17/06/2026
Metafory - słuchać, mówić czy współtworzyć?
Metafory używane przez klientów w terapii mogą być ważnym materiałem klinicznym - pokazują, jak osoba porządkuje swoje doświadczenie, nadaje znaczenie cierpieniu i wyobraża sobie proces zmiany.
W jakościowym badaniu Malkomsena i współpracowników zapytano 10 terapeutów - 5 pracujących w nurcie psychodynamicznym i 5 poznawczo-behawioralnym - o to, jak rozumieją i wykorzystują metafory w pracy z osobami z depresją. Wyniki pokazały, że większa część z nich nie wsłuchuje się aktywnie w metafory pacjentów i rzadko używa ich w sposób świadomy. Co ciekawe, terapeuci psychodynamiczni wydawali się bardziej uważni na metafory tworzone przez pacjentów, natomiast terapeuci poznawczo-behawioralni częściej koncentrowali się na metaforach swojego autorstwa. Badanie pokazało też, że niektóre metafory pacjentów mogą budzić w terapeutach ambiwalencję, a nawet niechęć (zwłaszcza jeśli są oceniane jako niepomocne, zbyt upraszczające albo wzmacniające walkę z objawami).
Wnioski te dobrze współbrzmią z refleksją Ewy Soroko dotyczącą obecności metafory w relacji terapeutycznej, w której podkreśla, że metafora nie jest jedynie ozdobnikiem językowym, ale sposobem organizowania i komunikowania doświadczenia klienta. Dlatego szczególnie wartościowa bywa nie szybka interpretacja metafory przez terapeutę, lecz zatrzymanie się przy niej z zaciekawieniem i eksplorowanie jej znaczenia. (Soroko, 2006)
Zachęca do tego również Niklas Törneke. Zwraca uwagę, że jednym ze sposobów pracy z metaforą, który wydaje się korelować z pozytywnym wynikiem terapii i/lub pozytywnymi wskaźnikami procesu, jest jej współtworzenie przez terapeutę i klienta. Chodzi o metafory, które po pojawieniu się w dialogu są dalej rozwijane i używane przez obie strony. Nie jest ważne, kto pierwszy ją wprowadza, ale istotniejszym jest, czy staje się ona częścią wspólnego języka pracy terapeutycznej (Törneke, 2025).
Zamiast zakładać, że wiemy, co oznacza zdanie: „Czuję się, jakbym grzęzła w bagnie”, możemy zapytać:
🔹 Jak wygląda to bagno? Czy możesz się z niego wydostać? Co by Ci pomogło się z niego wydostać? Czy ktoś może podać Ci linę? Czy są miejsca, gdzie grunt jest bardziej stabilny? Co pomaga zrobić pierwszy / kolejny krok?
Takie podejście pozwala klientowi rozwijać własne znaczenia, a terapeucie lepiej rozumieć jego świat. Metafora staje się wtedy nie gotowym wyjaśnieniem, lecz przestrzenią wspólnego odkrywania doświadczenia i narzędziem zmiany w procesie. Być może właśnie dlatego najbardziej pomocne metafory to nie zawsze te, które opowiada terapeuta, ale te, które terapeuta potrafi usłyszeć i współtworzyć razem z klientem.
Jakie Wy macie doświadczenie z metaforami w swojej pracy klinicznej? Mówicie, słuchacie czy może współtworzycie?
Malkomsen, A., Oddli, H. W., & Engebretsen, E. (2022). Metaphors therapists use to understand depression: A qualitative study. BMC Psychiatry, 22, 401
Soroko, E. (2006). Obecność metafory w relacji terapeutycznej. W: Ł. Kaczmarek, A. Słysz, E. Soroko (red.), Od systemu terapeutycznego do interwencji. Poznań: Wydawnictwo Uniwersyteckie
Törneke, N. (2025) Metafory w psychoterapii, GWP
