Golaha Akhriska ee Ogaal

Call Directions

Golaha Akhriska ee Ogaal OGAAL, waa gole akhris oo ka jira magaalada Laascaanood ee caasimadda Waqooyi Bari.

Waxa uu ka shaqeeyaa horumarinta akhriska xubnihiisa iyo bulshada oo idil ba.

Gorfaynta dhiganaha "الصومال زوايا غير محكية" ee Xasan Maxamuud Qorane iyo Golaha OGAAL.Axad 6september 2026.Soomaaliya…...
06/09/2026

Gorfaynta dhiganaha "الصومال زوايا غير محكية" ee Xasan Maxamuud Qorane iyo Golaha OGAAL.

Axad 6september 2026.

Soomaaliya… Xaglo/dhinacyo Aan La Sheegin

Buugga "Soomaaliya… Xaglo Aan La Sheegin" wuxuu ka hadlayaa Soomaaliya dhinacyo badan oo aan inta badan lagu arkin wararka iyo qoraallada caadiga ah. Qoraagu wuxuu isku darayaa taariikh, safar, suugaan, dhaqan iyo siyaasadda dalka, isaga oo isku dayaya inuu muujiyo in Soomaaliya in aysan ahayn dal iyo ummad dagaal iyo burbur oo keliya taariikhdoodu tahay.

Bilowga buugga, qoraagu wuxuu ka hadlayaa dhaawaca dagaalku ku reebo qofka iyo bulshada. Dagaalku wuxuu saameeyaa qoysaska, dhaqaalaha, xusuusta iyo xiriirka dadka. Dad badan waxay ku koraan cabsi iyo kala shaki, halka siyaasiyiinta iyo kooxaha dagaalladu ay mararka qaar ka faa'iidaystaan dhibaatada dadka.

Qoraagu wuxuu sidoo kale si weyn uga hadlayaa qabyaaladda iyo burburka dawladnimada. Markii hay'adihii qaranku daciifeen, qabiil, maleeshiyaad iyo dano gaar ah ayaa noqday awood muhiim ah. Sida uu qoraagu qabo, Soomaaliya waxay u baahan tahay dawladnimo ku dhisan sharci, muwaadinnimo, waxbarasho iyo isla xisaabtan.

Buuggu wuxuu xusuusinayaa akhristaha taariikhda dheer ee Soomaaliya. Magaalooyinka xeebaha sida Muqdisho, Saylac, Marka, Baraawe, Boosaaso iyo Kismaayo waxay lahaayeen xiriir ganacsi oo la gaari jiray Afrika, Carabta iyo Aasiya. Badda, ganacsiga iyo xooluhu waxay qayb weyn ka ahaayeen nolosha Soomaalida.

Qoraagu wuxuu kaloo ka hadlayaa fiditaanka Soomaalida ee Geeska Afrika iyo sida xuduudihii gumayigu u kala qaybiyeen bulshooyin h**e isugu xirnaa. Arrintan ayuu la xiriirinayaa fikradda Soomaaliweyn iyo dareenka ay Soomaalidu ka qabto dhulalkii ay dad Soomaaliyeed ku noolaayeen.

Diinta Islaamka iyo suugaantu waxay xogta buugga kaga jiraan meel muhiim ah. Islaamku wuxuu saameyn ku yeeshay dhaqanka, waxbarasada iyo xiriirka Soomaalida iyo dunida kale. Dhanka suugaanta, qoraagu wuxuu si gaar ah u muujinayaa doorka gabayga oo muddo dheer ahaa hab lagu gudbiyo taariikh, xigmad, siyaasad iyo dareen. Wuxuu ka digayaa in suugaan badan ay lumi karto haddii aan la qorin lana kaydin.

Qayb kale oo muhiim ah waa halgankii Daraawiishta iyo Sayid Maxamed Cabdulle Xasan. Qoraagu wuxuu halgankaas ku tilmaamayaa mid aan ku koobnayn dagaal hubaysan, balse ay gabayada iyo wacyigelintu door weyn ku lahaayeen. Inkastoo Daraawiishta laga adkaaday, haddana raadkii halgankooda iyo fikraddii iska caabbintu way sii noolaadeen.

Buuggu wuxuu sidoo kale dul istaagayaa kacaankii 1969, xilligii Soomaaliya ay isku dayaysay inay dhisto dawlad xooggan, waxbarasho iyo hay'ado qaran. Hase yeeshee, markii dambe waxaa batay cadaadiska siyaasadeed iyo khilaafka dowladda iyo bulshada, gaar ahaan culimada iyo dadka fikirka ka duwan qabay.

Dagaalkii Ogaadeeniya ee 1977–1978 wuxuu ahaa dhacdo kale oo buuggu si weyn u xusayo. Guuldarradii Soomaaliya waxay dhaawac weyn u geysatay awooddii dowladda, waxaana xigay mucaarad hubaysan, dhaqaale xumo iyo khilaaf siyaasadeed. Ugu dambayntiina dowladdii dhexe way burburtay, dalkuna wuxuu galay dagaallo sokeeye iyo kala qaybsanaan.

Qoraagu safarradiisa Soomaaliya wuxuu ku muujinayaa dhinaca kale ee dalka. Kismaayo, Boosaaso, Sanaag iyo meelo kale wuxuu ku arkayaa dad caadi ah oo weli nolol iyo rajo leh, inkastoo ay jiraan dhibaatooyin badan. Wuxuu doonayaa in Soomaaliya lagu arko wax ka badan sawirka burburka ee caalamku inta badan yaqaan.

Qoraagu wuxuu sidoo kale ka hadlayaa aqoonsiga Soomaalida iyo xiriirka ay la leeyihiin Afrika iyo dunida Carabta. Soomaaliya juqraafi ahaan waa Afrika, laakiin diinta, ganacsiga iyo taariikhda ayaa xiriir xooggan la leh dunida Carabta. Waxaa intaas dheer takoor iyo kala sarreyn gudaha bulshada Soomaaliyeed, taas oo qoraagu u arko dhibaato u baahan in si dhab ah looga hadlo.

Qurbaha ayaa isna buugga kaga jira meel gaar ah. Qofka qurbaha jooga wuxuu heli karaa nolol iyo fursado cusub, laakiin mararka qaar wuxuu si ka xoog badan u dareemaa xusuusta dalkiisa, qoyskiisa, dhaqankiisa iyo carruurnimadiisii.

Ugu dambayn, qoraagu wuxuu tusaale uga soo qaataa dalal sida Rwanda iyo Koonfur Afrika si uu uga hadlo sida bulshooyin soo maray dagaal, xasuuq iyo cunsuriyad ay isku dayeen inay dib isu dhisaan. Wuxuu sidoo kale xusayaa taageeradii Soomaaliya ay h**e ugu fidin jirtay halgannadii Afrika iyo sida Soomaalida qaarkeed markii dambe ay dhibaatooyin ugala kulmeen Koonfur Afrika.

DHAMMAAD.

Allaa mahad leh.

Q: Abdimajiid Abtidoon.

Golaha Akhriska ee OGAAL.

Gorfaynta dhiganaha “THE IDEA OF A STATE Building a Republic and a Moral Argument for Somalia’s Fature”Arbaca August 26,...
26/08/2026

Gorfaynta dhiganaha “THE IDEA OF A STATE Building a Republic and a Moral Argument for Somalia’s Fature”

Arbaca August 26, 2026, Laascaanood, Golaha Akhriska ee OGAAL waxa uu gorfeeyey dhiganaha “ARAGTIDA DOWLADNIMADA Dhismaha Jamhuuriyad iyo Dood Akhlaaqeed Ku Aaddan Mustaqbalka Soomaaliya” ee uu qoray lataliyihii h**e ee amniga qaranka Soomaaliya, Xuseen Sheekh-Cali.

Dhiganahan oo ka kooban shan qaybood oo isku tidcan iyo 20 cutub, waxaa uu si xeel dheer usoo bandhigayaa min qiimaynta xaalada burburka dhalisay ilaa qeexidda xalka mushkiladaha ina haysta. Waxa uu ku bilaabayaa xididka qiyamka iyo siyaasadaha burburka dhaliyey ilaa soo bandhigista mabaa'di da aasaaska u ah soo kabashada, sidoo kale dhiganahu wuxuu iftiiminayaa caqabaddaha taagan iyo xalkooda.

Burburkii waddanka ka dhacay 1991kii ma uu ahayn mid isaga dhacay si kedis ah, waxa uu ahaa mid la kowsaday dowladnimada soomaaliyeed, islamarkaana soo uumi baxayey muddo dheer; ay sababtu tahay weligeed si dhab ah uguma xididdaysan gunta qiyamka dadkeeda. Waxa burburay waxa uu ahaa hay’addo dowladeed oo ah qalfoof qaawan, kuwaas oo ka madhan arrin lawadaago, qiyam lawada dhowro, iyo aragti qaranimo oo ka qaalib noqota wacyiga gaamuray ee tolleysiga.

Faraqa udhexeeya labada erey “dowlad” iyo “qaran” ayuu dhiganahu xusayaa, kuwaas oo dadku aalaa isku si u adeegsadaan. Haddaba, si aan u ogaanno meesha sartu ka qudhunsantahay, waa inaan kala saarnaa labadaas erey. Dowladdu sida shaacsanaha ah waa dad joogto ugu nool dhul xuduudo la aqoonsanyahay leh, haystana hay’ad awood u leh in ay dhaqan geliso sharciga. Sidoo kalana waxa ay ka koobantahay afar tiir oo kala ah: dad, dhul, dowlad, iyo madaxbannaani.

Qarannimaduse saas way ka duwantay; qaranimadu waa sheeko lawadaago, dadka isku xidha, khiyaal iyo isku dareenna ka dhiga, qarannimadu waa dabarka aaminaadda iyo daacadnimada ee isku haya umad dowlad iyo dan wadaag ah. Haddaba, umadda soomaaliyeed dowladnimo wax way kasoo aragtay, ase qarannimo waa mid udhimman.

Nidaam kasta oo siyaasaadeed waxa uu kadhashaa gunta qiyamka dadkiisu leeyahay. Soomaalidu waxa ay lahayd nidaamyo qiyamkeeda ku dhismay oo ku qotoma xeerar iyo tolnimo. Qarniyo badan arrimaha bulshada waxaaa lagu maamuli jiray xeer-dhaqameed kadhashay waayo aragnimada miyiga iyo hiddaha bulshada.

Xeer-dhaqameedkaasi iyadoo bulshada uu dhaqo loona hoggaansamo ayaa hal mara waxa dusha lagaga keenay dowladnimada casriga ee la soo waariday, taas oo wadata xeerar qoran, soohdimo cayiman, iyo xafiisyo kala sarreeya. Dhaqankii talinjiray iyo hiddihii suubbanaa ee soomaalidu kusoo caano maashay ayaa oodaha loo rogay oo meesha laga saaray, halkii ay ahayd in laga fakaro hannaan la isugu dhafi karo nidaamkii bulshadu taqaanay iyo dowladnimada casriga ah.

Soomaaliya khasab iyo dhalan rog ayay ku casriyowday. Nidaamkeedii h**e ee ay taqaanay ayaa lagu bedelay mid cusub oon laga fiirsan, sidaas ayeyna ku bilaamatay isddiidada ragaadisay qaran dhiska soomaaliyeed. Isla goor h**e ayaana dadku ku baraarugeen in nidaamka dusha looga soo rogay uu yahay maqaar-saar, saancaddaalihii reer yurubna uu weli si dadban geyiga uga talinayo.

Buuggu waxa uu xusayaa in qabiilku aanu ahayn caqabad iskiis u hortaagan horumarka qaranimada, ase aafadu tahay si taban u adeegsigiisa iyo mudnaansiinta idhaha laga lalinayo. Qofaynta hay’adaha dowladda iyo qaniimaysiga hantida qaranka, wacyi-xumida iyo waddaniyad la’aanta, xigtaysiga iyo xatooyada, musuqmaasuqa iyo maaweelada, danaysiga iyo damiir la'aanta, lurka iyo leelleelinta siyaasadeed ee bulshada lagu hayo, dhammaantood waxay salka ku hayaan ama kasoo fulaan anshax-xumo, qiyam la’aan iyo damiir dhintay.

Dal dihin, dadkiisuna silic, macaluul iyo duruuf abaareed wajahayaan, tiiyoo ay udheertahay in badaha laga sumeeyo, khayraadkiisana la bililiqaysto, waxaa afartii sanaba kaltirada kooxo qabqablayaal ah, kuwaas oo markay wanbarka dalka looga arrimiyo hantaan kala dira ilaa shaqaale hoosaadka hay'ad kasta, iyagoo abaalcelin iyo qaniimo ahaan ugu macsuuma (sharfa) xilalka hay’adahaas kuwo kale oo ay axasaab iyo ehel wadaag yihiin.

Daacadnimada iyo qaddiyada wanaagsan kuwa ku sifooba waxay noqdaan tuke cambaar leh, iyo tilmaamo qofkii lagu sheego la ugaadhsado, ilaa uu gaadho heer uu ku qasbanaado inuu waddanka ka baxsado ama uu oggolaado inuu xumaanta iyo xaaraanta la miisto mooryaanta mahoobiday majaraha waddanka.

Haddaba, umadda soomaaliyeed waxay haysataa fursad kasta oo ay dib ugu istaajinkarto qaranimadeeda. Waa umad leh oo haysta imkaaniyaad tiro beel ah oo aanay nasiib uyeellan heliddooda waddamo badan oo maanta ka qaranimo horreeya.

Marka la helo hoggaan ku tilmaamam ammaano, qiyam iyo akhlaaq, isla markaana leh dadnimo iyo damiir wanaagsan, dadkuna kalsooni ku qabaan, waa marka wax kasta jidka togan cagta saari doonaan.

Dhiganuhu wuxuu awoodda saarayaa laba qodob, la’aantoodna siduu ku dooday umaddu aanay raaf riixi doonin. Kow waa dhisadda qiyamka, akhlaaqda, ammaanada iyo damiirka umadnimo. Kan labaadna waa in la sameeyo mudnaansiin (Prioritization), in jago kasta qofka ugu habboon ee kartida u leh masuuliyaddaasna kasoo bixikara loo igmado.

Haddaba, si taas looga midho dhaliyo, qiyamka iyo damiirka umadnimo waxaa sal u ah oo raadeeya saddex qolo, waana saddexda ay tahay inay si gaar ah xilka isga saaraan dhisidda qimanka, akhlaaqda, iyo damiirka umadeed.

1. Waalidka: waalidku waa inuu ku anqariyaa ilmaha qiyamka suubban.

2. Baraha: macallinku waa inuu kobciyaa doorkiisa qiyam dhiska jiilasha kacaamaya.

3. Culimada diinta: wadaaddada diintu waa inay iyana doorkooda qaataan oo masaajidda iyo goobaha fagaarayaasha ka fidiyaan wacyiga diinta iyo qiyamka suubban, umadda ugu qeexaan qofkii musuq ku kaca inuu danbiile ceebaysan oo Eebbe weyne danbi ka galay yahay intaanan dadkaba lasoo gaadhin.

Ugu danbayntii, ummaduhu halka ay ka dumaan ama ka dhismaan waa anshaxa iyo qiyamka. Marka qiyamka iyo akhlaaqdu suulaan, waxaa cagta la saaraa waddada burburka iyo halaagga; marka la dhiso oo la kobciyana, waxaa soo iftiima rajada horumarka iyo qaranimada.

Gabyaagii reer Masar ee Shawqi isna waakii lahaa:

"إنما الأمُّمُ الأخلاقُ ما بَقِيَتْ *** فإنْ هُمُ ذَهَبَتْ أخلاقُهُمْ ذَهَبُوا"

Tani waa sunne caam ah, dhab ahaanteedana la wada ogaaday. Saddexdaas qolo ee kor ku xusan iyo qof kastowba waa inaad xil iska saartid toosinta qiyamka iyo quruxda bulshadaada.

DHAMMAAD.

Allaa mahad leh.

Q: Cabdiqafaar Cali Guure.

Golaha Akhriska ee OGAAL.

Gorfaynta dhiganaha:"مصادر تارخ الصومال ومراجعه عرض ونقد"Jimce, Deseember 13, 2024, Laascaanood, golaha akhriska ee OGA...
13/12/2024

Gorfaynta dhiganaha:"مصادر تارخ الصومال ومراجعه عرض ونقد"

Jimce, Deseember 13, 2024, Laascaanood, golaha akhriska ee OGAAL, waxa uu gorfeeyey dhiganaha:"مصادر تاريخ الصومال ومراجعه عرض ونقد" ee uu qoray ustaad: Maxamed Xuseen Macallin Cali.

Dhab ahaan, qoraagu mawduucii uu u qalin-qaatay si weyn ayuu uga soo dhalaalay. Waxa uu qoraagu u banbaxay in uu in keeno ilaha taariikhda Soomaalida laga heli karo iyo maraajicda loogu laaban karo sugnaanta taariikhda dalka iyo dadka Soomaaliyeed. Waxa uu sheegay marjac kasta iyo mawduuca uu diiradda saarayo ee loogu laaban karo, dhiganeyaasha maraajicda ah ee uu soo qaatayna waxa uu ku sameeyey isdultaag cuddoon oo akhristaha fahan hordhac ah oo muc leh ka siinaya sooyaalka loogu tegayo.

Hordhac guud oo cilmiga taariikda ah kadib, dhiganahu waxa uu ka koobanyahay: guudmarka afar cutub oo waaweyn iyo maraajicdooda kuwaas oo kala ah: sooyaalkii h**e(qadiimka ah) ee Soomaalida, Soomaaliya iyo xilligii Islaamku soo gaadhay, taariikhda Soomaaliya ee waayaha casriga ah; xilligii gumaysiga illaa burburkii, iyo ugu danbayn, cutubka afraad, oo uu ku soo qaadanayo: aagag muhiim ah oo ay Soomaalidu qoraalkeeda ku abbaartay, kuwaas oo ay ugu waaweynyihiin qoraalka ay Soomaalidu ka samaysay:

b) taariikh-nololeedka qof leeyahay
t) taariikhda qabaai'lka Soomaaliyeed
j) warbaahinta iyo hawlaheeda
x) waayaha magaalooyinka Soomaaliyeed qaarkood
kh) tagtada culimada Suufiyada iyo cibaado-u-go'a(suhdiga).

Ugu danbayn, kitaabku waa mid ka mid ah dhiganeyaasha ugu mucda badan ee laga qoray sooyaalka Soomaalida, waxaana akhristuhu ka helayaa magacyada marjacyo tiro badan oo uu taariikhda Soomaalida ugu laaban karo.
Guud ahaanna, waa dhigane ka soo baxay ujeedadii loo qoray.

Q. Axmed Cabdi Faarax

Golaha akhriska OGAAL

Allaa mahad leh.

21/02/2024

Qoristii far Soomaalida.

Waa sannadkii 1972-dii; waxaa soomaalida u dhashay waxay waayo sugayeen, waxay heleen tawanaanshihii ay tebayeen inay arkaan far Soomaalida oo qoran. Dadaallo badan oo loo sameeyey si keli ah iyo si wadar ahba waa lasoo arkay se guusha lama dhadhamin sannadkan ka hor midhuhuna uma bislaan siday xilligan yihiin waa 1972-dii e.

Xilliyo badan bay aqoonyahanno soomaali ahi isku dayeen inay qoraan farteenna marka laga soo bilaabo inta la ogyahay Cismaan Yuusuf Keenadiid oo 1920-kii qoray far Cusmaaniya la magac baxday. Inta u dhaxaysay 1950-1960 bay aad usoo ifbexeen qoraayo Soomaaliyeed oo arrintan ku dhiiranaya kuwaas oo keenay faro laatiin iyo Carabi kala ahaa.

1960-kii ayaa Madaxweyne Aadan-Cadde magacaabay guddi ka kooban sagaal xubnood kuwaas oo kasoo talinaya farta aynu qaadan doono; waxay ahaayeen gudidaasi.

1. Muuse Xaaji Ismaaciil Galaal, Guddoomiye
2. Yaasiin Cusmaan Yuusuf – xubin
3. Maxamuud Saalex (Ladane)- Xubin
4. Dr Ibraahim Xaashi Maxamuud – xubin
5. Khaliif Suudi- Xubin
6. Mustfa Sheekh Xasan- xubin
7. Shire Jaamac Axmed- Xubin
8. Xuseen Sheekh Axmed (Kaddare)- Xubin
9. Yuusuf Maygaag Samatar- Xoghayn

Aqoon baadhis iyo xog ururin ay sameeyeen kadib waxay gudidani soo jeediyeen in la qaato farta Shire Jaamac Axmed oo laatiin ahayd taas oo dadka qaar u arkayeen in Laatiin tahay Laadiin sidaas darteed aysan suubanayn in la qaato. Waxay kaalinta labaad soo geliyeen farta uu sameeyey Xuseen Sheekh Axmed Kaddare.

21 January 1971 Waxaa la dhisay guddiga AfSoomaaliga, gudigan waxaa dhisay golaha sare ee kacaanka si ay u sameeyaan xarfaha ugu haboon ee lagu qoraayo Soomaaliga.
Guddigan waxaa uu ka koobnaa 21 oo ah xeeldheerayaal Afafka ah iyo labo lataliye. 1972-dii bishii February 21-dii ayaa lagu dhawaaqay farta la isla qaatay kadibna waxaa lagu dhigay dugsiyadii. Intaas kadib waxaa la qaaday ololihii far barista reer miyiga oo ay samaynayeen dhallintii dugsiyada ku baratay.

Magacyada gudidii.
1. Sharif Salah Mohamed Ali, Gudoomiye
2. Yaasin Cismaan Keenadiid
3. Mustaf Sheekh Xasan
4. Axmed Cali Abokar
5. Yuusuf Xirsi Axmed
6. Msuse Xaaji Ismaaciil Galaal
7. Cabdidaahir Affey,
8. Aw Jaamac Cumar Ciise
9. Dahabo Faarax Xasan
10. Cabdulaahi Xaaji Abuubakar
11. Cabdullaahi Ardeeye
12. Xasan Sheekh Muumin
13. Maxamed Nuur Caalin
14. Maxamed Xasan Aaden (Gaheyr)
15. Xirsi Magan Ciise
16. Cumar Aw Nuux
17. Cabdullaahi Xaaji Maxamuud (Insaaniya)
18. Iikar Bannaa Xadaad
19. Aaqib Cabdullaahi
20. Xuseen Sheekh Axmed Kadare
21. Axmed Cartan Xaange
22. Maxamed Xaaji Xuseen Sheeko Xariir
23. Cabdiraxmaan Nuur Xirsi

~ Afhayeenka Golaha Akhriska ee Ogaal.

"Maadaama uu Jawaad Albaqdaadii hal xabbo ku dhuftay Wasfi At-tel balse waxaa la helay xabbad kale oo kaga dhacday garab...
10/02/2024

"Maadaama uu Jawaad Albaqdaadii hal xabbo ku dhuftay Wasfi At-tel balse waxaa la helay xabbad kale oo kaga dhacday garabka taas oo xeer-ilaalintii Maxkamaddu sheegtay in Wasfi u geeriyooday xabbadda garabka markaasna aan la hayn cidda ku dhufatay, Jawaad Albaqdaadina kiiskan lagu waayey maadaama xabbadiisu cududda kaga dhacday. Warbixinta maxkamadda waxay reer Urdun ugu yeedheen Masrixiyad."

Qoraalkan oo ah guudmarka iyo sookoobidda buugga Amiirka Cas ee uu qoray Kamaal Marjaan, isaga oo dhammaystiran kala deg oo ka akhriso ligaxan hoose. Waana qalinkii: Maansaawi Axmed Cali

Address

Laascaanood

Telephone

+252634958509

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Golaha Akhriska ee Ogaal posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category