17/12/2025
W dniach 16 i 17 grudnia odbyły się posiedzenia podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, obejmujące projekt prezydencki, rządowy oraz poselski. Celem prac podkomisji było przeprowadzenie dodatkowego wysłuchania społecznego i poselskiego, a także zebranie uwag i propozycji poprawek, które – w ocenie wielu uczestników – są niezbędne, aby projektowane rozwiązania mogły realnie odpowiadać na potrzeby osób z niepełnosprawnościami.
Na szczególną uwagę zasługuje bardzo szerokie zainteresowanie strony społecznej. W obradach wzięło udział wielu przedstawicieli środowiska osób z niepełnosprawnościami – zarówno stacjonarnie, jak i zdalnie – którzy zabierali głos jako przyszli beneficjenci asystencji osobistej. Wskazywali oni konkretne rozwiązania, które mogłyby w praktyce usprawnić funkcjonowanie systemu asystencji, zwiększyć jego elastyczność oraz lepiej dopasować go do realnych, codziennych potrzeb.
My, jako przedstawiciele Fundacji Zwyczajni, również aktywnie uczestniczyliśmy w obradach w obu dniach posiedzeń podkomisji. Zarówno podczas pierwszego, jak i drugiego dnia zabieraliśmy głos jako strona społeczna, zgłaszając nasze uwagi, wątpliwości oraz postulaty wynikające z doświadczeń osób z niepełnosprawnościami i ich bliskich. Nasze wystąpienia dotyczyły m.in. konieczności zapewnienia realnej elastyczności asystencji osobistej, zagwarantowania ciągłości wsparcia, uniknięcia wykluczeń wynikających z progów punktowych oraz zapewnienia warunków pozwalających na rzeczywistą aktywizację społeczną i zawodową.
Debata miała w dużej mierze charakter merytoryczny, choć nie zabrakło również wypowiedzi emocjonalnych – co należy uznać za zrozumiałe w kontekście omawianych zapisów, które bezpośrednio dotyczą bezpieczeństwa, samodzielności i jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Wiele zgłaszanych wątpliwości dotyczyło m.in. sztywnych progów punktowych, ograniczonej liczby godzin asystencji, braku mechanizmów elastycznego korzystania z usług, a także ryzyka wykluczenia części osób z systemu wsparcia.
W naszej ocenie żaden z procedowanych projektów – ani prezydencki, ani rządowy, ani poselski – nie spełnia w obecnym kształcie wszystkich niezbędnych warunków, które gwarantowałyby osobom z niepełnosprawnościami dostęp do profesjonalnej, stabilnej i wysokiej jakości asystencji osobistej. Zawarte w nich narzędzia nie zapewniają w pełni realizacji postulatów zgłaszanych przez środowisko, w szczególności w zakresie rzeczywistego uniezależnienia, aktywizacji społecznej i zawodowej oraz ciągłości wsparcia.
Co istotne, należy jasno powiedzieć, że proponowane rozwiązania nie realizują w pełnym zakresie standardów wynikających z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza art. 19 dotyczącego niezależnego życia i włączenia w społeczeństwo. W obecnym kształcie projekty ustaw wciąż opierają się na selektywnym dostępie do wsparcia, uzależnionym od progów punktowych i procedur, które mogą prowadzić do nierównego traktowania osób znajdujących się w podobnej sytuacji życiowej.
Jednocześnie chcemy podkreślić, że sam fakt procedowania ustawy o asystencji osobistej należy ocenić pozytywnie. Po latach postulatów i programów o charakterze czasowym, rozpoczął się wreszcie realny proces legislacyjny, który może doprowadzić do ustanowienia ustawowych gwarancji w zakresie asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. To ważny krok, który daje nadzieję na dalsze zmiany.
Dzisiejszym wyzwaniem pozostaje jednak to, aby ten proces nie zakończył się na deklaracjach, lecz doprowadził do przyjęcia rozwiązań, które rzeczywiście zapewnią osobom z niepełnosprawnościami niezależność, bezpieczeństwo i możliwość pełnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym. Oczekujemy, że głos strony społecznej – w tym głos Fundacji Zwyczajni – tak wyraźnie wybrzmiewający podczas obrad podkomisji, zostanie realnie uwzględniony w dalszych pracach legislacyjnych.
