19/10/2026
170. ROCZNICA URODZIN RAPHAELA (RAFAŁA) FIRLEJA
Dokładnie 170 lat temu w Potrzebowie urodził się Raphael (Rafał) Firlej, jedyny znany mi mieszkaniec naszej społeczności, który uzyskał stopień naukowy doktora na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie (obecnie Uniwersytet Humboldta). Jest autorem dysertacji „Die Gerichtsverfassung Polens von Kasimir dem Grossen bis Sigmund August. 1333–1572” (System sądownictwa w Polsce od czasów Kazimierza Wielkiego do Zygmunta Augusta. 1333–1572). We wstępie jego wydanej w 1892 roku publikacji zawarty jest życiorys w języku łacińskim:
„Urodziłem się jako Raphael Firlej we wsi Scharne (Potrzebowo) w Poznańskiem dnia 14 przed kalendami listopadowymi ubiegłego [XIX] wieku LVI [= 19 października 1856 r.]. Moimi rodzicami byli Caspar Firlej oraz Anna Barbara z domu Schilsky, po których śmierć opłakuję już od wielu lat. Wyznaję wiarę katolicką. Po ukończeniu nauki w Królewskim Seminarium w Paradyżu (in Paradiso) uzyskałem w 1876 roku uprawnienia do nauczania dzieci podstaw wiedzy i przez trzy lata pracowałem jako nauczyciel w Poznaniu, dokąd zostałem powołany przez władze tej stolicy. W 1879 roku przeniosłem się do Berlina. Nauce języka greckiego, łaciny oraz innym przedmiotom nauczanym w gimnazjach poświęciłem własnym staraniem (meo Marte) kilka lat pracy i uzyskawszy świadectwo dojrzałości, ukończyłem w 1884 roku Gimnazjum w Lesznie (gymnasium Lesniense). Od tego czasu jako student naszej berlińskiej uczelni przez ponad siedem razy sześć miesięcy [= 4,5 roku / 9 semestrów] poświęciłem się głównie studium historii i geografii. Nauczali mnie wielce uczeni mężowie: Aegidi, Bastian, Bresslau, Curtius, Delbrück, Diels, Dilthey, Hirschfeld, Hübner, Jessen, Kirchhoff, Koser, Paulsen, du Bois Reymond, v. Richthofen, Schmidt, Simmel, Vahlen, Wattenbach, Weizsäcker, Zeller. Spośród nich wybitny Weizsäcker łaskawie zezwolił mi na udział w założonych przez siebie ćwiczeniach historycznych. Tym zasłużonym mężom składam jak najgłębsze podziękowania, a w szczególności Theodorowi Schiemannowi, który skłonił mnie do podjęcia tej pracy i zawsze służył mi niezwykle życzliwą radą.”
Jego praca doktorska wzbudziła zainteresowanie również w Krakowie. Tezy Firleja wspomina w publikacji Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności (1901) profesor Stanisław Kutrzeba.
Rodzice Raphaela, Caspar Firlej i Barbara z d. Schilski, zawarali ślub w Śmieszkowie w 1852 roku. Barbara zmarła w 1880 roku w wieku 52 lat.
Nie wiadomo, jak potoczyła się kariera Raphaela Firleja po uzyskaniu tytułu doktora. Być może pracował jako nauczyciel lub profesor gimnazjalny w Poznaniu, Lesznie lub Wschowie, może został urzędnikiem wyższej administracji państwowej lub sędzią bądź adwokatem. Warto wspomnieć, że z tą uczelnią związani byli m.in. Albert Einstein, Georg Hegel, Max Planck czy znany w Wolsztynie Robert Koch.