10/05/2026
Biblioteca Joanina to nie tylko jedna z najpiękniejszych bibliotek na świecie. Posiada cenne zbiory, chronione przez... nietoperze.
Za dnia w bibliotece pracują naukowcy z całego świata. Gdy zaś zbliża się pora zamknięcia, pracownicy biblioteki rozkładają na stołach i biurkach płachty materiału, by chronić je przed guanem.
Nocą w bibliotecznych pomieszczeniach odbywa się bowiem polowanie. Zamieszkujące bibliotekę kolonie nietoperzy pożywiają się na owadach, które same chętnie zjadłyby bezcenne zbiory Joaniny. Ten naturalny sposób kontroli owadów zapewnia bezpieczeństwo starym księgom. Same książki chronione są przed nietoperzami gęstą metalową siatką, za którą są przechowywane. Nietoperze żyją w bibliotece co najmniej od końca XVIII wieku. Wiemy to z rachunków za skóry z Rosji, którymi przykrywano wówczas stoły.
W bibliotece żyją dwa gatunki - molosek europejski i karlik drobny. Są cenionymi „pracownikami”. Gdy w 2015 roku wymieniano drzwi do biblioteki, celowo pozostawiono otwory, by nietoperze mogły opuszczać budynek i napić się z pobliskiej rzeki.
Niektórzy spekulują, że nietoperze celowo osiedlono w bibliotece. Jednak najprawdopodobniej same postanowiły w niej zamieszkać. W końcu to spokojne, bezpieczne miejsce. A ludzie, którzy przed wiekami zarządzali biblioteką, byli na tyle mądrzy, że zwierząt nie wygonili.
Biblioteka Joanina to jeden z najwspanialszych przykładów portugalskiego baroku. Została nazwana na cześć króla João V (Jana V Wielkodusznego), jednego z największych władców Portugalii. To właśnie on nakazał jej zbudowanie.
Władze Uniwersytetu w Coimbrze prowadziły dyskusję na temat zorganizowania nowego pomieszczenia na uniwersyteckie zbiory, gdyż dotychczasowe było w opłakanym stanie. Król uznał jednak, że biblioteka potrzebuje nowego budynku. Na jego potrzeby postanowiono wykorzystać częściowo zachowane ruiny starego więzienia, w którym znajdowały się też magazyny.
Biblioteka od początku była wznoszona z myślą o zachowaniu zbiorów w jak najlepszym stanie. Zaprojektowana została jak sejf, a dzięki ścianom o grubości 211 centymetrów przez cały rok panuje w niej stabilny mikroklimat. Główne drzwi do biblioteki wykonano z drzewa tekowego, dzięki którym utrzymywana jest odpowiednia temperatura i wilgotność. Wspaniałe wewnętrzne zdobienia, balustrady i półki na książki wyrzeźbiono z dębu, którego zapach odstrasza insekty.
Budowę biblioteki rozpoczęto w 1717 roku. Budynek został ukończony w roku 1722 i wówczas rozpoczęto prace w jego wnętrzu. Ukończono je w 1728 roku. Od 1777 roku do połowy XX wieku Joanina funkcjonowała jako biblioteka uniwersytecka.
Zbiory biblioteczne znajdujące się w wyjątkowym budynku liczą 60 000 tomów z XVI-XVIII wieku. Gromadzono w niej najbardziej wartościowe dzieła epoki.
Budynek podzielony jest na trzy piętra.
Piętro Wspaniałe (Piso Nobre) składa się z trzech pomieszczeń wypełnionych półkami ze zbiorami. Stopniowo są one digitalizowane. Centralnym motywem zdobniczym tego piętra jest wielki portret Jana V. Możemy tam podziwiać wspaniałe rzeźbione stoły (jedne z najwspanialszych przykładów stolarki XVIII wieku), piękne półki i figury na suficie reprezentujące uniwersyteckie idee.
Piętro Środkowe (Piso Intermédio), które pełniło dwie główne role. To tam przebywali strażnicy pilnujący uniwersyteckiego więzienia. Piętro to było też przestrzenią magazynową dla książek, które czytano na Piętrze Wspaniałym.
W końcu zaś mamy Więzienie Uniwersyteckie (Prisão Académica). Uniwersytet w Coimbrze, podobnie jak inne europejskie uniwersytety, posiadał liczne przywileje, wśród nich przywilej samodzielnego rządzenia się i własnej legislacji. Dzięki temu profesorowie, pracownicy i studenci, którzy zostali skazani na karę więzienia, nie musieli przebywać ze zwykłymi przestępcami. Karę odbywali w więzieniu uniwersyteckim, który zorganizowano w miejscu dawnego więzienia pałacowego. Początki więzienia sięgają średniowiecza i jest to najstarsze w Portugalii zachowane więzienie. Ze średniowiecznego oryginału przetrwały dwie cele i klatka schodowa. W 1834 roku uniwersytet stracił przywilej posiadania własnego więzienia. Obecnie na piętrze tym znajduje się magazyn książek.
Po wspólnym zwiedzaniu wspaniałej biblioteki, chętnie napilibyśmy się kawy. Będziemy bardzo wdzięczni, jeśli nam ją postawicie. O tym, jak to zrobić, możecie przeczytać w linku. Bardzo dziękujemy ☺️
©️António Eugénio Maia do Amaral, Biblioteca Joanina
