27/05/2026
Siyaasada ma la Quuto Mise Siyaasad Qaran baa Lagu Dhiso?
Qore: Mahad Abdikarim
Muddo dheer shacabka Soomaaliyeed waxaa lagu mashquulinayey siyaasad aan ujeedkeedu ahayn badbaadinta qaran, balse noqotay dariiq lagu quuto, lagu kala qaybsamo, laguna ilaashado dano gaar ah. Dadkii waxay u kala safteen siyaasiyiin, halka ay ahayd inay u midoobaan qaranimo iyo horumar.
Maanta qof walba waxaa lagu mashquuliyey:
* yaa xil helaya,
* yaa kursi luminaya,
* yaa la safan,
* iyo yaa la mucaaradsan.
Laakiin su’aasha dhabta ahi waxay tahay:
Shacabka maxaa u qabsoomay?
Dhalinyaradii aqoonta lahayd waxay noqdeen kuwo waqtigooda ku lumiya dood siyaasadeed iyo qabyaalad. Ganacsigii wuxuu wajahaa hubanti la’aan. Shaqo la’aantii way sii korortay. Adeegyadii bulshada sida waxbarashada, caafimaadka, iyo amniga waxay noqdeen kuwo tabar daran. Haddana shacabka waxaa mar kasta lagu mashquuliyaa khilaaf siyaasadeed cusub.
Siyaasaddu asal ahaan waa inay noqotaa jid lagu hago bulshada, laguna ilaaliyo danta guud. Laakiin marka ay isu beddesho “wax lagu quuto,” waxay dishaa himiladii shacabka iyo jiritaankii dowladnimo.
Waxaa murugo leh in shacabka Soomaaliyeed mararka qaar loo adeegsado dareenkooda, saboolnimadooda, iyo qabyaaladdooda si loogu ilaashado kursi ama dano gaar ah. Halkii dadka lagu baraarujin lahaa wax-soo-saar, cilmi, iyo horumar, waxaa lagu mashquuliyaa buuq aan dhammaad lahayn.
Runtu waxay tahay:
Qaran siyaasadda lagu cuno ma hormaro.
Qaran wuxuu ku hormaraa shaqo, cadaalad, hoggaan daacad ah, iyo shacab la mideeyey.
Soomaaliya maanta waxay u baahan tahay in shacabka laga xoreeyo “quudinta siyaasadda,” loona jeediyo:
* waxbarasho,
* shaqo abuur,
* horumar dhaqaale,
* iyo dib u dhis qaran.
Haddii kale, jiilal badan ayaa ku lumi doona wareeg aan dhammaad lahayn oo kursi iyo khilaaf ku dhisan, halka dalkii iyo dadkiiba sii daalayaan.
Taariikhdu waxay xusi doontaa kuwii shacabka ku mashquuliyey siyaasadda lagu quuto, iyo kuwii shacabka ku baraarujiyey dhismaha qaran dhab ah.