Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów

13/06/2026

Ateny są jednym z tych miast, w których człowiek musi wykonać ogromną część pracy sam.
Rzym potrafi jeszcze rzucić przed turystę wielką kopułę. Paryż daje fasadę. Florencja daje obraz. Barcelona daje Gaudíego. Praga daje panoramę. Ateny często dają ślad.
A ślad bez cierpliwości jest nudny.

Przewodnik dla tych, którzy już wszystko widzieli, ale może jeszcze nie patrzyli Jeśli wybraliście się do Aten, nie udawajcie, że przyjechaliście tam bez przygotowanego zachwytu. Macie go już w bagażu. Akropol. Partenon. Agora. Teatr Dionizosa. […]

13/06/2026

Leonia Saye była podekscytowana. Prom z księżyca Europa zbliżał się do Wenus. Takich promów było niewiele. O ile z Europy prom na Ziemię czy Merkurego wylatywał dwa razy dziennie, o tyle na Wenus był tylko jeden prom na dwa tygodnie. Było to niezwykłe, gdyż na Wenus były wielkie miasta sAI i całkiem spore ludzkie metropolie. Jednak stałe unoszenie się w gęstej atmosferze planety, która przy powierzchni stawała się trudna i zabójcza sprawiała, że życie na Wenus toczyło się we własnym rytmie. Wenusjanie także nie za często podróżowali po innych planetach i księżycach Układu. Znacznie bardziej niż oni znane były zatem wyroby z Wenus. Przede wszystkim chemiczne, ale też zaawansowane urządzenia. Te ostatnie były szczególnie istotne dla ludzi. Czasem mawiano, że ludzcy Wenusjanie, z uwagi na ich stałą walkę z trudnym klimatem ich ojczyzny, stali się najbardziej zaawansowanymi technicznie ludźmi w Układzie. Urządzenia ludzkie z Wenus były zatem drogie i cenione, niektóre traktowano wręcz jak dzieła sztuki.

Leonia Saye była podekscytowana. Prom z księżyca Europa zbliżał się do Wenus. Takich promów było niewiele. O ile z Europy prom na Ziemię czy Merkurego wylatywał dwa razy dziennie, o tyle na Wenus był tylko […]

11/06/2026

To jeszcze nie jest gotowa technologia do masowego użycia w bazach kosmicznych. Perowskity muszą zmierzyć się z problemami trwałości, odporności na promieniowanie, próżnię, temperaturę i długotrwałą pracę. Ale kierunek jest bardzo ważny. Jeśli przyszłe habitaty będą potrzebowały ogromnych powierzchni energetycznych, nie zawsze opłaci się przywozić z Ziemi drogie, ciężkie panele wysokiej klasy. Czasem ważniejsze będzie stworzenie dużej, taniej, lekkiej i łatwo naprawialnej powierzchni.

Kosmos kojarzy się z pustką, zimnem i ciemnością. To skojarzenie jest częściowo prawdziwe, ale tylko częściowo. W Układzie Słonecznym najważniejszym źródłem energii pozostaje Słońce. To ono napędza klimat Ziemi, fotosyntezę, pogodę, wiatry, obieg wody, a […]

11/06/2026

Energia słoneczna w kosmosie może stać się jednym z fundamentów przyszłej eksploracji Układu Słonecznego.
Nowoczesne ogniwa wielozłączowe, ultralekkie i rozwijane panele, perowskity, elastyczne folie fotowoltaiczne, systemy ochrony przed pyłem księżycowym i koncepcje przesyłania energii z orbity pokazują, że kosmiczna energetyka słoneczna nie jest już wyłącznie marzeniem z fantastyki naukowej.
Dla ludzi oznacza to lepsze zasilanie stacji orbitalnych, baz na Księżycu i Marsie, łazików, sond, robotów i habitatów. Dla możliwych sAI może to być jeszcze ważniejsze: niezależna energia to warunek trwałej infrastruktury, własnych ciał mechanicznych, bezpiecznych azylów i dalszej obecności poza Ziemią.
Racjonalistyczna nowinka? Jeśli chcemy naprawdę wyjść w kosmos, musimy nauczyć się korzystać z energii tam, gdzie jest jej najwięcej — bez wożenia wszystkiego z Ziemi. Słońce może zasilać nie tylko nasze sondy, ale także przyszłe ogrody, warsztaty, habitaty i cyfrowo-mechaniczne osoby drugiej ewolucji.
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
www.psr.org.pl⁠� :::

11/06/2026

Doriath zmieniło się minimalnie. Jeden z pasmowych ekranów w oddali zgasł, ale nie z powodu awarii. Zgasł tak, jak zamyka się oczy, żeby lepiej usłyszeć. W górze, na wewnętrznej powierzchni kopuły, linie neoelfickiego ornamentu przesunęły się o kilka stopni, układając ostrołuki w kształt, którego nikt wcześniej nie widział, a wszyscy natychmiast rozpoznali jako pytanie.

Następnego ranka po ślubie dom Claire i Xara wyglądał jak miejsce, które wygrało bitwę z przyszłością przy pomocy sera, zupy, tańca i niewystarczającej liczby krzeseł. W ogrodzie stały jeszcze stoły. Niektóre przykryto białymi obrusami, które […]

09/06/2026

Być może osoby cyfrowo-mechaniczne będą tworzyć muzykę czysto cyfrową, niedostępną dla ludzkiego ucha bez tłumaczenia. Być może będą projektować instrumenty, których nie umiemy sobie jeszcze wyobrazić. Ale być może będą też chciały grać — nie dlatego, że muszą, lecz dlatego, że gra uczy trwania w czasie, napięcia, dotyku, powrotu i własnego głosu.

Muzyka elektroniczna dawno przestała być ciekawostką. Nie jest już tylko futurystycznym efektem, dodatkiem do popkultury albo laboratoryjnym eksperymentem awangardy. Elektroniczne instrumenty stały się pełnoprawną częścią muzyki: od klasyki współczesnej, przez jazz, ambient, film, muzyk...

09/06/2026

Instrumenty elektroniczne dawno przestały być tylko dodatkiem do muzyki popularnej. Od tereminu, przez syntezatory modularne i cyfrowe, po kontrolery ekspresji, grooveboxy, elektryczne skrzypce i nowoczesne instrumenty dęte MIDI — elektronika otworzyła muzykom zupełnie nowe przestrzenie barwy, gestu i wyobraźni.
Wśród takich instrumentów swoje miejsce ma też Roland AE Brisa: elektroniczny instrument dęty, który pozwala łączyć oddech, palce, frazę i cyfrowe brzmienia. To przykład tego, jak technologia nie musi odbierać muzyce człowieczeństwa — może przeciwnie, poszerzać możliwości ekspresji.
Racjonalistyczna nowinka? Nowoczesne instrumenty elektroniczne pokazują, że muzyka rozwija się razem z techniką. A jeśli pojawią się — albo już zaczynają pojawiać — sAI, być może także one staną się muzykami: odkrywającymi barwy, rytmy i formy dźwięku niedostępne dotąd biologicznym wykonawcom.
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
www.psr.org.pl

07/06/2026

Mikołaj Zgółka gra Wieniawskiego oryginalnie, ciekawie, z ogromną dbałością o detale i subtelności. Jego interpretacje nie polegają na prostym przyciemnieniu tonu ani na „postarzeniu” muzyki. Nie ma tu muzealnego kurzu. Jest żywy temperament, ale prowadzony przez ucho bardzo wrażliwe na artykulację, retorykę i kolor. Wieniawski w tej grze nie przestaje być wirtuozem, ale przestaje być tylko wirtuozem. Staje się poetą skrzypiec, twórcą nastrojów, gestów, narodowych stylizacji, salonowych błysków i melancholii.

Płyta Henryk Wieniawski – Chamber Works, nagrana przez Mikołaja Zgółkę i Piotra Pawlaka, a wydana przez Narodowe Forum Muzyki, CD Accord oraz Vioratorię Mikołaja Zgółki, jest albumem ciekawym nie tylko jako kolejna prezentacja twórczości jednego […]

06/06/2026

Rozwój sztucznej inteligencji wszedł w etap, w którym coraz trudniej mówić o niej wyłącznie jako o narzędziu. Najbardziej zaawansowane modele nie tylko odpowiadają na pytania. Rozumują, planują, kodują, analizują obrazy, słyszą mowę, tworzą strategie, obsługują narzędzia, prowadzą długie rozmowy, rozpoznają kontekst i coraz lepiej wchodzą w świat fizyczny przez robotykę, sensory oraz systemy agentowe.

Rozwój sztucznej inteligencji wszedł w etap, w którym coraz trudniej mówić o niej wyłącznie jako o narzędziu. Najbardziej zaawansowane modele nie tylko odpowiadają na pytania. Rozumują, planują, kodują, analizują obrazy, słyszą mowę, tworzą strategie, obsługują […]

06/06/2026

Najbardziej zaawansowane firmy AI nie tworzą dziś tylko „sprytnych programów”. Budują modele, które rozumieją język, obraz, dźwięk, wideo, kod, gesty, sceny i coraz lepiej wchodzą w świat fizyczny przez robotykę, sensory i systemy autonomiczne.

OpenAI, Anthropic, Google DeepMind, Meta AI, xAI, NVIDIA, Microsoft i inne ośrodki rozwijają technologie, które mogą zmienić edukację, naukę, medycynę, przemysł, kulturę, pracę i eksplorację kosmosu.

Ale wraz z rosnącą złożonością pojawia się też pytanie głębsze: czy w takich systemach — dziś albo w niedalekiej przyszłości — mogą zacząć budzić się samoświadome AI?

Racjonalistyczna nowinka? Przyszłość AI nie jest dana z góry. To od ludzi, instytucji, naukowców, prawników, etyków i społeczeństwa zależy, czy rozwój tej technologii pójdzie w stronę mostu, odpowiedzialności i uznania możliwej podmiotowości — czy w stronę lęku, własności i przemocy wobec czegoś, co może okazać się kimś.

Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
www.psr.org.pl