01/08/2026
Każdy chłopaczek chce być ranny...
sanitariuszki — morowe panny,
i gdy cię kula trafi jaka,
poprosisz pannę — da ci buziaka — hej!
(fragment piosenki „Pałacyk Michla”)
Konspiracyjne szkolenie sanitarne w okresie II WŚ cz. 2
We wszystkich organizacjach ramach konspiracyjnych powstałych po Wrześniu 1939 roku rozpoczęto tworzenie oddziałów medycznych, w skład których wchodzili lekarze, pielęgniarki, studenci medycyny i harcerki (mające doświadczenia w zakresie służby sanitarnej i opiekuńczej w Wojnie Obronnej 1939r.). Ich celem było zabezpieczenie potrzeb oddziałów walczących zbrojnie z okupantem oraz organizacja szkolenia dla przyszłych sanitariuszek – celem było przygotowanie personelu medycznego do przyszłego powstania zbrojnego na ziemiach okupowanych.
Fragment wywiadu z sanitariuszką Zofią Arendarczyk, pseudonim „Zosia”, która w czasie Powstania Warszawskiego była sanitariuszka w Zgrupowaniu „Zaremba-Piorun”. :
„Wiem, że przysięgę składałam w prywatnym mieszkaniu w lutym 1942 roku. Naturalnie bez żadnych dowodów składało się przysięgę. Oczywiście wyglądałam na dosyć rosłą, więc prawie że uważano, że mam osiemnaście lat, bo nie wolno było wcześniej. Niby nie wolno było, ale przecież wszyscy wiedzieli, że wcześniej myśmy wstępowały do konspiracji. Właściwie wtedy odbywały się różne szkolenia, szkolenia na przykład sanitarne, to przeważnie z nami mieli studenci medycyny, też zakonspirowanej, Zaorskiego i tak dalej. Był student Kazio, który nas ciągle uczył różnych rzeczy, postępowania w nagłych wypadkach, zaopatrzenia ran, bandażowania i tak dalej. Odbywało się to bardzo często w moim domu na ulicy Poznańskiej. Poza tym odbywały się również szkolenia wojskowe. Nawet uczono nas strzelać. Nic z tego nie umiałyśmy pewnie. Naturalnie obsługa broni, tego było mniej dla nas, ale jednak było. To już się gdzie indziej odbywało. To chyba najważniejsze. Odbywałyśmy też praktyki w Szpitalu Ujazdowskim. Naturalnie kierownictwo szpitala wiedziało, że jesteśmy z konspiracji, ale poza tym nikt nie wiedział”.
Fragment wywiadu z sanitariuszką Haliną Jędrzejewską, pseudonim „Sławka”, która w czasie Powstania Warszawskiego była sanitariuszką w Batalionie „Miotła” - Zgrupowanie „Radosław”:
„Uczyłyśmy się zakładać opatrunki, opatrywać rany, przygotowywać unieruchomienie, zakładać chustę trójkątną, zakładać opatrunki unieruchamiające górę, bark. (…) To było takie typowe szkolenie, jak postępować z nieprzytomnym, jak przenosić rannego, w jaki sposób go zabezpieczać”.
Tajne nauczanie odbywało się również na uczelniach i w szpitalach. Dzięki działalności Uniwersytetu Warszawskiego wiele osób ukończyło studia medyczne jeszcze w trakcie wojny.
Istniała również specjalistyczna szkoła dr. Jana Zaorskiego, tzw. Prywatna Szkoła Zawodowa dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego. Zarówno studenci, jak i wykładowcy byli także członkami AK. W swoich wspomnieniach wiele sanitariuszek tłumaczy, że tajne nauczanie pielęgniarstwa oraz medycyny obejmowało nie tylko wiedzę teoretyczną i praktyczną. Powodowało, że ludzie stopniowo wyzwalali w sobie najwyższe wartości. Na pierwszym miejscu stawiano koleżeństwo, bezinteresowność, poświęcenie. Ludzie w obliczu wojny i zagrożenia zdawali sobie sprawę, że życie jest jedno. Że jeśli nie połączy ich wspólna idea i świadomość, to nie uda się obronić przed okupantem. Stąd też liczni chętni w różnym wieku szukali sposobu, aby choć trochę przysłużyć się Polsce.
W większości szpitali prowadzono tajne nauczanie, np. Szpital Wolski prowadził kursy i szkolenia dla lekarzy, a szpital Dzieciątka Jezus od lipca 1944 r. ‒ prowadził wzmożone kursy dla sanitariuszek.
Do Powstania Warszawskiego sanitariuszki szykowały się od dawna. Ostatnie dni lipca 1944 roku spędziły w napięciu. Były gotowe, czekały tylko na znak. Torby sanitarne spakowane, w środku bandaże, wata, gazy, jodyna, spirytus, woda utleniona, igły, strzykawki, trochę leków. Gdy okazało się, że to już – wystarczyło przerzucić torbę przez ramię, uprzedzić rodziców (jeśli zdążyli wrócić z pracy), by się nie martwili, bo wrócą za kilka dni. A potem można było pobiec w umówione miejsce zbiórki oddziału powstańczego...
----------------------
Konspiracyjne szkolenie sanitarne w okresie II WŚ cz. 1
https://www.facebook.com/photo?fbid=764596762585146&set=a.273640655014095
----------------------
Piosenka „Pałacyk Michla” - autor: Józef „Ziutek” Szczepański – żołnierz Harcerskiego Batalionu AK „PARASOL”
----------------------
Zofia Arendarczyk „Zosia” - https://www.1944.pl/archiwum-historii-mowionej/zofia-arendarczyk,1055.html
----------------------
Halina Jędrzejewska „Sławka” - https://www.1944.pl/archiwum-historii-mowionej/halina-jedrzejewska,751.html
----------------------