17/05/2026
🌊 Idziesz nad rzekę... a tam suchy piasek, martwe małże i brak wody. Brzmi jak ponury film sci-fi? To niestety coraz częstsza rzeczywistość w naszym kraju. W najnowszym, 302. odcinku podcastu Radio Naukowe Karolina Głowacka rozmawia z hydrologiem Piotrem Bednarkiem (prezesem Fundacji Wolne Rzeki) na poruszający temat: „Dlaczego polskie rzeki wysychają?”.
Ta rozmowa to nie tylko opowieść o braku śniegu czy zmianach klimatu. To także brutalne zderzenie z tym, jak nasze codzienne bezpieczeństwo – w tym energetyczne oraz dostęp do wody w kranie – zależy od stanu polskich rzek.
🛑 Wielki problem tradycyjnej energetyki
Klasyczne elektrownie węglowe i gazowe to potężne „pijaki”. Potrzebują gigantycznych ilości wody z rzek do chłodzenia swoich bloków energetycznych. Kiedy nadchodzi letnia susza, a poziom wód drastycznie spada, pojawia się ogromny kryzys. Elektrownie muszą drastiocznie ograniczać produkcję energii, bo woda w rzece jest albo zbyt niska, albo zbyt ciepła, by bezpiecznie przyjąć zrzuty podgrzanej wody z powrotem. Ryzykujemy wtedy nie tylko blackoutem, ale też dosłownym „ugotowaniem” życia w rzece.
🌬️☀️ OZE – energia, która nie potrzebuje pić!
To jeden z najsilniejszych, a rzadko poruszanych argumentów za zieloną transformacją: farmy wiatrowe i panele fotowoltaiczne (PV) NIE potrzebują wody do produkcji prądu.
• Wiatr kręci łopatami turbin bez chłodzenia wodnego.
• Słońce zasila ogniwa bez konieczności osuszania okolicznych potoków.
Inwestowanie w OZE to nie tylko redukcja CO2 – to aktywna ochrona naszych zasobów wodnych. Przechodząc na wiatr i słońce, zdejmujemy z rzek gigantyczny ciężar przemysłowy i pozwalamy im po prostu płynąć.
🚜 Melioracja rowów, czyli jak wysuszamy... własną wodę w kranie
W podcaście pojawia się też inny, niezwykle ważny wątek: niszczycielskie podejście do gospodarki wodnej. Przez dekady systemy melioracyjne w Polsce projektowano tak, by jak najszybciej odprowadzić wodę z pól i łąk za pomocą sieci rowów prosto do rzek, a stamtąd do morza.
Jaki jest tego efekt? Tragiczny dla naszej wody pitnej. Woda, zamiast powoli wsiąkać w glebę i naturalnie zasilać warstwy wodonośne, błyskawicznie ucieka z ekosystemu. To powoduje gwałtowne obniżanie się poziomu wód podziemnych. A to właśnie z tych głębinowych zasobów czerpiemy większość wody pitnej w naszych miastach i gminach! Przez bezmyślną meliorację latem wysychają płytkie studnie, a lokalne wodociągi ledwo nadążają z zaopatrzeniem mieszkańców.
🦫 Bobry, czyli „partyzantka retencyjna” na ratunek!
W obliczu tych wszystkich błędów człowieka, w podcaście pojawiają się nasi najlepsi, naturalni sprzymierzeńcy. Piotr Bednarek opowiada o zjawisku tzw. partyzantki retencyjnej, w której działamy łapa w łapę z bobrami.
Podczas gdy ludzie przez lata budowali rowy, by wodę odprowadzać, bobry robią dokładnie na odwrót – budują tamy i całkowicie za darmo zatrzymują wodę w krajobrazie. Podnoszą poziom wód gruntowych, tworzą lokalne rozlewiska i ratują małe rzeki przed całkowitym wyschnięciem w trakcie letnich upałów. To najlepsi i najbardziej efektywni hydrolodzy, jakich mamy. Zamiast z nimi walczyć, musimy zacząć trzymać z nimi sztamę!
⚖️ Rzeka jako „Osoba” – dlaczego to zmienia reguły gry?
W kontekście ratowania ekosystemów coraz głośniej robi się o rewolucyjnym koncepcie: nadawaniu rzekom podmiotowości prawnej (w Polsce głośno jest o walce aktywistów o takie prawo m.in. dla Odry).
Jakie ma to znaczenie w tym kontekście?
• Koniec z traktowaniem rzeki jak przedmiotu: Obecnie prawo widzi rzekę głównie jako darmowy zasób gospodarczy, rurę odprowadzającą wodę z pól albo „chłodnicę” dla przemysłu. Nadanie jej podmiotowości sprawia, że staje się ona „osobą” posiadającą własne, niezbywalne prawa – do istnienia, zachowania naturalnego przepływu i czystości.
• Głos w sądzie: Rzeka zyskuje oficjalnych opiekunów (kuratorów), którzy mogą w jej imieniu skarżyć trucicieli, żądać odszkodowań na jej rewitalizację lub zablokować inwestycje przemysłowe i melioracyjne, które grożą jej wysuszeniem.
• Odwrócenie priorytetów: Przemysł, rolnictwo i energetyka musiałyby dostosować się do rzeki, a nie rzeka do potrzeb wielkich koncernów.
🎧 Chcecie dowiedzieć się, ile w ogóle dzikich rzek zostało w Polsce, dlaczego katastrofalnie niszczymy ekosystemy i jak systemowo możemy cofnąć te negatywne trendy?
Posłuchajcie 302. odcinka Radia Naukowego! To absolutny „must-hear” dla każdego, kto chce zrozumieć, że walka o rzeki to tak naprawdę walka o naszą własną przyszłość i wodę w naszych kranach.
👇 Linki do odcinka:
• 🌐 Posłuchaj na Oficjalnej stronie Radia Naukowego https://radionaukowe.pl/podcast/dlaczego-polskie-rzeki-wysychaja-piotr-bednarek/
• 🍏 Posłuchaj na Apple Podcasts https://podcasts.apple.com/pl/podcast/302-dlaczego-polskie-rzeki-wysychaj%C4%85-piotr-bednarek/id1545487547?i=1000767696061
