17/12/2025
Dziś, 16 listopada, upływa termin składania uwag w sprawie poselskiego projektu Ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Jako Inicjatywa „Nasz Rzecznik” zgłosiliśmy nasze uwagi, dostępne na stronie:
https://naszrzecznik.pl/stanowisko-oraz-uwagi-inicjatywy-nasz-rzecznik-w-sprawie-poselskiego-projektu-ustawy-o-asystencji-osobistej-osob-z-niepelnosprawnosciami/
Dziękujemy za wspólną pracę Zespołowi Praw Osób z Niepełnosprawnościami oraz Zespołowi Praw Opiekunek/ów. Szczególne ukłony dla Alicji Loranc, Anny Wróblewskiej, Hanny Pasterny i Małgorzaty Mikołajczyk.
Gorąco zachęcamy wszystkie zainteresowane tematem osoby i organizacje do zgłoszenia swoich uwag i propozycji zmian.
Nasze stanowisko:
Poselski projekt ustawy o asystencji osobistej zawiera wiele długo oczekiwanych systemowych rozwiązań, które z pewnością ułatwiłyby społeczne funkcjonowanie części osób z niepełnosprawnościami. Znajdują się w nim jednak zapisy wykluczające ze wsparcia setki tysięcy osób, które nie uzyskają niezbędnego minimum punktów w skali projektowanej dla innej formy wsparcia - świadczenia wspierającego albo przestaną się kwalifikować wiekowo itp. Poniżej przedstawiamy, co jeszcze wymaga zmiany, by projekt o asystencji osobistej spełnił pokładane w nim nadzieje.
Inicjatywa „Nasz Rzecznik” stoi na stanowisku, że podstawą zmian systemowych w obszarze niepełnosprawności powinien być przyjazny dla osób z niepełnosprawnościami system orzecznictwa. System, który działa sam i nie pozostawia człowieka bez wsparcia, oparty o prawo podmiotowe osoby z niepełnosprawnością. Orzekanie powinno odbywać się w jednym miejscu. Jedna komisja, złożona z kompetentnych osób eksperckich znających specyfikę danego rodzaju niepełnosprawności, powinna orzekać o wszystkich świadczeniach i usługach, w tym o optymalnym wsparciu w zakresie asystencji osobistej dla osoby z niepełnosprawnością. Udzielane wsparcie powinno odzwierciedlać realne, indywidualne potrzeby osoby z niepełnosprawnością. Dziś życie osoby z niepełnosprawnością to nieustanne chodzenie od komisji do komisji. Orzeczenia są okresowe, bywa, że wydawane tylko na rok.
Prawo do asystencji osobistej nie powinno zależeć od liczby punktów w skali oceny potrzeby wsparcia, stosowanej przy ubieganiu się o świadczenie wspierające. Praktyka pokazuje, że przyznawana punktacja często nie odzwierciedla prawdziwych potrzeb osoby z niepełnosprawnością ani jej codziennego funkcjonowania. Rozbieżności w ocenie poziomu potrzeby wsparcia występują nawet na poziomie różnych województw. Bywa, że osoby z taką samą niepełnosprawnością i funkcjonujące na zbliżonym poziomie, ubiegając się o świadczenie wspierające, otrzymują skrajnie różną punktację. Ryzykowne jest zatem stosowanie tej samej skali i przyjmowanie wysokich, arbitralnie ustalonych progów upoważniających do przyznania asystencji. Postulujemy odejście od kryterium progów punktowych na rzecz indywidualnej oceny potrzeb osoby z niepełnosprawnością związanych z asystencją osobistą. Należy też zagwarantować ciągłość wsparcia asystenckiego po 65. roku życia, szczególnie dla osób, które korzystały z tego rodzaju wsparcia przed ukończeniem tego wieku.
Do realnych potrzeb osoby z niepełnosprawnością powinien być też dostosowany wymiar godzinowy asystencji osobistej. Postulujemy odejście od górnych limitów godzinowych, wzorem Szwecji, Norwegii czy Słowenii.
Zgodnie z duchem Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami i zasadą podmiotowego traktowania osoba z niepełnosprawnością powinna mieć decydujący głos w kwestii wyboru swojego asystenta.
Praca asystenta, podobnie jak praca opiekuńcza, powinna cieszyć się społecznym prestiżem, być godziwie wynagradzana i zapewniać bezpieczeństwo zatrudnienia. Preferowaną formą zatrudnienia asystentów powinna być umowa o pracę. Dobrym rozwiązaniem jest ustawowa, coroczna waloryzacja wynagrodzenia asystentów osobistych na podstawie wynagrodzenia w gospodarce narodowej brutto.
Jednocześnie wskazujemy, że w ocenie skutków regulacji wskazano jedynie ogólne kwoty wydatków budżetowych na wprowadzenie i utrzymanie usługi asystencji, bez sprecyzowania i podziału na poszczególne ich rodzaje. To powoduje, iż realne koszty nie są możliwe do weryfikacji. Niesie to ryzyko ich niedoszacowania i podobnych trudności jak po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym (długi czas oczekiwania na decyzje WZON, brak miarodajnej oceny potrzeb, poziom punktów nieadekwatny do rzeczywistego sposobu funkcjonowania i występujących trudności itp).
Ustawa o asystencji miała zagwarantować osobom z niepełnosprawnościami prawo do niezależnego życia i znacząco odciążyć opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Jednak w proponowanym kształcie, przy wysokim progu uprawniającym do usług asystenckich i ograniczeniach godzinowych, ustawa nie zapewni większości osób z niepełnosprawnościami ani ich bliskim dostatecznego wsparcia. Brak innych systemowych rozwiązań: ośrodków dziennego pobytu, mieszkań ze wsparciem, opieki wytchnieniowej, sprawia, że wsparcie państwa pozostanie w dużej mierze iluzoryczne. A jedynym działającym systemem wsparcia dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami pozostaną przeciążeni opiekunowie, pracujący bez wynagrodzenia, często dożywotnio.
Nasze szczegółowe uwagi znajdziecie na stronie:
https://naszrzecznik.pl/stanowisko-oraz-uwagi-inicjatywy-nasz-rzecznik-w-sprawie-poselskiego-projektu-ustawy-o-asystencji-osobistej-osob-z-niepelnosprawnosciami/
