Zbąszyński Balagan

Wskazówki dojazdu Strona internetowa Kontakt: organizacja

Zbąszyński    Balagan Zbąszyń przed wojną: różnorodność, wielość, otwartość i dialog.
Na naszej stronie nie ma miejsca jednak na mowę nienawiści i szerzenie bezinformacji.

Na początku 2014 roku w Liceum Garczyńskiego powstała grupa projektowa działającą w ramach "Szkoły Dialogu", czyli programu edukacyjnego Fundacji Forum Dialogu, którego celem jest poszerzanie wiedzy uczniów na temat obecności Żydów w Polsce oraz ich wkładu w rozwój społeczny, kulturalny i gospodarczy naszego kraju. Celem powstałej grupy uczniów było poznawanie historii przedwojennej ludności żydowskiej w Zbąszyniu i upamiętnianie jej różnymi działaniami. Żydzi w Zbąszyniu byli obecni od kilku wieków, wpisali się w historię i kulturę miasta, więc warto jest przedstawić szerszemu gronu odbiorców informacje na ten temat.
Czym jest "Balagan"?
"Balagan -
Tureckie słowo przejęte przez hebrajski z polskiego i tak nasączone polskimi znaczeniami, iż nie ma żadnej wątpliwości, skąd wywodzili się założyciele Izraela i twórcy współczesnej hebrajszczyzny. W żydowskim bałaganie nie ma „ł”, tylko „l”. Być może to również jedyne polskie słowo, które na stałe weszło do codziennego repertuaru języka izraelskich Arabów”.
Izrael to państwo wielokulturowe: "Większego koktajlu postaw i poglądów nie ma nigdzie na całym świecie".
(cytat: Paweł Smoleński "BALAGAN. Alfabet izraelski", Warszawa 2012).

Pomieszanie narodowości (Polacy, Niemcy i Żydzi), jakie miało miejsce w Polsce, a także w Zbąszyniu przed wojną i jeszcze wcześniej, było to istnym społecznym „balaganem”, ale w pozytywnym kontekście – „balagan” to przecież wielokulturowość, a uważamy, że wielokulturowość może być wartością.

Jako grupa projektowa "Szkoły Dialogu" w ramach programu TOLI odwiedziliśmy Stuthoff . Wizyta w takich miejscach jak Stu...
16/09/2026

Jako grupa projektowa "Szkoły Dialogu" w ramach programu TOLI odwiedziliśmy Stuthoff . Wizyta w takich miejscach jak Stuthoff uczy nas przede wszystkim empatii i uważności na drugiego człowieka. Pozwala zrozumieć, dokąd prowadzi nienawiść i uprzedzenia, sprawiając, że stajemy się strażnikami pamięci o tych, którzy stracili tam życie.
TOLI - The Olga Lengyel Institute for Holocaust Studies and Human Rights
Forum for Dialogue

Jan Karski był jednym z najodważniejszych świadków II wojny światowej. Jako emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego dot...
20/08/2026

Jan Karski był jednym z najodważniejszych świadków II wojny światowej. Jako emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego dotarł do światowych przywódców, by przekazać im wstrząsającą, naoczną relację o trwającej zagładzie Żydów. Ryzykując życie, przedostał się do getta warszawskiego oraz do obozu przejściowego, aby zobaczyć prawdę na własne oczy i móc ją później przekazać światu.

Jego misja była dramatyczną próbą zatrzymania Holokaustu — wołaniem o reakcję, o pomoc, o ratunek. Choć nie udało mu się powstrzymać machiny zbrodni, jego świadectwo stało się jednym z najważniejszych dokumentów epoki.

Za swoją odwagę, poświęcenie i niezłomność Karski otrzymał liczne wyróżnienia na całym świecie. Jego postawa do dziś przypomina, że warto działać, warto reagować i warto pomagać, nawet wtedy, gdy wydaje się to niemożliwe.

Podczas wizyty w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach ze wzruszeniem odkryłam, że na wystawie stałej poświęconej...
03/08/2026

Podczas wizyty w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach ze wzruszeniem odkryłam, że na wystawie stałej poświęconej historii Żydów na Górnym Śląsku znalazło się również miejsce dla historii Polenaktion z października 1938 roku. Wśród prezentowanych treści można odnaleźć informacje o Bytomiu jako jednym z miejsc, do których kierowano deportowanych z III Rzeszy Żydów posiadających polskie obywatelstwo. Wystawa nie ogranicza się do krótkiej wzmianki historycznej, ale odwołuje się także do źródeł i świadectw dokumentujących tę tragedię.

Warto przypomnieć, że w dniach 28-29 października 1938 roku władze nazistowskie przeprowadziły akcję masowej deportacji około 17 tysięcy Żydów polskiego pochodzenia z terenu III Rzeszy. Specjalne pociągi kierowano do przygranicznych punktów, m.in. do Zbąszynia, Chojnic i Bytomia.

W przypadku Bytomia deportowani trafiali do rejonu granicy w okolicach Radzionkowa. Wielu ludzi znalazło się pomiędzy niemieckimi i polskimi posterunkami granicznymi. Pozbawieni pomocy, żywności i schronienia, przez wiele godzin, a nawet dni koczowali w dramatycznych warunkach. Pomoc organizowały lokalne środowiska żydowskie oraz mieszkańcy regionu.

Polenaktion była jednym z pierwszych masowych aktów prześladowania Żydów na tak dużą skalę i dziś bywa określana mianem„preludium Zagłady”. Zaledwie kilkanaście dni później nazistowskie Niemcy wykorzystały wydarzenia związane z deportacjami jako pretekst do zorganizowania pogromu znanego jako Noc Kryształowa.

Dla mieszkańców Zbąszynia historia Polenaktion jest częścią lokalnej pamięci. Warto jednak pamiętać, że dramat deportowanych rozgrywał się także na Górnym Śląsku, a Bytom odegrał w tych wydarzeniach ważną, choć dziś często zapomnianą rolę. Dlatego szczególnie cieszy, że gliwicka wystawa przypomina ten fragment historii i odsyła do źródeł pozwalających lepiej zrozumieć losy ofiar października 1938 roku.

Na tych zdjęciach możemy ujrzeć pocztówkę, pochodzacą z I wojny światowej (z maja 1916 roku). Nadawcą jest żołnierz o im...
30/07/2026

Na tych zdjęciach możemy ujrzeć pocztówkę, pochodzacą z I wojny światowej (z maja 1916 roku). Nadawcą jest żołnierz o imieniu Max, który pisał z Bentschen (dzisiejszego Zbąszynia) do swojej wybranki Clary w Berlinie. Max wysyła do Clary pozdrowienia, prosi aby pozdrowiła od niego serdecznie ojca, matkę i rodzeństwo. Na stronie z malunkiem widnieje niezwykły rysunek naszego Zbąszynia.

To historia, która wydarzyła się niedaleko nas: historia o ludziach, pamięci i odpowiedzialności.Gościnią podcastu „Włas...
26/07/2026

To historia, która wydarzyła się niedaleko nas: historia o ludziach, pamięci i odpowiedzialności.
Gościnią podcastu „Własny Fyrtel” w Fyrtlownia jest Katarzyna Sztuba-Frąckowiak, od lat badająca dzieje szpitala psychiatrycznego w Obrzycach, prezeska Fundacja Miejsce Pamięci Obrzyce/ Gedenkstätte Obrawalde.
To rozmowa o trudnej przeszłości tego miejsca, o losach pacjentów i personelu, ale też o tym, dlaczego mechanizmy wykluczania, stygmatyzowania i odczłowieczania innych są niebezpieczne także dzisiaj.
Posłuchajcie tej ważnej rozmowy.
🎧 Link w komentarzu.

📮 Zbąszyń na starej pocztówceW internecie wciąż można odnaleźć wiele dawnych pocztówek przedstawiających Zbąszyń z począ...
23/07/2026

📮 Zbąszyń na starej pocztówce
W internecie wciąż można odnaleźć wiele dawnych pocztówek przedstawiających Zbąszyń z początku XX wieku. Choć widoki utrwalone na takich kartach są zazwyczaj dobrze znane kolekcjonerom i miłośnikom lokalnej historii, a same ilustracje wielokrotnie pojawiały się już w różnych publikacjach, każda odnaleziona pocztówka może skrywać coś wyjątkowego.
Na prezentowanej karcie widzimy malowniczy widok Obry w Zbąszyniu („Bentschen an der Obra”). Pocztówka została nadana w Zbąszyniu 18 stycznia 1916 roku.
Najcenniejszym i niepowtarzalnym walorem tej pocztówki nie jest jednak sam obraz, lecz jej odwrotna strona. Znajduje się tam odręcznie napisana korespondencja adresowana do Johanny Weimann z miejscowości Fürstenau w Hanowerze. Niestety, pismo jest dziś już trudne do odczytania, jednak z zachowanych fragmentów wynika, że nadawca pozdrawia adresatkę, dziękuje za otrzymaną wiadomość i informuje o swoim pobycie w Zbąszyniu. Jest to zwyczajna, codzienna korespondencja, która po ponad stu latach staje się niezwykłym świadectwem życia zwykłych ludzi.

Z przedwojennej prasy:"Nowy gmach, w którym mieści się kolejowy urząd ruchu".
07/07/2026

Z przedwojennej prasy:
"Nowy gmach, w którym mieści się kolejowy urząd ruchu".

24/06/2026

25 czerwca 1453 roku spłonął w Poznaniu na stosie Mikołaj Grunberg – husyta, burmistrz Zbąszynia, ofiara prześladowań religijnych.

Rozpoznajecie tę kamienicę w Zbąszyniu?...W opisie zdjęcia w archiwum jest zapis: około 1888–1897 lub później.W archiwac...
15/06/2026

Rozpoznajecie tę kamienicę w Zbąszyniu?...
W opisie zdjęcia w archiwum jest zapis: około 1888–1897 lub później.
W archiwach Wiener Library w Londynie znajduje się niepozorna karta katalogowa, sporządzona w latach 50. XX wieku. Opisuje ona krótki dokument z końca XIX wieku zatytułowany:
👉 „Some Informations Regarding the Jewish Community and The Jews at Bentschen”
(„Niektóre informacje dotyczące społeczności żydowskiej i Żydów w Bentschen – Zbąszyniu”)
Choć sam tekst dokumentu jest krótki, jego treść odsłania fascynujący obraz Zbąszynia jako miasta pogranicza – miejsca, gdzie spotykały się i przenikały trzy światy: żydowski, polski i niemiecki.
Karta katalogowa tego zdjęcia opisuje:
życie codzienne społeczności żydowskiej,
wykonywane zawody,
dane statystyczne,
relacje z polskimi i niemieckimi mieszkańcami.
To nie tylko suchy raport – to próba uchwycenia struktury społecznej niewielkiego miasta, w którym różne grupy funkcjonowały obok siebie, często w napięciu, ale też we wzajemnej zależności.
Szczególnie uderzający jest jeden fragment: "około 600 żydowskich głosów wyborczych miało znaczenie dla wyniku wyborów w okręgu Bomst–Meseritz (Babimost–Międzyrzecz)".
To niezwykle istotna informacja, bo pokazuje, że:
- społeczność żydowska była aktywna politycznie,
- brała udział w wyborach,
- mogła realnie wpływać na wynik – nawet w systemie pruskim.
Żydzi w Zbąszyniu nie byli więc tylko „obserwatorami historii”, ale jej współtwórcami.

Do naszego małego miateczka przyjechał dla nas, uczniów i uczennic Szkoły Dialogu, bardzo waży gość: pan Leon Weintraub....
11/06/2026

Do naszego małego miateczka przyjechał dla nas, uczniów i uczennic Szkoły Dialogu, bardzo waży gość: pan Leon Weintraub.
Jako młody chłopiec uwięziony w getcie łódzkim, zmuszony do ciężkiej pracy, następnie wywieziony do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Auschwitz-Birkenau. Stamtąd cudem udało mu się wydostać, a następnie przeżyć kilka innych hitlerowskich niemieckich obozów, a także marsz śmierci.
Po wojnie zostaje lekarzem. Jak powiedział: aby chronić ludzkie życie. Przyjechał do nas na nasze zaproszenie dzięki wsparciu Forum for Dialogue, aby dzielić się swoją historią. Opowiadał nam m.in o swoim życiorysie, o cierpieniu, głodzie i najgorszym, co może drugiemu zrobić człowiek, o tym, co w czasie Zagłady było dla niego ważne, jak ważni są ludzie, dlaczego warto głośno o tym mówić, co się stało w czasie II wojny światowej. Jesteśmy bardzo zaszczyceni wizytą Pana Leona, jeszcze raz bardzo dziękujemy!

Adres

Zbaszyn
64-360

Powiadomienia

Bądź na bieżąco: wyślemy Ci e-mail, gdy Zbąszyński Balagan opublikuje nowości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu, a subskrypcję możesz anulować w dowolnym momencie.

Kontakt: Organizacja

Wyślij wiadomość do Zbąszyński Balagan:

Skróty

Udostępnij