Stowarzyszenie im. Aleksandry Wachniewskiej

13/06/2026

To tutaj wielu zaczyna odkrywać Zwierzyniec

Na zdjęciu widzimy kościół „na wodzie” pw. św. Jana Nepomucena w Zwierzyńcu. Słońce zmierzające ku zachodowi tworzy efektowne światło nad odnowioną elewacją świątyni, a jej sylweta odbija się w spokojnej tafli stawu niczym w lustrze.

Choć kościół jest dziś jednym z najczęściej fotografowanych zabytków Roztocza, jego znaczenie wykracza daleko poza walory architektoniczne i krajobrazowe. To właśnie on stał się najbardziej rozpoznawalnym symbolem dawnego Założenia Willowego – miejscem, które dla wielu osób stanowi pierwszy krok do odkrywania historii Zwierzyńca.

Studium „Villa restituta w Zwierzyńcu” wskazuje, że wyjątkowość Zwierzyńca polega na tym, iż kolejne warstwy jego dziejów pozostają do dziś czytelne w krajobrazie. Kościół „na wodzie” jest jednym z najważniejszych świadków tej ciągłości, który łączy pamięć o czasach Ordynacji Zamojskiej, krajobrazie dawnej rezydencji i współczesnej tożsamości miasta.

Dziś, po zakończeniu głównego etapu remontu konserwatorskiego, obiekt sakralny odzyskuje należne mu miejsce w krajobrazie i świadomości mieszkańców.

To właśnie takie niezwykłe lokacje sprawiają, że Zabytkowe Serce Zwierzyńca jest przestrzenią o wyjątkowej wartości kulturowej i historycznej. Dzięki nim dziedzictwo miasta ciągle trwa żywe, zrozumiałe i warte zachowania dla przyszłych pokoleń.



©MJP

06/06/2026

Klucz do zrozumienia Zwierzyńca

Na zdjęciu widzimy kościół pw. św. Jana Nepomucena w Zwierzyńcu – najbardziej rozpoznawalny symbol miasta i najcenniejszy zachowany zabytek Założenia Willowego. Promienie porannego późnowiosennego słońca odbijają się w tafli stawu, a całość otacza bujna zieleń miasta-ogrodu.

Choć świątynia jest dziś postrzegana przede wszystkim jako samodzielny historyczny obiekt, jej znaczenie jest coraz większe. W Studium „Villa restituta w Zwierzyńcu” podkreślono, że kościół stanowi jeden z kluczowych punktów odniesienia całego krajobrazowego układu i pozwala zrozumieć sposób organizacji przestrzeni dawnej rezydencji Zamoyskich.

Przed budową kościoła “na wodzie” życie religijne mieszkańców koncentrowało się wokół kaplicy urządzonej na piętrze renesansowej modrzewiowej willi. Tam przez ponad stulecie odprawiano nabożeństwa i udzielano ślubów. To sanktuarium było na tyle ważne, że pojawiło się w zapiskach Bazylego Rudomicza, rektora Akademii Zamojskiej w XVII wieku, który wielokrotnie odwiedzał służbowo wypoczywającego ordynata i pozostawił liczne cenne świadectwa o istotnych wydarzeniach.
To właśnie w takich miejscach najłatwiej odczytać ciągłość historii Zwierzyńca. Mimo upływu wieków i utraty głównej modrzewiowej willi, kościół sakralizuje całość założenia z układem wodnym i nadal pozostaje nie tylko dominantą krajobrazową, ale jest także znakiem naszej tożsamości.

Dziś, po zakończeniu głównego etapu remontu, jeszcze wyraźniej widać jego rolę w krajobrazie Zabytkowego Serca Zwierzyńca – obszaru będącego przedmiotem starań o nadanie mu tytułu Pomnika Historii.



©MJP

04/06/2026

Miejsce po willi, które wciąż porządkuje krajobraz

Na zdjęciu z lotu ptaka widzimy centrum Założenia Willowego w Zwierzyńcu otulone bujną wiosenną zielenią. Na pierwszym planie znajduje się staw z kościołem pw. św. Jana Nepomucena. Remont świątyni został symbolicznie podsumowany podczas uroczystości odpustowych, choć do wykonania pozostało jeszcze kilka drobnych prac. Nowym elementem otoczenia jest granitowa ścieżka biegnąca wokół wyspy.

Powyżej rozciąga się reprezentacyjny dziedziniec otoczony charakterystyczną podkową klasycystycznych oficyn, teren ogrodów dawnej modrzewiowej renesansowej willi Zamoyskich. W centrum kadru znajduje się jej ślad, gdzie stała przez ponad 250 lat. Dalej widoczny jest staw willowy i długi kanał prowadzący wzrok ku lasom Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Studium „Villa Restituta w Zwierzyńcu” uzasadnia, że najwyższą wartość tego dziedzictwa stanowi nie pojedynczy obiekt, lecz zachowany do dziś układ kompozycyjny określający całą przestrzeń. Jak wskazują autorzy „nawet dziś, na zdjęciach z lotu ptaka, geometria i miejsce po willi, której nie ma, rysują w krajobrazie wyjątkowy na skalę kraju układ”.

Patrząc na Zwierzyniec z góry, można dostrzec coś więcej niż tylko zabytki i elementy krajobrazu. Widać trwałość idei, która od czasów Jana Zamoyskiego organizuje tę przestrzeń i pozostaje czytelna mimo upływu ponad czterystu lat.

To właśnie ta wyjątkowa ciągłość sprawia, że Zabytkowe Serce Zwierzyńca jest dziś przedmiotem starań o nadanie mu tytułu Pomnika Historii.



©MJP

30/05/2026

Miejsce z historią, szkoła z przyszłością

Na zdjęciu widzimy północną oficynę boczną dawnej renesansowej willi w Zwierzyńcu. Ten murowany budynek powstał pod koniec XVIII wieku jako jedna z czterech oficyn tworzących charakterystyczną podkowę wokół reprezentacyjnego dziedzińca rezydencji Zamoyskich. Nadbudowany piętrem w 1874 roku już od ponad dwóch stuleci pełni istotną rolę w życiu miejscowości i do dziś pozostaje ważnym elementem krajobrazu.

Choć centralny modrzewiowy budynek willi nie przetrwał, oficyny nadal wyznaczają strukturę dawnego założenia. Północna oficyna boczna, podobnie jak jej bliźniacza odpowiedniczka po stronie południowej, a także oficyny skrzydłowe były świadkami najważniejszych etapów historii Zwierzyńca od czasów przeniesienia tu administracji Ordynacji Zamojskiej po współczesność.

Obecnie w głównym budynku mieści się Zespół Szkół i Placówek Oświatowych w Zwierzyńcu. Trwa rekrutacja na kolejny rok szkolny, a miejsce, które przez wieki służyło mieszkańcom, nadal pozostaje przestrzenią nauki, rozwoju i spotkań kolejnych pokoleń.

Studium „Villa restituta w Zwierzyńcu” zwraca uwagę, że wyjątkowość tego układu nie wynika wyłącznie z zachowanych budynków, lecz także z trwałości relacji między nimi wypływającymi z geometrycznego rozplanowania całości. Właśnie dzięki istnieniu oficyn, osi kompozycyjnych i historycznych powiązań przestrzennych możliwe jest dziś odczytanie pierwotnej formy założenia.

To jeden z najlepszych przykładów, że dziedzictwo nie musi być jedynie pamiątką przeszłości. Może nadal pełnić ważne funkcje społeczne, zachowując jednocześnie swoją historyczną wartość i ocalając tożsamość niezbędną dla naszej przyszłości.

Utrwalone w krajobrazie składowe willi współtworzą Zabytkowe Serce Zwierzyńca – obszar będący dziś przedmiotem starań o nadanie mu tytułu Pomnika Historii.



©MJP

23/05/2026

279 lat obecności w krajobrazie

Na zdjęciu widzimy kościół „na wodzie” pw. św. Jana Nepomucena w Zwierzyńcu oświetlony porannymi promieniami słońca i otulony ramą soczystej, wiosennej zieleni. Przy brzegu stoi łódź z baldachimem – wspomnienie odpustu ku czci św. Jana Nepomucena i wyjątkowej procesji po wodzie, która odbyła się 21 maja.

Choć wokół świątyni trwają jeszcze drobne prace wykończeniowe, najważniejszy etap remontu został już zakończony. Ks. Proboszcz podziękował Wykonawcy oraz Władzom Miasta za realizację inwestycji, która przywróciła temu miejscu dawną wyrazistość.

Dzisiejszy dzień ma także wymiar symboliczny. 23 maja 2026 r. przypada 279. rocznica konsekracji kościoła.

„Biskup zenopolitański, konsultor Zgromadzenia Odpustów w Rzymie, infułat ołycki, proboszcz tomaszowski (dwie ostatnie godności uzyskane w Polsce), hrabia Werony Jerzy de Lascaris w asyście duchowieństwa, zapewne w obecności biskupa chełmskiego Szembeka i fundatorów kościoła Tomasza Antoniego i Teresy Anieli Zamoyskich oraz licznie zgromadzonych wiernych dokonał aktu poświęcenia kościoła. Przekazał również dar papieski z Rzymu – dwa relikwiarze dla zwierzynieckiej kaplicy.”
– opisuje Halina Matławska w książce “Zwierzyniec”.

Studium „Villa restituta w Zwierzyńcu” zwraca uwagę, że to właśnie krajobrazowa trwałość historycznych punktów odniesienia pozwoliła zachować ciągłość tożsamości tego miejsca mimo zmieniających się epok i funkcji.

Kościół „na wodzie” od pokoleń pozostaje jednym z najważniejszych znaków rozpoznawczych Zwierzyńca - obecnym zarówno w krajobrazie, jak i w pamięci mieszkańców.

Dziś, po zakończeniu remontu, jego znaczenie staje się jeszcze bardziej widoczne w kontekście starań o nadanie Zabytkowemu Sercu Zwierzyńca tytułu Pomnika Historii.



©MJP

16/05/2026

Tu wciąż widać pierwotną ideę Zwierzyńca

Na zdjęciu z lotu ptaka odczytujemy Zabytkowe Serce Zwierzyńca oświetlone ciepłymi promieniami zachodzącego słońca. W centrum znajduje się kościół „na wodzie”, a powyżej niego cztery oficyny pałacowe ustawione w charakterystyczną podkowę wokół terenu, gdzie przez ponad 250 lat stała renesansowa modrzewiowa willa.

Właśnie to miejsce dało również początek nowożytnym dziejom Ordynacji Zamojskiej. Według projektu przygotowanego dla gminy przez zespół dra Mieczysława Kseniaka, obrys dawnej willi powinien zostać zaznaczony tak, aby jej lokalizacja była czytelna także z poziomu gruntu.

Za najważniejszym, nieistniejącym już, obiektem założenia widoczny jest długi na około 550 metrów kanał otoczony lasami Roztoczańskiego Parku Narodowego.
Ten układ – oparty na odniesieniu do stron świata, osiach widokowych, relacjach przestrzennych i świadomej kompozycji krajobrazu – pozostaje wyjątkowym świadectwem idei odrodzenia cywilizacji, od której rozpoczęła się historia Zwierzyńca.

Studium „Villa restituta w Zwierzyńcu” zwraca uwagę, że właśnie takie miejsca mogą stać się podstawą do budowania nowoczesnej tożsamości opartej na dziedzictwie, pamięci i krajobrazie kulturowym.

Starania o nadanie Zabytkowemu Sercu Zwierzyńca tytułu Pomnika Historii są czymś więcej niż ochroną pojedynczych obiektów – dotyczą zachowania sensu całej kompozycji i jej europejskiego znaczenia dla przyszłych pokoleń.



©MJP

09/05/2026

Tak prezentuje się dziedzictwo z ogromnym potencjałem

Na zdjęciu widzimy kościół „na wodzie” pw. św. Jana Nepomucena w Zwierzyńcu. W spokojnej tafli stawu odbija się sylweta świątyni, a z lewej strony kadr rozświetla pomarańczowo-czerwona poświata zachodzącego słońca.
Dobiega końca remont konserwatorski kościoła i jego najbliższego otoczenia. Trwają ostatnie prace wokół świątyni i wszystko wskazuje na to, że przestrzeń będzie gotowa już na odpust 21 maja.

Kościół „na wodzie” to nie tylko jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Zwierzyńca, ale także kluczowy element Założenia Willowego, którego kompozycja – mimo zniszczenia głównej renesansowej modrzewiowej willi – pozostaje do dziś czytelna.
Właśnie ten zachowany geomertyczny układ sprawia, że Zabytkowe Serce Zwierzyńca jest przedmiotem starań o nadanie mu tytułu Pomnika Historii.

To jedna z największych szans dla Zwierzyńca od wielu lat – nie tylko na ochronę i promocję wyjątkowego dziedzictwa, ale także na budowanie przyszłości opartej na jego autentycznej wartości.



©MJP

01/05/2026

Funkcja się zmienia, układ pozostaje

Na zdjęciu widzimy północną oficynę skrzydłową z końca XVIII wieku, oświetloną promieniami wiosennego, zachodzącego słońca. Budynek przystrojony jest flagami narodowymi.

To jeden z czterech obiektów ustawionych w charakterystyczną podkowę wokół miejsca dawnej renesansowej modrzewiowej willi. Choć sama willa nie przetrwała, układ przestrzenny założenia pozostał czytelny, a oficyny wciąż wyznaczają jego kompozycyjną ramę.

Ten gmach przez lata pełnił różne funkcje: od zaplecza rezydencji, przez siedzibę Zarządu Ordynacji Zamojskiej, aż po powojenne gimnazjum leśne, technikum i liceum. Dziś mieści się tu Zespół Szkół i Placówek Oświatowych w Zwierzyńcu, a szkoły średnie już 19 czerwca będą obchodzić swoje 80-lecie.

W ciągu ostatnich lat trzy z czterech oficyn zostały poddane gruntownym remontom, przywracając im dawną formę i podkreślając znaczenie całego układu.

Jak podkreślono w Studium „Villa Restituta w Zwierzyńcu”, wartością tego miejsca jest nie tylko zachowana architektura, ale także ciągłość użytkowania i zdolność adaptacji historycznych form do nowych funkcji.

To właśnie takie miejsca najlepiej pokazują, że dziedzictwo nie jest zamkniętą historią, lecz częścią codziennego życia.

Nie każdy układ przetrwał tyle zmian.



©MJP

26/04/2026

Zobacz Zwierzyniec z zupełnie nowej perspektywy

Dzięki pracy Fundacja Honesty powstał niezwykły model 3D historycznej części Zwierzyńca, wykonany w technologii fotogrametrii. To efekt wielu godzin pracy - model liczy miliony trójkątów i wierzchołków, odwzorowując rzeczywisty układ przestrzenny.

https://skfb.ly/pyMpD

Dzięki temu narzędziu można spojrzeć na Założenie Willowe w Zwierzyńcu z dowolnej perspektywy: przybliżyć detale, zrozumieć relacje przestrzenne i zobaczyć to, co na co dzień umyka z poziomu ziemi.

Jak podkreślono w Studium „Villa Restituta w Zwierzyńcu”, jedną z największych wartości tego miejsca jest zachowanie czytelnego układu przestrzennego wytyczonego przez geometrów Jana Zamoyskiego, a ukazującego powiązania i zależności elementów kompozycyjnych krajobrazu, mimo zniszczenia głównej willi. Właśnie taka możliwość jego odczytania pozwala zrozumieć pierwotną ideę założenia.

To nie tylko ciekawostka technologiczna, ale realne narzędzie poznania i ochrony dziedzictwa. Model 3D daje dziś wyjątkową szansę, by tę strukturę zobaczyć i przeanalizować w sposób, który jeszcze do niedawna był niemożliwy. Takie opracowania pomagają lepiej zrozumieć wartość i czytelność układu przestrzennego, co ma kluczowe znaczenie w kontekście starań o nadanie Zabytkowemu Sercu Zwierzyńca tytułu Pomnika Historii.

Czasem wystarczy zmienić perspektywę, by zobaczyć więcej.

©MJP

In the center is a church pond with a baroque church “on the water” of St. John of Nepomuk - the most recognizable monument of the city. Next to it are three islands, including one revealing a mysterious, romantic monument. Next to the church pond are the palace outbuildings in a horsesh...

25/04/2026

Czas decyzji dla Willi Borowianka

Na zdjęciu widzimy Willę Borowianka w Zwierzyńcu z końca XIX wieku, otoczoną soczystą, wiosenną zielenią. Z roku na rok stan obiektu się pogarsza. Jak wskazano w postulatach konserwatorskich, brak podjęcia działań doprowadzi do jego nieodwracalnego zniszczenia.

Już wkrótce rozstrzygną się losy tego miejsca. W przyszłym roku kończy się 15-letni okres dzierżawy browaru w Zwierzyńcu, a decyzja o przyszłości terenu – będącego własnością Skarbu Państwa – będzie należała do Starosty Powiatu Zamojskiego. Jako Stowarzyszenie deklarujemy gotowość do wsparcia merytorycznego w procesie poszukiwania najlepszego rozwiązania.

To moment, który może przesądzić o tym, czy jeden z ważnych elementów dziedzictwa Zwierzyńca zostanie zachowany, czy bezpowrotnie utracony.

W kontekście starań o nadanie Zabytkowemu Sercu Zwierzyńca tytułu Pomnika Historii, los takich obiektów nabiera szczególnego znaczenia. To one współtworzą autentyczność i ciągłość tego miejsca.

Nie każdy zabytek dostaje drugą szansę. Ten właśnie na nią czeka.



©MJP