30/12/2025
Ze skupu złomu do Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie . Zapraszamy do artykułu Pana Jerzego Marka Łapo na temat uratowanej fibuli.
Wczorajsza muzealna zagadka – nie ukrywam – była trudna dla niearcheologów. Sfotografowałem szczegół starożytnej zapinki – fibuli, która trafiła do naszych zbiorów jako dar od Krzysztofa Subocza ze Stowarzyszenie Historyczno-Eksploracyjne Ziemi Węgorzewskiej - Wendrusz (dziękujemy 😊). Ten zabytek archeologiczny został znaleziony w… jednym z węgorzewskich skupów metali. Pierwotny odkrywca potraktował znalezisko jako niezidentyfikowany przedmiot ze stopu miedzi nadający się na złom 😉 Zresztą, to tak naprawdę fragment zapinki, dokładniej jej kabłąk. Odłamana jest pochewka na igłę, brakuje sprężyny i samej igły. Powierzchnia zabytku świadczy o tym, że przez wiele lat znajdował się w ziemi ornej.
Starożytne fibule są niczym innym jak rozbudowanymi, ozdobnymi agrafkami, których używano do spinania ubrań. Noszono je zazwyczaj parami, mocując szaty w okolicach obojczyków. Czasami się odpinały i gubiły (dzisiaj dla archeologów to tzw. znaleziska luźne). Na obszarze gdzie mieszkała ludność kultury bogaczewskiej, utożsamiana nieraz ze starożytnymi Galindami, zapinki płonęły na stosach grobowych wraz z ich właścicielami, a potem umieszczane były z kośćmi w grobach. Przedstawiony zabytek może pochodzić z ciałopalnego cmentarzyska w okolicach Węgorzewa, z grobu zniszczonego lub uszkodzonego przez wieloletnią orkę.
Fibule są bardzo „czułe” chronologicznie i regionalnie. Dzisiaj byśmy powiedzieli, że poszczególne modele szybko wychodziły z mody 😉 Trwało to około 10–25 lat. Węgorzewski okaz to typ 79 według typologii Almgrena, zdobiony na kabłąku dwoma tzw. grzebieniami. Datowany jest na około pierwszą połowę II w. n.e. Najprawdopodobniej to import od zachodnich sąsiadów Galindów – wschodniogermańskich Gotów, identyfikowanych z kulturą wielbarską, której ludność mieszkała m.in. w delcie Wisły i okolicach Nidzicy i Działdowa. Zapinki A79 na obszarze kultury bogaczewskiej nie występowały powszechnie, jeden z egzemplarzy znany jest z przedwojennych badań cmentarzyska ciałopalnego w Leśniewie.
Na „zagadkowym” obrazku pojawiło, wyglądające nieco zoomorficznie, zbliżenie główki zapinki z elementami konstrukcyjnymi służącymi do zamontowania sprężyny.
Wkrótce o kolejnych zabytkach archeologicznych.
Jerzy Łapo
Na obrazku rysunek i fotografia kabłąka fibuli z Węgorzewa oraz rysunek fibuli z Leśniewa (wg: A. Wiśniewska, Materiały z cmentarzyska w Leśniewie, pow. kętrzyński (dawne Fürstenau, Kr. Rastenburg), „Wiadomości Archeologiczne”, t. 62, 2011).