28/05/2026
Szanowni Państwo, poniżej publikujemy stanowisko Zarządu Sekcji Polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA ws. odwołania Adama Budaka i Pawła Jaskanisa, dyrektorów Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK oraz Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. W komentarzu znajduje się link do wersji statycznej wraz z odnośnikami do źródeł.
📣 📣 📣
[27 maja 2026] W ostatnich dniach organizatorzy odwołali dyrektorów dwóch ważnych muzeów w Polsce – Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK oraz Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Adama Budaka, dyrektora MOCAK-u, odwołał 11 maja Prezydent Miasta Krakowa, powołując się na „ustalenia dotyczące niewłaściwego sposobu realizacji obowiązków związanych z organizacją pracy i zarządzaniem zespołem” poczynione w ramach procedury antymobbingowej . Pawła Jaskanisa, dyrektora Muzeum w Wilanowie, odwołało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dniu 14 maja, powołując się na „złamanie przez dyrektora umowy w sprawie warunków organizacyjno-finansowych […] i naruszenie dobrego imienia instytucji”. Doceniamy zapewnienia MKiDN i Miasta Kraków o trosce o pracowników, prestiż oraz otoczenie przyrodnicze i społeczne obu instytucji. Świadczą one o pożądanych zmianach w podejściu organizatorów do instytucji kultury, traktowanych nie jako narzędzia w rękach jednostek, lecz jako złożone systemy współkształtowane przez kierownictwo, osoby zatrudnione oraz zewnętrznych interesariuszy. Nasze zastrzeżenia wzbudzają jednak aspekty proceduralne dokonanych rozstrzygnięć oraz strategie komunikacyjne organizatorów.
Sprzeciw w obu sytuacjach budzi instrumentalizacja głosów organizacji środowiskowych. W myśl art. 15. Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, dyrektora instytucji kultury „powołuje organizator na czas określony […] po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję”, a odwołanie dyrektora „następuje w tym samym trybie”. Wierzymy, że intencją ustawodawcy było zapewnienie, iż stowarzyszenia będą odgrywać wobec organizatorów rolę partnerów merytorycznych, nawet jeśli Ustawa nie nadaje ich opiniom wiążącego charakteru. W przypadku odwołania Pawła Jaskanisa MKiDN nie zapewniło jednak warunków pozwalających opiniodawcom na wyrażenie przemyślanego stanowiska – w oświadczeniu z 14 maja Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM poinformował o wyznaczeniu „niezwykle krótkiego terminu na przedstawienie opinii do godziny 15:00 w dniu otrzymania pisma”. W ocenie dużej części środowiska pośpiech towarzyszył również decyzji Prezydenta Miasta Krakowa o odwołaniu Adama Budaka, na co wskazuje treść międzynarodowego listu poparcia dla byłego dyrektora. Miasto Kraków nie odniosło się zarazem do przebiegu konsultacji ze środowiskiem, o których informowano w oficjalnych komunikatach*.
Szczególnie niepokoi nas polityka komunikacyjna obu organizatorów - świadczy ona bowiem o braku transparencji. Odwołując Pawła Jaskanisa, MKiDN wskazało wprawdzie konkretne podstawy prawne swojej decyzji. Nie poinformowało jednak o czynnościach kontrolnych, które poprzedziły wdrożenie procedury odwoławczej, przeprowadzonej – w nadzwyczajnym pośpiechu.
Miasto Kraków nie zawarło w swoim komunikacie precyzyjnej informacji o przepisach, na podstawie których odwołano Adama Budaka. W niewystarczająco transparentny sposób poinformowano też o wynikach kontroli, które przeprowadzono w MOCAK-u. W efekcie obie decyzje o odwołaniu dyrektorów stają się podstawą domysłów i personalnych oskarżeń, co podnosi temperaturę sporów w coraz głębiej podzielonych środowiskach twórczych i muzealniczych. Według nas ogólnikowy styl komunikacji organizatorów nie sprzyja ani pielęgnowaniu wiarygodności administracji publicznej, ani podejmowaniu długofalowych działań naprawczych w obu instytucjach oraz dobrostanowi zespołów, na których spoczywa teraz ciężar utrzymania bieżącej działalności muzeów.
Opisane wyżej sytuacje przypominają, jak ważne jest, aby organizatorzy przeprowadzali w sposób transparentny i z należytą starannością zarówno procedury nominacji na stanowiska dyrektorskie w instytucjach kultury, jak i procedury odwoławcze. Ich prawidłowy przebieg ma wielkie znaczenie dla poszanowania zasad państwa prawa i budowy zaufania do MKiDN oraz samorządów jako prowadzących instytucje kultury. Ogranicza też napięcia w środowiskach interesariuszy, które ulegają polaryzacji pod wpływem decyzji podejmowanych i komunikowanych w sposób nieprzejrzysty. Dbałość o procedury i społeczny dialog pomaga wreszcie zapewnić godne warunki pracy osobom zatrudnionym w instytucjach, których codzienna działalność często schodzi na dalszy plan w obliczu sporów wokół rozstrzygnięć odbieranych jako nagłe lub nietransparentne.
Zarząd Sekcji Polskiej AICA
Arkadiusz Półtorak (Prezes), Piotr Kosiewski, Zofia Machnicka (Wiceprezesi), Jagna Domżalska (Sekretarzyni), Marta Kudelska (Skarbniczka), Alek Hudzik, Aleksy Wójtowicz (Członkowie Zarządu)
* - W dniu 19 maja złożyliśmy w trybie dostępu do informacji publicznej zapytanie ws. organizacji, które opiniowały odwołanie Adama Budaka, a także charakteru ich opinii. W dniu publikacji oświadczenia nie uzyskaliśmy jeszcze odpowiedzi.
📣 📣 📣
Źródła ilustracji (połączonych wizerunków fasady MOCAK-u oraz wnętrza Pałacu w Wilanowie): Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK, Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
