20/09/2026
Jak Galeria Żoliborz miała powstać już ponad 20 lat wcześniej, na dodatek z znacznie ciekawszym programem 😎🏗️
Teren przy ul. Broniewskiego między Sadami III a ul. Włościańską od począktu istnienia osiedla był przeznaczony pod handel i usługi. Początkowo miały tam powstać tam dwa pawilony handlowe - duży sam oraz drobne handel i usługi I stopnia. Plany na zagospodarowanie tego terenu były ciągle odkładane w czasie.
Prof. Andrzej Kiciński - architekt i urbanista był asystentem w pracowni architektonicznej WSM nr 2 u prof. Haliny Skibniewskiej. W 1965 r. zamieszkał na Zatrasiu, a kilka lat później zamieszkał na Sadach V. W 1976 r. prof. Kiciński pracując w Kombinacie Budownictwa Mieszkaniowego Śródmieście opracował wraz ze swoim zespołem projekt wielofunkcyjnego ośrodka usługowego z usługami I i II stopnia, który powierzchniowo był zbliżony do obecnej Galerii Żoliborz.
Równolegle w pracowni Andrzeja Kicińskiego powstały inne projekty ośrodków usługowych, m.in. dwa pawilony na osiedlach Sadyba I i II, które powstały przy ul. Konstancińskiej i Powsińskiej. W przypadku tego drugiego został później obudowany postmodernistycznymi budynkami mieszkaniowo-usługowymi, które Kiciński zaprojektował 20 lat później, jak również niezrealizowane budynki biurowe z programem handlowo-parkingowym na Serku Wolskim. O wszystkich tych projektach Kiciński napisał artykuł pt. "Pojemniki na towar, świątynie handlu czy wielofunkcyjne obiekty usługowe?", który opublikowano w 3-4 numerze dwumiesięcznika "Architektura" z 1979 r. 📚
—————————————————————————————
O samym wielofunkcyjnym ośrodku usługowym przy ul. Broniewskiego Andrzej Kiciński pisał: "Jest to próba zblokowania drobnych usług w duże zespoły z podziemnym zaopatrzeniem i wykorzystanie spadku terenu dla lepszej separacji dojazdów
parkingowych, ruchów pieszych i zapleczowych, a także studium odmiennego ukształtowania architektonicznego różnych stron obiektu zależnie od otoczenia.
Ośrodek ten, jak sądzę, najlepszy z projektowanych przeze mnie ośrodków, w największym stopniu realizujący autorskie „credo” w zakresie funkcji i architektury - niestety ciągle jeszcze nieurzeczywistnione. Zlokalizowany ma być między osiedlami „Sady III” , „Sady V” i „Zatrasie” , Przewidziano tu pomieszczenia dla 80% lokali usługowych i parkingów dla kilkunastu tysięcy mieszkańców tych osiedli. Między przystankiem autobusowym a główną drogą do „Sadów III i V” i „Zatrasia" położona jest część usługowa, od strony wjazdów - zblokowane w dwóch poziomach parkingi. W obrębie całego ośrodka zachowano bezkolizyjność ruchu pieszego
i kołowego (segregacja w poziomie i w pionie) a także wyodrębnienie dróg zaopatrzenia i jednokierunkowych wjazdów i wyjazdów garażowo-parkingowych. Dwa przejścia piesze prowadzą od przystanków do osiedli ~ częściowo kryty pasaż przy domu handlowym ze stoiskami handlu sezonowego i wewnętrznymi arkadami handlowymi.
Ośrodek podzielony jest odpowiednio do rodzaju funkcji i natężenia ruchu - na trzy strefy pionowe:
🔸I poziom (-3,00 m i -3,90 m) - kryty parking, garaż halowy, podziemna rozładownia, magazyny domu handlowego, WC, zaplecze konserwacyjne ośrodka, niezbędne zaplecze techniczno-instalacyjne;
🔸II poziom (±0,00 m i ł 0,90 m) na poziomie ulicy obiekty handlowe i usługowe związane z dużym ruchem pieszym;
🔸III poziom (+3,60 m) - obiekty izolowane od dużego natężenia ruchu - biura handlu, osiedlowa biblioteka dla dzieci i młodzieży.
Celem uzyskania możliwie wysokich efektów elastyczności obiektu i ekonomii eksploatacji oraz „aktywnego frontu” budynku na poziomie ulicy - zastosowano bardzo głębokie trakty (ponad
50 m) - z oświetleniem górnobocznym lub górnym".
"Lokale ośrodka zostały zgrupowane w zespoły: spożywczo-przemysłowy (dom handlowy) przy wejściu do osiedli.
Duża rozpiętość stropu nad salami sprzedaży i przeniesienie magazynów do podziemi oraz wprowadzenie jako zasady światła górnobocznego i górnego umożliwiają elastyczne użytkowanie domu handlowego zaprojektowanego w formie ciągu arkad. W części spożywczej - przewidziano podział na handel szybki, umieszczony bezpośrednio przy ulicy i ciągu pieszym (automaty do sprzedaży lodów i napojów), handel samoobsługowy i handel tradycyjny powiązany z zapleczem; zespół usług częściowo o ponadosiedlowym zasięgu (warsztaty naprawy sprzętu domowego, RTV, ślusarki itd.) - z bezpośrednim dostępem od parkingu (dojazd dla klientów z ciężkim sprzętem), od frontu wyłącznie punkty przyjęć, w głębi strefa pracy (ze światłem górnym) i magazynowo-socjalna. Dostawa ze wspólnej galerii komunikacyjnej i połączonej dźwigami z rampą rozładowczą. Układ umożliwia połączenie w jeden dom usług (obecny system organizacyjny użytkowników wymaga osobnych zapleczy);
➡️zespół małych ale atrakcyjnych wizualnie lokali handlowych (kwiaty, meble) w najbardziej wyeksponowanym narożniku (od strony Trasy Toruńskiej); biura handlu z wejściem przy parkingu, sala konferencyjna służąca odprawom i szkoleniom dzielnicowego personelu sklepowego umieszczona przy wejściu, co umożliwia wykorzystanie tej sali również dla osiedla (po godzinach pracy) - jako odczytowej lub projekcyjnej.
➡️Właściwa powierzchnia biurowa na I piętrze w formie trójtraktu z założeniem zamiennych podziałów wewnętrznych;
➡️osiedlowa biblioteka dla dzieci i młodzieży - od strony osiedli. Wewnątrz - światło boczne i górne, zmienne podziały sal (ściany przesuwane), czytelnia dla dzieci połączona z tarasem.
Zależnie od funkcji pomieszczeń przyjęto trzy rodzaje oświetlenia światłem dziennym. Światło boczne (dla handlu wzdłuż frontu budynku, biur i zaplecza konserwacyjnego) - od południowego
wschodu, zachodu i południa łamane jest daszkami ocieniającymi.
Rozproszone ekranami światło górnoboczne ma na celu równomierne oświetlenie głębokich traktów handlowych (przestrzeń międzyekranowa w świetlikach wykorzystana na przejście wentylacji mechanicznej). Światło górne (kopułki)
w bibliotece, pomieszczeniach produkcyjnych domu handlowego i warsztatach.
Zależnie od otoczenia zdecydowanie różnicowałem skalę obiektu. Od strony arterii komunikacyjnych (Trasa Toruńska, ul. Broniewskiego) obowiązuje ujednolicenie bryły i stosunkowo duża
skala. Od strony zieleni osiedlowej (fosy, wały) - organiczne narastanie budynku od poziomu fosy przez kolejne tarasy, amfiteatr, schody terenowe do tarasu wejściowego biblioteki.
W projekcie przyjęto układ szkieletowy ńa module podstawowym 5,40 x 8,10 m (sprawdzonym w ośrodku przy ul. Konstancińskiej) dającym optymalne ekonomicznie wykorzystanie garażu
i parkingu, właściwą organizację biur i usług. Dla sal domu handlowego - moduł potrójny 16,20 x 8,10 m i 18,00 x
8,10 m. Podziemny plac dostawczy bezsłupowy. Konstrukcja szkieletu stalowa prefabrykowana: słupy o przekroju
skrzynkowym wypełnione betonem (unika się dzięki temu pracochłonnych otulin przeciwpożarowych), podciągi
blachowe dwudzielne zapewniające przeprowadzenie instalacji bez zakłóceń konstrukcyjnych, funkcjonalnych, technologicznych i estetycznych. Stropy prefabrykowane". 👷
Warto także dodać, że wiele podobnych rozwiązań zarówno funkcjonalnych i konstrukcyjnych Andrzej Kiciński wraz z Markiem Budzyńskim wdrożyli w projekcie Muzeum Wojska Polskiego na Cytadeli. Niestety, do realizacji wielofunkcyjnego ośrodka usługowego nie doszło, a sprawa umieszczenia biblioteki dla dzieci i młodzieży przy ul. Broniewskiego przekładana była przez kolejne 20 lat, podobnie jak budowa galerii, choć obie znalazły się w dwóch różnych lokalizacjach.
Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa Administracja Osiedla Żoliborz III Rada Osiedla WSM Żoliborz III Rada Osiedla WSM Zatrasie Oddział Warszawski SARP Urząd Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy Warszawa spacery w czasie Historia Warszawy cegłą pisana Stowarzyszenie Żoliborzan ZielonyŻoliborz