oo hubeysan ay ku dhawaaqeen isbahaysi ka dhan ah dowladda, iyadoo dagaalladu ku fideen qaybo ka mid ah Tigray, Amhara iyo Afar.

Saadaasha: Haddii colaadaha gudaha sii fidaan, waxaa kordhi kara khatarta xuduudaha, barakaca, carqaladaynta ganacsiga iyo loollanka dekedaha. Haddii wada-hadal siyaasadeed iyo heshiisyo nabadeed hirgalaan, waxaa suurtagal ah in cadaadiska gobolka yaraado.

Itoobiya oo xasilloon waxay leedahay saameyn goboleed oo ka duwan Itoobiya ku mashquulsan dagaallo gudaha ah.

2. Eritrea: go’doonka diblomaasiyadeed iyo siyaasadda amniga

Eritrea waxay ku taallaa meel muhiim u ah Badda Cas, waxaana xiriirkeeda Itoobiya, Masar iyo dalalka kale ee gobolka uu saameyn ku leeyahay isu-dheellitirka awoodda.

Warbixinnada Sebtembar 2026 waxay xusayaan eedeymo ku saabsan taageerada Eritrea ee kooxaha Itoobiya ka dagaallama; Eritrea way diidday eedeymahaas.

Saadaasha: Haddii xiriirka Asmara iyo Addis Ababa sii xumaado, waxaa kordhi kara tartanka xuduudaha, dekedaha iyo xulafaysiga dibadda. Haddii diblomaasiyaddu shaqeyso, Eritrea waxay qayb ka noqon kartaa heshiis amni oo gobolka dejinaya.

3. Soomaaliya: dowladnimada, sharciyadda iyo midnimada siyaasadeed

Soomaaliya waxay wajahaysaa isku-dhaf khataro amni, khilaaf dastuur, muran doorasho iyo xiriir aan degganayn oo u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada. Warbixinnada 2026 waxay tilmaamayaan khilaafyo ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka, muddo-xileedyada iyo nidaamka doorashada.

Saadaasha: Haddii aan la helin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, awoodda dowladda ee la dagaallanka Al-Shabaab iyo ilaalinta madax-bannaanida dalka way sii adkaan kartaa.

Haddii la helo heshiis dastuur, doorasho lagu wada qanacsan yahay iyo iskaashi amni, Soomaaliya waxay kordhin kartaa awooddeeda diblomaasiyadeed iyo tan badda.

4. Jabuuti: xarunta isku xirka quwadaha caalamka

Jabuuti waxay martigelisaa saldhigyo ay leeyihiin Maraykanka, Faransiiska, Shiinaha, Japan iyo Talyaaniga. Goobteeda ku dhow Baab-al-Mandab waxay ka dhigaysaa xarun muhiim u ah amniga badda iyo saadka milatari.

Saadaasha: Haddii xiisadaha Badda Cas sii socdaan, muhiimadda saldhigyadan way kordhi kartaa. Dhanka kale, tartanka quwadaha wuxuu abuuri karaa cadaadis diblomaasiyadeed oo saaran Jabuuti iyo dalalka deriska ah.

Jabuuti waxay isku dayi kartaa inay dheellitirto iskaashiga amni, dakhliga dekedaha iyo madax-bannaanida go’aan qaadashada.

5. Yemen: khatarta amniga marin-biyoodka

Dagaallada Yemen waxay saameyn ku leeyihiin Bab-al-Mandab, marin isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Warbixinnada 21–22 Sebtembar 2026 waxay tilmaamayaan dagaallo cusub iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan oo la xiriira xeebaha Badda Cas.

Saadaasha: Haddii dagaalku sii xoogaysto, waxaa kordhi kara kharashka maraakiibta, khatarta ganacsiga iyo cadaadiska amni ee xeebaha Soomaaliya iyo Jabuuti.

Haddii heshiis siyaasadeed laga gaaro Yemen, waxaa suuragal ah in marin-biyoodku helo xasillooni ka badan tan xaaladaha dagaalka.

6. Masar, Kanaalka Suweys iyo Biyaha Niil

Masar waxay ku tiirsan tahay muhiimadda Kanaalka Suweys iyo amniga Badda Cas, iyadoo sidoo kale dan weyn ka leh biyaha Niil. Muranka Itoobiya iyo Masar ee Biyo-xireenka GERD wuxuu weli yahay arrin istiraatiiji ah.

Saadaasha: Haddii muranka biyaha iyo xiisadaha Badda Cas isku mar sii xoogaystaan, Masar waxay sii kordhin kartaa dadaallada diblomaasiyadeed iyo iskaashiga amni ee Geeska Afrika.

Haddii la helo heshiis biyo-wadaag iyo iskaashi dhaqaale, waxaa yaraan kara khatarta in muranka Niilku isu beddelo loollan amni oo gobolka oo dhan saameeya.

7. Bariga Dhexe: loollan ka gudbaya xuduudaha

Colaadaha Bariga Dhexe waxay saameyn ku yeelan karaan Badda Cas, maraakiibta ganacsiga, qiimaha tamarta iyo iskaashiga milatari ee dalalka gobolka.

Saadaasha: Haddii loollanka quwadaha gobolka sii fido, Geeska Afrika wuxuu noqon karaa goob ay ku kulmaan danaha amni, dhaqaale iyo diblomaasiyadeed ee dhinacyo badan.

Tani macnaheedu ma aha in dagaal goboleed oo ballaaran uu lama huraan yahay; waxayse muujinaysaa in dhacdo ka dhacda Bariga Dhexe ay saameyn dhaqaale iyo amni ku yeelan karto dalalka Geeska Afrika.

3. Khariidadda isku-xirnaanta istiraatiijiga ah

BARIGA DHEXE

Colaadaha, tartanka quwadaha iyo amniga tamarta

BAB-AL-MANDAB • GACANKA CADMEED • BADDA CAS

Maraakiibta, dekedaha, saldhigyada iyo marin-biyoodka

ITOOBIYA

Amniga gudaha iyo marin-badeedka

ERITREA

Xuduudaha iyo xulafaysiga

SOOMAALIYA

Dowladnimo iyo xeebaha

JABUUTI

Dekedaha iyo saldhigyada

MASAR • SUWEYS • NIIL

Biyo, ganacsi, tamar iyo saameyn diblomaasiyadeed

Jaantusku wuxuu muujinayaa xiriirrada istiraatiijiga ah ee suuragalka ah; ma aha sheegasho ah in dhammaan dhacdooyinku leeyihiin hal qorshe ama hal sabab.

4. Saadaasha siyaasadeed: Saddex xaaladood oo suuragal ah

Saadaashani waa qiimeyn xaaladeed oo ku salaysan arrimaha la arkayo, mana aha saadaal tiro-koob ah ama sheegasho ah in mid ka mid ah xaaladahan uu hubaal dhici doono.

Xaaladda 1

Xiisadaha oo sii fida

* Dagaallada Itoobiya oo sii socda.
* Khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya oo sii qoto dheeraada.
* Yemen iyo Badda Cas oo sii noqda goob colaadeed.
* Tartanka saldhigyada iyo dekedaha oo kordha.

Saameyn suuragal ah: ganacsi qaaliyooba, barakac, hub urursi iyo hoos u dhac ku yimaada iskaashiga gobolka.

Xaaladda 2

Tartan la xakameeyey

* Diblomaasiyaddu waxay ka hortagtaa dagaal toos ah oo dalal badan dhex mara.
* Dalalku waxay sii wataan tartanka dekedaha iyo heshiisyada amniga.
* Khilaafaadka gudaha qaarkood way sii jiraan, balse ma wada fidaan.

Saameyn suuragal ah: gobolka wuxuu sii ahaan karaa mid xasaasi ah, iyadoo ganacsiga iyo iskaashiga amni ay ku shaqeeyaan cadaadis joogto ah.

Xaaladda 3

Iskaashi goboleed iyo heshiisyo siyaasadeed

* Itoobiya iyo Eritrea waxay helaan hannaan wada-hadal.
* Soomaaliya waxay gaartaa heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
* Yemen waxaa ka furma hannaan nabadeed oo waara.
* Dalalka Niilku waxay ku heshiiyaan iskaashi biyaha iyo horumarinta.

Saameyn suuragal ah: amni badeed oo hagaaga, ganacsi kordha, iyo awood goboleed oo ka madax-bannaan faragelinta dibadda.

5. Soomaaliya: Maxay uga dhigan tahay isbeddelladani?

Soomaaliya waxay ku taallaa meel isku xirta Gacanka Cadmeed, Badweynta Hindiya iyo marin-biyoodka Bab-al-Mandab. Sidaas darteed, amniga iyo dowladnimadeedu waxay leeyihiin saameyn ka baxsan xuduudaheeda.

Hase yeeshee, juqraafi ahaan muhiim ahaanshaha keliya ma abuuro awood siyaasadeed. Awooddaas waxaa lagu dhisaa hay’ado shaqeeya, heshiis siyaasadeed, amni, dhaqaale iyo siyaasad dibadeed oo leh ujeeddo cad.

Shan arrimood oo Soomaaliya mustaqbalkeeda ku xoojin karto

* Heshiis siyaasadeed oo gudaha ah: In la helo hannaan sharci iyo mid siyaasadeed oo lagu xalliyo khilaafaadka dastuurka, doorashooyinka iyo awood-qaybsiga.
* Amni qaran oo mideysan: In la xoojiyo iskaashiga hay’adaha amniga, dowlad-goboleedyada iyo bulshada, iyadoo lala dagaallamayo Al-Shabaab.
* Siyaasad badeed oo cad: In la horumariyo ilaalinta xeebaha, dekedaha, kalluumeysiga iyo dhaqaalaha badda.
* Diblomaasiyad dheellitiran: In Soomaaliya xiriirkeeda dalalka gobolka iyo quwadaha caalamka ku saleeyso danaha qaranka, heshiisyo cad iyo madax-bannaani go’aan qaadasho.
* Iskaashi gobolka ah: In la taageero wada-hadallada ku saabsan amniga Badda Cas, biyaha Niil, ganacsiga iyo xalinta khilaafaadka.

6. Gunaanad: Gobolku wuxuu wajahayaa isgoys istiraatiiji ah

Geeska Afrika iyo Gacanka Cadmeed waxay ku jiraan marxalad ay isku kulmayaan amniga gudaha, loollanka quwadaha, marin-biyoodka iyo kheyraadka dabiiciga ah.

Itoobiya waxay la tacaalaysaa khilaafaad gudaha ah; Eritrea waxay ku jirtaa loollanka amniga gobolka; Soomaaliya waxay wajahaysaa caqabado dowladnimo; Jabuuti waxay martigelisaa quwado milatari oo kala duwan; Yemen waxay saameyn ku leedahay amniga Badda Cas; Masarna waxay isku mar danaynaysaa Suweys iyo biyaha Niil.

Saadaasha guud ee 2026–2035: Gobolka waxaa u badan inuu sii ahaado goob tartan istiraatiiji ah, balse jihada uu qaadanayo waxay ku xirnaan doontaa heshiisyada siyaasadeed, xakamaynta colaadaha iyo awoodda dalalku u leeyihiin inay danahooda ku maareeyaan iskaashi halkii ay ku tiirsanaan lahaayeen iska horimaad.

Soomaaliya, gaar ahaan, waxay fursad u leedahay inay door muuqda ka qaadato amniga iyo dhaqaalaha gobolka haddii ay xoojiso dowladnimada, midnimada siyaasadeed iyo awoodda hay’adaha qaranka.

Qoraalkani waa falanqayn istiraatiiji ah, ma aha saadaal la hubo. Xaaladaha colaadaha iyo xiriirrada diblomaasiyadeed way is beddeli karaan.

26/09/2026

SOOMAALIYA: Xuquuqda Shuhadada iyo Naafada Ciidanka — Yaa Mas’uul ka ah Jarista Xuquuqda Qoysaska Difaacay Qaranka?

Falanqayn sharci, maamul iyo mas’uuliyad qaran | 26 Sebtembar 2026

Qore: Dr. Mahad Abdikarim — URPDO

Xuquuqda askariga ma ku dhammaataa geeridiisa?

Daryeelka qoysaska askarta ku geeriyootay difaaca dalka iyo kuwa naafada noqday waa arrin la xiriirta caddaaladda, waajibaadka dowladda iyo kalsoonida muwaadiniinta ee hay’adaha qaranka.

Hordhac: Difaaca qaranku waa waajib, daryeelka difaacayaashuna waa mas’uuliyad

Askari naftiisa u hura difaaca qaranka, ilaalinta shacabka iyo jiritaanka dowladnimada Soomaaliyeed wuxuu gudanayaa waajib qaran oo ka culus danihiisa gaarka ah. Marka askarigaasi ku geeriyoodo goobta dagaalka, ama uu ku waayo awooddiisa jireed dhaawac ka soo gaaray adeegga ciidanka, saameyntu kuma eka qofkaas oo keliya. Waxay gaartaa xaaskiisa, carruurtiisa iyo qoyskiisa oo mararka qaarkood ku tiirsanaa mushaharkiisa.

Haddaba, haddii qoysaskaas laga jaro gunnooyinkii iyo xuquuqdii ay ku tiirsanaayeen, ama askarta naafada ah laga hakiyo lacagihii loogu talagalay daryeelkooda, waxaa lama huraan noqoneysa in la isweydiiyo: go’aankaasi ma leeyahay saldhig sharci oo cad? Ma yahay hakad maamul oo ku-meel-gaar ah? Mise waxaa jira dhibaato ka weyn oo la xiriirta habka ay dowladda u maamusho waajibaadkeeda bulsho?

Arrintani ma aha oo keliya lacag la bixiyo ama la joojiyo. Waa imtixaan lagu cabbirayo sida dowladdu u ilaaliso dadka naftooda iyo caafimaadkooda u huray jiritaanka qaranka.

1. Saldhigga sharciga: Xuquuqdu ma aha deeq dowladeed oo keliya

Dastuurkii Jamhuuriyadda Soomaaliya ee 1960, Qodobka 52, wuxuu si cad u sheegayay in dowladdu daryeesho agoonta dadka naftooda ku waayay difaaca dalka. Qodobkaasi wuxuu daryeelka agoonta shuhadada ku xirayay waajibka dowladda, halkii uu ka ahaan lahaa kaalmo ikhtiyaari ah.

Sidoo kale, xeerka shaqaalaha rayidka ee Soomaaliya, Qodobka 77, wuxuu qeexayay gunnooyinka naafonimada shaqaalaha dhaawac ama naafo ku noqda adeegga dowladda. Qodobka 79-na wuxuu ka hadlayay xuquuqda dadka ku dhinta iyagoo gudanaya waajibaad dowladeed, oo ay ku jiraan kuwa ku dhinta hawlgallada difaaca qaranka.

Xeer Lr. 198

Xeer-nidaamiyaha Hay’adda Daryeelka Agoonta Shuhaddada, Naafada iyo Hawlgabka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed

Xeerkan waxaa lagu faafiyey faafinta rasmiga ah ee dowladda 1 Agoosto 2026, wuxuuna hoos yimaadaa Wasaaradda Gaashaandhigga.

Xeerka oo dhan iyo qodobadiisa gaarka ah waa in la akhriyaa ka hor inta aan lagu go’aamin in jarista xuquuqdu sharci tahay ama sharci-darro tahay.

Jiritaanka xeerkan wuxuu muujinayaa in dowladda ay leedahay hay’ad iyo nidaam sharci oo loogu talagalay daryeelka kooxahan. Hase yeeshee, xogta la xaqiijiyey ma muujinayso qodob si gaar ah u oggolaanaya in xuquuqda qoysaska shuhadada ama askarta naafada ah si guud loo jaro.

Sidaas darteed, su’aasha sharciyeed ee ugu muhiimsani waa: Qodobkee ayaa lagu saleeyey go’aanka jarista, yaase awood u lahaa inuu soo saaro?

Tallaabooyinka mudnaanta leh

1. In la shaaciyo tirada qoysaska iyo askarta naafada ah ee xuquuqdooda la hakiyey ama la jaray.

2. In la caddeeyo taariikhda go’aanka, hay’adda soo saartay iyo qodobka sharci ee lagu saleeyey.

3. In la sameeyo dib-u-eegis madax-bannaan oo lagu hubinayo diiwaannada, lacagaha la bixiyey iyo kuwa maqan.

4. In dadka ay khaladaadka maamul saameeyeen loo sameeyo hab ay xogtooda ku saxaan, cabashadana ku gudbiyaan.

5. Haddii la xaqiijiyo lacag sharci ahaan lagu leeyahay, in la dejiyo qorshe cad oo lagu bixinayo.

6. Soomaaliya 2026: Daryeelka ciidanku waa qayb ka mid ah dowladnimada

Dowladnimada laguma cabbiro oo keliya tirada ciidanka, qalabka milatari ama hawlgallada amni. Waxaa sidoo kale lagu cabbiraa sida ay u ilaaliso askariga dhaawacmay, qoyska askariga geeriyooday iyo carruurta uu ka tagay.

Ciidanka qaranku wuxuu u baahan yahay kalsooni ah in adeeggiisa, dhaawaciisa iyo geeridiisa aan lagu illoobi doonin xafiisyada dowladda. Qoysaska shuhadaduna waxay u baahan yihiin nidaam cad oo xaqiijiya in daryeelkoodu aanu ku xirnaan isbeddelka maamul, cidda xilka haysa ama awoodda ay u leeyihiin inay codkooda gaarsiiyaan hay’adaha.

Tani waxay sidoo kale la xiriirtaa tayada hay’adaha, hufnaanta miisaaniyadda iyo awoodda dowladda ee fulinta waajibaadkeeda.

Gunaanad: Xuquuqda difaacayaasha qaranku waxay u baahan tahay sharci iyo fulin

Su’aasha ku saabsan jarista xuquuqda xaasaska, carruurta shuhadada iyo askarta naafada ah waxay u baahan tahay jawaab rasmi ah oo ka timaadda hay’adaha dowladda.

Waa in la kala saaraa hakad ku-meel-gaar ah, khalad maamul, isbeddel sharci iyo joojin aan saldhig sharci lahayn. Go’aan kasta waa in lagu qiimeeyaa sharciga khuseeya, xogta dadka ay saameysay iyo habka cabashada loo maareeyey.

Dowladdu waxay xaq u leedahay inay maamusho miisaaniyaddeeda, balse waajibkeeda sharci iyo bulsho waa inay si hufan u ilaaliso xuquuqda dadka u soo halgamay qaranka.

Daryeelka qoysaska shuhadada iyo askarta naafada ahi ma aha oo keliya arrin lacag-bixin. Waa arrin ku saabsan caddaaladda, karaamada muwaadinka iyo kalsoonida qaranka.

Xogta iyo tixraacyada

Qoraalkani waa falanqayn ku salaysan ilaha sharci iyo dowladeed ee la helay. Ma jiro go’aan gaar ah oo jarista xuquuqda ah oo halkan lagu xaqiijiyey; sidaas darteed sababta dhabta ah iyo sharciyadda jarista waxay u baahan yihiin dukumentiyada kiiska.

Faafinta rasmiga ah — Xeer Lr. 198, Agoosto 2026

Dastuurka Soomaaliya 2026 — Villa Somalia

Dastuurkii Jamhuuriyadda Soomaaliya, Qodobka 52

Xeerka Shaqaalaha Rayidka — Qodobbada 77 iyo 79

Baarlamaanka Federaalka — Miisaaniyadda 2026

Qore: Dr. Mahad Abdikarim — URPDO | Falanqayn ku saabsan xuquuqda, caddaaladda iyo mas’uuliyadda dowladeed.

Address

Maka Almukarama
Mogadisho
252

Telephone

+252616889907

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when URDA posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to URDA:

URDA

09/10/2026

03/10/2026

02/10/2026

28/09/2026

28/09/2026

26/09/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request