26/10/2026
🇵🇱ANDRZEJ SZYMAŃSKI – DROGA DO CHWAŁY. HISTORIA BOHATERA, KTÓREGO LOSY ODKRYLIŚMY PO LATACH.🇵🇱
Od walk o wolność Wielkopolski, przez Kijów i Berezynę, aż po Krzyż Walecznych wręczony przez samego Marszałka Józefa Piłsudskiego.
Niedawno opowiedzieliśmy Wam historię pewnej listopadowej rozmowy przy cmentarzu. Rozmowy, która rozpoczęła się od datku wrzuconego do puszki podczas zbiórki na renowację mogił Powstańców Wielkopolskich, a zakończyła prośbą o odnowienie nagrobka jednego z nich.
Nie przypuszczaliśmy wtedy, że ta zwyczajna rozmowa stanie się początkiem odkrywania tak niezwykłych losów.
Dzięki determinacji jednego z potomków Powstańca, przy wsparciu naszego Stowarzyszenia, udało się dotrzeć do informacji, które pozwoliły odtworzyć znaczną część jego wojennego szlaku.
Dziś chcemy Wam przedstawić człowieka, który nie tylko walczył w zwycięskim Powstaniu Wielkopolskim, ale również przemierzył setki kilometrów, walcząc o granice odradzającej się Rzeczypospolitej.
Poznajcie historię strzelca Andrzeja Szymańskiego.
1900–1919 | MŁODY CHŁOPAK, WIELKA ODWAGA
Andrzej Szymański urodził się 3 listopada 1900 roku na Babimojszczyźnie.
Kiedy pod koniec grudnia 1918 roku w Wielkopolsce wybuchło powstanie przeciwko niemieckiemu zaborcy, miał zaledwie 18 lat.
W czasach, gdy ważyły się losy odradzającej się Polski, młody Andrzej nie zamierzał pozostawać obojętny.
21 stycznia 1919 roku zgłosił się na ochotnika do kompanii chobienickiej, aby z bronią w ręku walczyć o wolność swojej ojczyzny.
Nie był w tej walce osamotniony. W szeregach powstańczych znaleźli się również jego bracia – Karol i Nikodem.
Trzech braci. Jedna rodzina. Jeden cel – wolna Polska.
LUTY 1919 | W OGNIU POWSTANIA WIELKOPOLSKIEGO
Pierwsze tygodnie służby szybko pokazały młodemu ochotnikowi, czym naprawdę jest wojna.
Andrzej Szymański brał udział w walkach na zachodnim froncie Powstania Wielkopolskiego, między innymi w rejonie Babimostu, Nowego Kramska, Kolesina, Grójca Wielkiego i Nowej Wsi.
Szczególnie dramatyczne wydarzenia rozegrały się podczas nocnego wypadu na Nowe Kramsko i Kolesin.
Według zachowanych opisów około 120 powstańców stanęło naprzeciw znacznie liczniejszych i doskonale uzbrojonych sił niemieckich. W samym Kolesinie stacjonowało około 200 niemieckich żołnierzy, a w Nowym Kramsku nawet 600.
Pomimo tak ogromnej dysproporcji sił Wielkopolanie zdecydowali się na nocny atak z zaskoczenia.
Akcja zakończyła się zdobyciem obu miejscowości, wzięciem jeńców oraz przejęciem broni, amunicji i sprzętu wojskowego.
Andrzej Szymański osobiście wspominał w swojej relacji walki z 1–2 lutego pod Nowym Kramskiem, bitwę pod Babimostem 12 lutego oraz atak na Grójec Wielki 14 lutego 1919 roku.
Walczył pod dowództwem między innymi podporucznika Kudlińskiego i porucznika Grabskiego.
Były to dni pełne huku artylerii, niepewności i śmierci. Dni, w których młodzi chłopcy z wielkopolskich wsi i miasteczek udowadniali, że miłość do ojczyzny potrafi być silniejsza niż strach.
16 lutego 1919 roku podpisano rozejm w Trewirze, który stał się jednym z przełomowych momentów zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.
Dla Andrzeja Szymańskiego nie oznaczało to jednak końca wojennej drogi.
Jego najdalszy marsz dopiero się rozpoczynał.
1919–1920 | Z WIELKOPOLSKI NA WSCHODNIE FRONTY
Po zakończeniu walk powstańczych Andrzej Szymański kontynuował służbę wojskową.
Trafił do 7. Pułku Strzelców Wielkopolskich, który następnie został przemianowany na 61. Pułk Piechoty, wchodzący w skład 15. Dywizji Piechoty.
Otrzymał przydział do 6. kompanii.
19 stycznia 1920 roku przybył do Chodzieży, gdzie przebywał do 6 lutego.
Następnie jego jednostka została skierowana na wschód, gdzie młode państwo polskie prowadziło wojnę z bolszewicką Rosją.
W marcu i kwietniu 1920 roku Andrzej wraz ze swoim pułkiem znalazł się na froncie galicyjsko-wołyńskim, w rejonie Złoczowa, Tarnopola i rzeki Seret.
Tam Wielkopolanie prowadzili ciężkie walki pozycyjne, odpierali ataki przeciwnika i uczestniczyli w niebezpiecznych wypadach rozpoznawczych.
Było to jednak tylko przygotowanie do jednej z największych operacji wojskowych tamtego okresu.
KWIECIEŃ–MAJ 1920 | KIERUNEK – KIJÓW!
25 kwietnia 1920 roku rozpoczęła się polska ofensywa na Ukrainie, znana jako wyprawa kijowska.
61. Pułk Piechoty, w którego szeregach służył Andrzej Szymański, ruszył na wschód.
Żołnierze wielkopolscy uczestniczyli w działaniach w rejonie Koziatyna i Berdyczowa, a następnie kontynuowali marsz w kierunku Kijowa.
Pokonywali kolejne kilometry, walczyli z bolszewikami i docierali coraz dalej od rodzinnych stron.
8 maja 1920 roku polskie oddziały wkroczyły do Kijowa.
Dzień później, 9 maja, na reprezentacyjnej ulicy miasta – Chreszczatyk – odbyła się uroczysta defilada zwycięskich wojsk polskich i sprzymierzonych oddziałów ukraińskich.
Wśród żołnierzy, którzy według odnalezionych materiałów uczestniczyli w tym historycznym wydarzeniu, był również Andrzej Szymański – chłopak z Babimojszczyzny, który kilkanaście miesięcy wcześniej jako ochotnik wyruszył walczyć w Powstaniu Wielkopolskim.
Trudno wyobrazić sobie, co mógł wówczas czuć.
Jeszcze niedawno walczył z niemieckim zaborcą o swoją rodzinną ziemię. Teraz maszerował ulicami odległego Kijowa jako żołnierz odrodzonego Wojska Polskiego.
Ale wojna miała pokazać mu również swoje najokrutniejsze oblicze.
CZERWIEC 1920 | KRWAWE WALKI NAD BEREZYNĄ
Sytuacja na froncie wschodnim zaczęła się gwałtownie zmieniać.
Ofensywa wojsk bolszewickich dowodzonych przez Michaiła Tuchaczewskiego zmusiła polskie dowództwo do przerzucenia części oddziałów na zagrożony odcinek frontu na Białorusi.
Wśród nich znalazł się 61. Pułk Piechoty.
Andrzej Szymański trafił w rejon rzeki Berezyny, gdzie jego jednostka uczestniczyła w ciężkich walkach obronnych.
Żołnierze zmagali się z nacierającym przeciwnikiem, zmęczeniem, trudnymi warunkami terenowymi i dramatyczną sytuacją na froncie.
Właśnie tam wojenny szlak naszego bohatera został nagle przerwany.
W swojej relacji Andrzej zapisał:
„Następnie walki pod Berezyną. Tutaj zachorowałem... 25 czerwca 1920 odwieziony do szpitala polowego nr 704”.
Po miesiącach walk, przemarszów i trudów wojennej służby organizm młodego żołnierza odmówił posłuszeństwa.
Trafił do szpitala polowego, a dalsze losy jego leczenia prowadziły z powrotem w kierunku Wielkopolski.
Tak zakończył się opisany w odnalezionych materiałach szlak bojowy Andrzeja Szymańskiego.
Od Nowego Kramska i Babimostu, przez Złoczów, Kijów, aż po Berezynę.
A przecież kiedy wyruszał do powstania, miał zaledwie osiemnaście lat…
BOHATER, KTÓREGO ODWAGA ZOSTAŁA DOCENIONA
Za swoją służbę, poświęcenie i udział w walkach o niepodległość oraz granice Rzeczypospolitej Andrzej Szymański został uhonorowany odznaczeniami wojskowymi i państwowymi.
Wśród wyróżnień wymienionych w odnalezionych materiałach znalazły się:
-Wielkopolski Krzyż Powstańczy
-Krzyż Walecznych
-Medal „Polska Swemu Obrońcy”
-Medal Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości
Jednak najbardziej niezwykła jest rodzinna opowieść związana z jednym z tych odznaczeń.
Według przekazu zachowanego w rodzinie Krzyż Walecznych miał wręczyć Andrzejowi Szymańskiemu osobiście Marszałek Józef Piłsudski!🇵🇱🇵🇱
Wyobraźcie sobie tę chwilę.
Młody żołnierz, który przeszedł przez powstańcze okopy i wschodnie fronty, staje przed człowiekiem będącym jednym z najważniejszych symboli odrodzenia polskiej państwowości.
Niezależnie od tego, ile szczegółów tej uroczystości uda się jeszcze potwierdzić, sam fakt zachowania takiego przekazu w rodzinie pokazuje, jak wielką wagę przywiązywano do jego wojennej służby.
HISTORIA, KTÓRA MOGŁA POZOSTAĆ ZAPOMNIANA
Dziś, po ponad stu latach od tych wydarzeń, możemy opowiedzieć Wam tę historię.
Nie dlatego, że ktoś przypadkiem natrafił na nazwisko Andrzeja Szymańskiego w podręczniku.
Wszystko zaczęło się od zwyczajnej rozmowy przy cmentarzu, podczas listopadowej zbiórki do puszek.
Od prośby o wyremontowanie nagrobka.
A później od determinacji jednego z potomków, który postanowił poznać losy swojego pradziadka.
To dzięki jego zaangażowaniu, poszukiwaniom i dociekliwości, przy wsparciu naszego Stowarzyszenia, udało się odtworzyć tę niezwykłą historię.
I pomyśleć, że za jednym nazwiskiem wyrytym na nagrobku kryje się opowieść o osiemnastoletnim ochotniku, który walczył w Powstaniu Wielkopolskim, przemierzył wojenne fronty aż po Kijów i Berezynę, a za swoją odwagę został odznaczony Krzyżem Walecznych.
Ile podobnych historii wciąż czeka na odkrycie na cmentarzach naszej gminy?
Ilu bohaterów mijamy każdego roku, zapalając znicze, nie wiedząc, przez co przeszli i jak wiele zawdzięcza im nasza ojczyzna?
DLATEGO WŁAŚNIE TO ROBIMY.
Już 1 listopada ponownie spotkacie naszych wolontariuszy z puszkami przy cmentarzach gminy Zbąszyń.
W ramach zbiórki organizowanej przez Kibice Lecha Poznań będziemy kwestować na renowację mogił Powstańców Wielkopolskich.
Każda wrzucona złotówka to nie tylko pomoc w odnowieniu kolejnego nagrobka.
To także wyraz wdzięczności wobec ludzi, którzy ponad sto lat temu nie wahali się walczyć o wolną Polskę.
A czasami – jak pokazała historia Andrzeja Szymańskiego – to również początek odkrywania niezwykłych rodzinnych losów.
Bo odnawiając mogiły, przywracamy pamięć. A przywracając pamięć, ocalamy historię dla przyszłych pokoleń.
Dziękujemy rodzinie Andrzeja Szymańskiego za zaangażowanie i trud włożony w poznanie historii swojego przodka.
Cześć i chwała Bohaterom!