ACBS Polska

26/05/2026

O unikaniu. O wartościach. O byciu człowiekiem. I o tym, że zwykle nie chodzi o to, aby pozbyć się trudnego, ale nauczyć się robić miejsce również na nie.

Nasza koleżanka Dorota Wójcik opowiada (w sposób bardzo act-owy!! sprawdźcie sami 🙂) o terapii akceptacji i zaangażowania w podkaście „W Przestrzeni”.

Bardzo polecamy ten odcinek, zarówno osobom, które znają ACT od lat, jak i tym, które dopiero zaczynają z nim swoją przygodę:

🎧 Link do odcinka: https://open.spotify.com/episode/5rFyLMgVORy5JpPHSbGOLR?si=dMYoVJuqTWKY-Ua4XuVbIQ

W Przestrzeni · Episode

21/05/2026

SAMOBÓJSTWO JAKO OSTATECZNA, NIESKUTECZNA STRATEGIA UNIKANIA

Żadne ludzkie zachowanie nie jest trudniejsze do ujęcia w tradycyjnym kategorialnym lub wymiarowym modelu diagnostycznym niż samobójstwo. Samobójstwa nie da się wyjaśnić jako objawu choroby psychicznej, ponieważ nawet u połowy wszystkich ofiar nie można było żadnej choroby psychicznej rozpoznać (Strosahl & Chiles, w druku). Zachowania i myśli samobójcze są tak rozpowszechnione w populacji ogólnej, że jeśli nie mamy zamiaru uznać ponad 50% wszystkich ludzi za cierpiących na zaburzenie psychiczne, musimy dojść do wniosku, że jest to powszechna cecha współczesnej egzystencji (Strosahl, Linehan, & Chiles, 1984). Nawet jeśli weźmiemy pod uwagę pacjentów z zaburzeniami zachowania, samobójstwo nie należy wyłącznie do żadnej konkretnej kategorii diagnostycznej. Na przykład podobną liczbę samobójstw obserwuje się w tak różnych grupach diagnostycznych jak depresja, schizofrenia i zaburzenia osobowości (Buda & Tsuang, 1990). Wskaźniki samobójstw stale rosną wraz z wiekiem, podczas gdy nie obserwuje się odpowiadającego temu wzrostu częstości występowania zaburzeń psychicznych. Mężczyźni znacznie częściej popełniają samobójstwo, natomiast kobiety znacznie częściej otrzymują diagnozę zaburzenia psychicznego (Chiles & Strosahl, 1995). Paradoksalnie, to pacjenci bez stanów predysponujących mogą być najbardziej skłonni do popełnienia samobójstwa (Goldstein, Black, Nasrallah, & Winokur, 1991).

DOWODY NA ZWIĄZEK MIĘDZY UNIKANYMI DOŚWIADCZENIAMI A SAMOBÓJSTWEM JAKO STRATEGIĄ UNIKANIA. Dowody na związek między unikanymi doświadczeniami a samobójstwem jako strategią unikania. Gdy potraktuje się samobójstwo jako metodę unikania doświadczania, staje się ono stosunkowo łatwe do zrozumienia i badania. W obecności pozornie „złych” uczuć, dręczących myśli, niechcianych wspomnień lub nieprzyjemnych doznań cielesnych osoba formułuje werbalną relację typu „jeśli... to”, w której samobójstwo (ujmowane werbalnie) ma prowadzić do ulgi, ustania cierpienia, potwierdzenia własnej racji (lub wykazania błędu innych) oraz podobnie pozytywnych prywatnych rezultatów (Chiles & Strosahl, 1995; Hayes, 1992). Gdy analizuje się warunki motywacyjne związane z samobójstwem, okazuje się, że ponad połowa dokonanych lub usiłowanych samobójstw wiąże się z próbą ucieczki od awersyjnych doświadczeń (Loo, 1986; Smith & Bloom, 1985), zwłaszcza od takich stanów umysłu jak poczucie winy i lęk (Bancroft, Skrimshire & Simkins, 1976; Baumeister, 1990). Osoby, które popełniają samobójstwo, oceniają siebie bardzo negatywnie, uznając się za bezwartościowe, nieadekwatne, odrzucone lub godne winy (Maris, 1981; Rosen, 1976; Rothberg & Jones, 1987). Kilka badań wykazało, że rozwiązywanie problemów oparte na unikaniu jest podstawową cechą zachowań samobójczych. Na przykład osoby po próbach samobójczych zazwyczaj oceniają samobójstwo jako skuteczniejszy sposób rozwiązywania problemów niż pacjenci bez tendencji samobójczych (Chiles et al., 1989; Strosahl et al., 1992). Analiza funkcjonalna bezpośredniego okresu poprzedzającego indeksową próbę samobójczą ujawnia nieskuteczne próby wyeliminowania cierpienia (które dana osoba uważa za nieakceptowalne i nie do zniesienia) zarówno za pomocą sposobów funkcjonalnych (telefon do przyjaciela), jak i dysfunkcjonalnych (picie alkoholu), po których następuje próba samobójcza (Chiles, Strosahl, Cowden, Graham, & Linehan, 1986).

IMPLIKACJE TERAPEUTYCZNE. Z interwencji wobec zachowań samobójczych traktowanych jako metody unikania doświadczenia wynikają dwa wnioski (Chiles & Strosahl, 1995). Po pierwsze, aby zmienić psychologiczną funkcję objawu zwanego „zachowaniem samobójczym”, może nie być konieczna zmiana samej tego objawu. Klient nie musi wyeliminować myśli ani zachowań samobójczych, aby osiągnąć „zdrowie psychiczne”. Zamiast tego to właśnie zmaganie klienta z bezpośrednim usunięciem myśli samobójczych może prowadzić do poczucia „kryzysu samobójczego”, który w istocie jest walką o samokontrolę. Po drugie, nie ma potrzeby ujmować zachowań samobójczych jako „aberracyjnych”. Biorąc pod uwagę ich rozpowszechnienie w populacji, można je traktować jako stosunkowo normalne zachowanie. U wielu pacjentów samobójczych tajemnica i lęk związane z wyraźnym objawem „choroby psychicznej” mogą zostać zastąpione koncentracją na alternatywnych metodach: albo akceptacji niezmiennych doświadczeń wewnętrznych, albo ukierunkowania wysiłków związanych z rozwiązywaniem problemów na to, co można kontrolować, albo obu tych podejść jednocześnie.

FRAGMENT POCHODZI Z Hayes, S. C., Wilson, K. G., Gifford, E. V., Follette, V. M., & Strosahl, K. (1996). Experiential avoidance and behavioral disorders: A functional dimensional approach to diagnosis and treatment. Journal of consulting and clinical psychology, 64(6), 1152.

14/05/2026

Polecamy waszej uwadze majowo-czerwcowe wydanie Psychologia w Praktyce, które powstało przy współpracy z ACBS Polska. Pod redakcją Bartosza Kleszcza, przewodniczącego ACBS Polska, nasi eksperci i ekspertki ACT przygotowali artykuły będące wprowadzeniem do terapii akceptacji i zaangażowania oraz przewodnikiem po różnych obliczach interwencji i superwizji.

Dziękujemy Psychologia w Praktyce za zaproszenie do pracy nad tym wydaniem. Mamy nadzieję, że teksty będą świeżym przewodnikiem po ACT dla osób zaciekawionych konteksualnym behawioryzmem. :)

TEMAT NUMERU

🍎 Bartosz Kleszcz - Czym jest terapia akceptacji i zaanagażowania?

DIAGNOZA

🍎 Julia Bilarzewska - Diagnoza w Terapii Akceptacji i Zaangażowania – od klasyfikacji zaburzeń do analizy procesów psychologicznych

STUDIUM PRZYPADKU

🍎 dr Maria Chełkowska-Zacharewicz - Pod presją własnego Ja – Cierpienie high performerów w obliczu wysokiej presji

🍎 dr Lidia Baran - Podróż przez cztery ćwiartki relacji – o zastosowaniu matrycy ACT w pracy z parą

METODY TERAPII

🍎 dr Marcin Domurat - Superwizja w ACT – rozwijanie elastyczności terapeuty w praktyce klinicznej

🍎 Barbara Ostrowska , Juliusz Połatyński - W stronę życia - ACT w pracy z psychozą

NARZĘDZIOWNIA

🍎 Marcin Nowacki - Uważność jako proces zwiększania elastyczności psychologicznej Perspektywa ACT w dialogu z innymi podejściami

🍎 Joanna Gawrońska - Od przetrwania do wzrostu – relacja z doświadczeniem jako pole zmiany w traumie relacyjnej

NOWOŚCI W PSYCHOLOGII

🍎 dr Magdalena Hyla-Zając - ACT w kadrze Fotografia w pracy nad elastycznością psychologiczną

13/05/2026

Gratulujemy wiceprzewodniczącej ACBS Polska dr Marii Chełkowskiej-Zacharewicz przyjęcia wystąpienia "When ‘talent’ becomes a trap: A Relational Frame Theory analysis of cognitive barriers to musical engagement”, które wygłosi na światowej konferencji ACBS w Lyonie. Bilety już wyprzedane, mamy więc nadzieję, że zobaczymy się tam w licznym gronie! 🥸

Zakochałam się w kontekstualnych naukach o zachowaniu zanim jeszcze znałam ten termin ❤️ jeszcze nie znając badań i teorii RFT realizowałam badania w powiązaniu z tematyką CBS. Konferencje ACBS to cudowne miejsce i czas - nigdzie indziej nie nauczyłam się tak wiele w zakresie nauki, praktyki klinicznej i refleksyjnej postawy wobec siebie i innych.

No i niedawno dostałam wiadomość, że przyjęto na konferencję ACBS moje wystąpienie „When ‘talent’ becomes a trap: A Relational Frame Theory analysis of cognitive barriers to musical engagement”. Aż podskoczyłam z zachwytu! 🤩

Zatem, już w lipcu, w Lyonie będę opowiadać o tym, jak przekonania o „talencie muzycznym” i etykiety “muzykalny”, “niemuzykalny” kształtują nasze zaangażowanie i chęć do kontaktu z muzyką. Prezentacja będzie łączyć to, co wyczytałam w badaniach, zaobserwowałam w praktyce gabinetowej i własnych badaniach naukowych.

Etykiety i przekonania nie są jedynie neutralnymi zdaniami. Wpływają na naszą tożsamość, zawężają repertuar działań i decydują o tym, jak angażujemy się w twórczość, aktywność zawodową, relacje z innymi. Praca z tym kawałkiem naszego umysłu to jedna z rzeczy, którą dobrze znacie jeśli choć raz spotkaliśmy się w gabinecie. A to dlatego, że w swoje pracy dużo korzystam z osiągnięć CBS.

A teraz? Trzymajcie za mnie kciuki, bo przede mną wyzwanie skondensowania całej wiedzy i pasji, którą mam w sobie w 20 minut prezentacji konferencyjnej 😃

06/05/2026

Z cyklu "Pytania z Natury wzięte..."

Jak Ci dzisiaj jest? W środku, w ciele, w myślach, w sercu?

Czasem odpowiedź przychodzi szybko: ciężko, ciasno, smutno, nerwowo, bez siły, opornie.
I bardzo łatwo wtedy uwierzyć, że to jest cała prawda o mnie.
Warto czasem delikatnie zapytać: A jaka jest reszta?

Bo... oprócz napięcia, jest ktoś, kto odpisał „jestem”.
Oprócz trudnej myśli, kawałek nieba za oknem.
Poza lękiem, oddech, na który zawsze mogę liczyć.
Oprócz smutku, mały gest troski wobec siebie.

Zmiana perspektywy nie polega na wmawianiu sobie, że „wszystko jest dobrze”. Nie chodzi o unieważnianie tego, co boli. Chodzi raczej o przypomnienie sobie, że nasza uwaga ma tendencję do zawężania świata do jednego punktu, a życie jest większe i szersze niż ten punkt.

ACT zaprasza:
„Co jeszcze tu jest?”
„Czego nie zauważam, bo patrzę tylko w jedno miejsce?”
„Jaka jest reszta mojego doświadczenia?”

Ulga nie przychodzi wtedy, gdy coś znika, a wtedy, gdy zaczynamy widzieć trochę szerzej i na wszystko robi się miejsce.

29/04/2026

„Myślę, więc jestem.” ACT dopowiada: „…i mogę zauważyć, że to tylko myśl.”
A skoro mogę ją zauważyć, to znaczy, że jestem też czymś większym niż ona. Jestem, więc myślę. :)

21/04/2026

Oto i ona, królowa surfingu! Przedstawiamy Państwu elastyczność psychologiczną 🏄‍♂️ Nie dba o to, żeby zawsze było nam lekko, spokojnie i „dobrze”. To raczej zdolność do pozostawania w kontakcie z tym, co przeżywamy, bez konieczności natychmiastowej ucieczki, walki czy zamrażania siebie, przy jednoczesnym wybieraniu działania, które służy życiu, jakie chcemy budować.

W ACT opisujemy ją przez 6 powiązanych procesów, znanych jako heksafleks. To sześć umiejętności, które pomagają nam utrzymać się na fali życia, zamiast tonąć pod naporem własnych myśli, emocji i wspomnień. Heksafleks nie jest zestawem sześciu osobnych „technik”, ale mapą wzajemnie przenikających się procesów, które razem opisują zdolność do elastycznej odpowiedzi na doświadczenie. Nie chodzi więc o perfekcyjne „opanowanie” każdego z nich, ale o zwiększanie swobody reagowania tam, gdzie wcześniej rządził automatyzm.

🌊 AKCEPTACJA
to zgoda na to, że nie każda fala będzie wygodna, równa i przyjemna. Nie chodzi o to, by lubić sztorm, ale by przestać tracić siły na walkę z samym faktem, że fala właśnie przyszła.

🌊 DEFUZJA
to umiejętność zauważania myśli jak przychodzących na horyzoncie fal. Myśl: „Nie dam rady” nie musi zrzucać nas z deski, jest tylko jedną z wielu fal przepływających przez umysł.

🌊 KONTAKT Z CHWILĄ OBECNĄ
to bycie naprawdę na desce, tu i teraz: czucie wody, równowagi ciała, kierunku wiatru. Gdy odpływamy w zamartwienie albo wspomnienia poprzednich upadków, łatwiej stracić kontakt z falą, która jest właśnie pod nami.

🌊 JA JAKO KONTEKST
to odkrycie, że nie jesteśmy pojedynczą falą, lękiem czy myślą, ale raczej przestrzenią, w której to wszystko się wydarza. Nie jesteś jedną nieudaną próbą surfowania. Jesteś tym, kto zauważa fale, upadki, napięcie i wciąż może znów stanąć na desce.

🌊 WARTOŚCI
to kierunek płynięcia. To one odpowiadają na pytanie: po co w ogóle wchodzę do wody? Co jest dla mnie ważne: odwaga, wolność, bliskość, rozwój, życie pełniej mimo fal?

🌊 ZAANGAŻOWANE DZIAŁANIE
to samo surfowanie: wstawanie na deskę, próbowanie, spadanie i wracanie. Nie czekamy na idealnie gładkie morze. Płyniemy w wybranym kierunku nawet wtedy, gdy fala jest trudna.

Można powiedzieć, że elastyczność psychologiczna jest jak unoszenie się na falach. Nie mamy wpływu na to, czy morze zawsze będzie spokojne. Fale przychodzą: lęk, smutek, złość, wstyd, natłok myśli, stare historie o sobie. Sztywność polega często na tym, że próbujemy je zatrzymać. Elastyczność, że uczymy się nieść na fali, wracać do kierunku i nie mylić chwilowego sztormu z końcem podróży. Zdrowie psychiczne to nie brak fal, a zdolność, by nie przestawać żyć, kiedy fale się pojawiają, nawet gdy czasami zmiotą nas z deski, czy zniosą w stronę lądu.

To jak, surfujesz z nami? 🌊 😎