01/06/2026
BAAQ KU SAABSAN XAALADDA XUMMADDA EE DALKA KA JIRTA.
Ururka Dhakhaatiirta Somaliland (SLMA) waxa uu walaac weyn ka muujinayaa korodhka
bukaannada la ildaran xaaladda xummadda ee qaybo ka mid ah dalka, taas oo saamayn ballaadhan ku yeelatay caafimaadka bulshada.
Maalmihii u dambeeyey waxa isa soo tarayay bukaannada la ildaran xaalad caafimaad oo
bukaannada ku keenaysa xummad daran, muruqyo xanuun, daal iyo tamar-darro. Xaaladdani waxay u baahan tahay in jawaab rasmi ah laga bixiyo lana caddeeyo nooca xanuunka, habraaca daawayntiisa, iyo sidii loo xakamayn lahaa. Xaaladdan waxaa muhiimad gaar ah u sii yeelaya, iyadoo la og yahay in cudurro faafa oo khatar ahi ka dillaaceen dalal badan oo ay bulshadeennu xidhiidh iyo isu-socod la leedahay.
Ururka Dhakhaatiirta Somaliland waxa uu aaminsan yahay in marka ay soo baxaan xaalado caafimaad oo bulshada saamaynaya, ay muhiim tahay in hay’adaha caafimaadka ee qaranku hormuud ka noqdaan bixinta xog rasmi ah, hagidda bulshada, iyo isku-dubbaridka dadaallada lagu xakamaynayo xaaladaha noocan oo kale ah.
Sidaa awgeed, Ururka Dhakhaatiirtu waxa uu soo jeedinayaa talooyinka hoos ku xusan:
# 1. TALOOYIN KU SOCDA BULSHADA
Ururku wuxuu bulshada ku boorrinayaa:
1. Inay ilaaliyaan nadaafadda deegaanka iyo tan shakhsiga ah ba si looga hortago faafintaan
xanuunada.
2.Inay ka takhalusaan goobaha ay biyuhu fadhiyaan ee ay kaneecadu ku taranto.
3. Inay iska buufiyaan kaneecada ama isticmaalaan marakaneecooyin
4. Inay si degdeg ah u raadsadaan adeeg caafimaad marka ay isku arkaan calaamadaha
xummadda, isla markaana aan bukaanka lagu hayn guriga iyadoo aan la helin talo
caafimaad.
5. Inay qaadashada dawooyinka xummad-jebinta iyo xanuun-baabi’iyeyaasha kala tashadaan xirfadlayaasha caafimaadka, maadaama ay jiraan dawooyin aan ku habboonayn ama khatar ku noqon kara xanuunnada qaarkood.
6. In bukaannada qaba cudurrada daba-dheeraada sida macaanka, dhiig-karka iyo tayroodhka islamarkaan xanuunkan xummada leh isku arka aanay joojin dawooyinkooda joogtada ah ay xanuunnadaa u qaataan ilaa ay kala tashadaan xirfadle caafimaad.
#2. TALOOYIN KU SOCDA XIRFADLAYAASHA CAAFIMAADKA IYO GOOBAHA CAAFIMAADKA
Ururku wuxuu xirfadlayaasha caafimaadka iyo goobaha caafimaadka ku boorrinayaa:
1. In aan qof kasta oo qaba xummad loo qaadan inuu qabo Dengue Fever oo keliya, balse laga
baadho dhammaan cudurrada kale ee xummadda keeni kara sida duumada (Malaria),
qoorgooyaha (Meningitis), tayfoodhka (Typhoid Fever), iyo cudurrada kale ee la midka ah, si loo helo ogaansho sax ah iyo daaweyn habboon.
2. In bukaannada la ildaran xaaladda xummadda laga dhaafo khidmadda kaadhka ugalista
dhakhaatiirta islmarkaana loo fudaydiyo helintaanka adeegyada caafimaadka.
3. In qiimaha dawooyinka xummad jebinta iyo faleembooyinka (IV Fluids) hoos loo dhigo si
bulshadu u awooddo iibsiga dawooyinkaa.
4. In la kordhiyo saacadaha shaqada ee bukaan-socodka iyo helitaanka dhakhaatiirta si
bulshada loogu adeego.
5. In si joogto ah loo ururiyo xogta bukaannada xummaddu ku dhacday, isla markaana loo gudbiyo Wasaaradda Horumarinta Caafimaadka, si loo xoojiyo nidaamka dabagalka cudurrada (Disease Surveillance)
# 3. BAAQ KU SOCDA WASAARADDA HORUMARINTA CAAFIMAADKA
Ururka Dhakhaatiirta Somaliland wuxuu Wasaaradda Horumarinta Caafimaadka ugu baaqayaa:
1. In si degdeg ah loo sameeyo baadhitaan rasmi ah oo ku saabsan dillaaca cudurkan xummadda daran wata (Outbreak Investigation).
2. In loo saaro guddi farsamo oo ay hoggaaminayaan khubarada caafimaadka bulshada (Public Health Experts), iyo shaybaadhlayaal khibrad leh si loo ogaado sababta dhabta ah (Causative Agent) ee keentay xanuunkan.
3. In la xoojiyo awoodda shaybaadhada dalka islamarkaana la hawl galiyo mishiinnada lagu
ogaan karo xanuunada Virus-ku keeno sida PCR Machines ka. si loo helo baadhitaanno
sax ah oo lagu xaqiijin karo cudurrada la tuhunsan yahay
4. In bulshada si joogto ah loola wadaago natiijooyinka baadhitaannada iyo xogaha
caafimaadka ee la xaqiijiyey.
5. In la diyaariyo goobo caafimaad oo loogu talo-galay bukaannada xummaddu soo ridatay,
islamarkaana dawada iyo adeegga ba bilaash looga dhigo.
Ugu dambayn, Ururka Dhakhaatiirta Somaliland (SLMA) wuxuu caddeynayaa inuu garab taagan
yahay Wasaaradda Horumarinta Caafimaadka iyo dhammaan bahwadaagta caafimaadka si loo
xoojiyo ilaalinta caafimaadka bulshada, loona horumariyo awoodda dalka ee ka hortagga,
ogaanshaha iyo ka jawaabista cudurrada faafa.
Ururka Dhakhaatiirta Somaliland (SLMA) mar walba waxa uu u taagan yahay ilaalinta iyo
horumarinta xuquuqda caafimaadka bulshada, iyo sidoo kale taageeridda iyo horumarinta
xirfadlayaasha caafimaadka.
“Caafimaad-qabka bulshadu waa furaha horumarka qaranka.”
…………………..DHAMMAAD…………………..
