Stowarzyszenie Badawczo-Animacyjne Flâneur

14/10/2026

Magia neonów! Nawet słotny, jesienny wieczór nabierał blasku.

Neony – nowa Warszawa po zmroku
Odwilż polityczna w 1956 roku przełożyła się w sztuce na odejście od socrealizmu. Symbolem tych przemian w estetyce przestrzeni miejskiej stały się neony rozświetlające wieczorami ulice.

Te z lat 50. miały stonowaną stylistykę i były zdecydowanie skromniejsze .
Natomiast neony lat 60. i 70. wprowadzały do nocnego obrazu stolicy fantazję, kolor i dynamikę .

„Projektowane przez artystów plastyków, umieszczane w przestrzeni miejskiej instalacje neonowe sprawiły, że okres od 1956 do 1975 roku można nazwać złotą erą neonów, niemającą – co unikalne – komercyjnego charakteru. Neony stały się jednymi z najważniejszych i najpiękniejszych ulotnych ornamentów nowoczesnej Warszawy” - Krzysztof Mordyński cytuje w swoim eseju słowa z:
J.A. Majewska, Neony w kontekście przestrzeni miejskiej Warszawy w latach 1955–1975. Analiza propagandowej funkcji warszawskich neonów w okresie PRL, „Almanach Warszawy” 2022, t. 14, s. 238.

Natomiast cały artykuł Krzysztofa Mordyńskiego pt. "Płaskorzeźba, rzeźba, neon, metaloplastyka jako dekoracje plastyczne w architekturze powojennej Warszawy" ukaże się wkrótce w cyfrowym "Kompendium powojennej sztuki publicznej w Polsce na przykładach z Warszawy i Mazowsza".

Publikacja Stowarzyszenia Badawczo-Animacyjnego Flaneur jest dofinansowywana ze środków, które na ten cel wyasygnował Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Ilustracją wpisu jest zdjęcie Alej Jerozolimskich w Warszawie autorstwa Zbyszka Siemaszki. Dostępne w Zbiorach Narodowego Archiwum Cyfrowego.

13/10/2026

Mozaika w Kowarach wpisana na listę zabytków!
Lokalne społeczności coraz częściej dostają wsparcie ze strony instytucji państwowych. Wpis do rejestru zabytków otwiera drogę do środków finansowych niezbędnych do koniecznego zabezpieczenia mozaiki.
A Stowarzyszenie Flaneur wciąga obiekt do Atlasu powojennej sztuki publicznej

11/10/2026

A gdyby tak stworzyć „okno życia” dla powojennych mozaik, rzeźb plenerowych, sgraffitów? Nie muszą znikać wraz z wyburzanymi budynkami.
Mogą ozdobić nowe domy na nowych osiedlach, nową wspólną przestrzeń i dać radość tym, którzy chcą się dziełami sztuki zaopiekować. O zarządzaniu materiałami traktuje artykuł opisujący czeską inicjatywę Kultura bez odpadu - art re use.
Co o tym myślicie?

Po zakończeniu wystawy czy spektaklu pozostają elementy ekspozycji lub rozbudowanych scenografii, których nawet duże instytucje nie mają jak przechować, nie mówiąc o małych podmiotach. W rezultacie przydatne materiały - płyty, drewno, meble, tkaniny i sprzęt, które nadal nadają się do użytku trafiają do odpadów. Z kolei artyści, szkoły artystyczne i małe organizacje, które mogłyby je ponownie wykorzystać, nie mają środków, żeby je kupić. Z rozwiązaniem przychodzi Art Reuse (Kultura bez odpadu - art re use) . Inicjatywa działająca w Pradze prowadzi bank materiałów i katalog internetowy. Przyjmuje pozostałości po produkcjach kulturalnych i komercyjnych, a następnie bezpłatnie przekazuje je do nowych realizacji.

Rozmowę z jej twórcami Natalią Szelachowską i Janem Vincenecem przeczytacie w październikowym : https://nn6t.pl/2026/09/30/krazaca-materia-sztuki/

fot. Siedziba Art Reuse – dawny serwis samochodowy przy ul. Chlumova, Žižkov – Praga 3, fot. archiwum Art Reuse

11/10/2026

A po ciężkiej pracy w fabryce czy na polu pora na narty!
"Nowością socrealizmu nie było połączenie architektury i plastyki, lecz skala tego procesu, jego podporządkowanie państwowej polityce kulturalnej oraz radykalna zmiana odbiorcy. (...)
Najważniejsza warszawska realizacja Hanny Żuławskiej: mozaiki sufitowe z lat 1951–1952 w podcieniach Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM), wpisywały się w oficjalny program socrealizmu przez zastosowanie ikonografii związanej z rytmem pracy, naturą i społeczeństwem: przedstawień pór roku, scen dożynkowych, modelowych figur chłopów i robotników, które miały pełnić funkcję dydaktyczną i wychowawczą.
Jednocześnie jednak warstwa formalna tych realizacji wykraczała poza schematyczną ilustracyjność.
Bogactwo kolorystyczne, rytm podziałów oraz mistrzostwo technologiczne ujawniały autonomiczny potencjał medium (Juszczyk 2023, s. 142).
Zespół mozaik MDM-u pokazuje podstawową sprzeczność polskiej sztuki monumentalnej okresu stalinowskiego: dzieło powstawało w ramach kontrolowanego systemu, lecz materialność i warsztat artysty pozwalały na częściowe uniezależnienie formy od politycznego komunikatu" - pisze w artykule, który ukaże się w cyfrowym "Kompendium powojennej sztuki publicznej na przykładach z Warszawy i Mazowsza" prof. Marta Leśniakowska

Ilustracją wpisu jest jedna z mozaik w podcieniach budynku na Placu Konstytucji w Warszawie autorstwa Hanny Żuławskiej.
Fot. Małgorzata Szelachowska

10/10/2026

"Polska mozaika powojenna nie rozwinęła się dzięki dostępowi do luksusowych materiałów, ale dzięki twórczemu wykorzystaniu ich braku" -
pisze prof. Marta Leśniakowska w artykule, który znajdzie się w Kompendium powojennej sztuki publicznej na przykładach z Warszawy i Mazowsza".
Autorka wyjaśnia, że:
"Konieczność wykorzystania tylko tych materiałów, jakie były wówczas dostępne lokalnie (kamionki, odpadowej ceramiki, tłuczonego szkła i eksperymentalnych szkliw)
prowadziła do powstania rozwiązań wykraczających poza założenia doktryny socrealistycznej. W ten sposób deficyt stał się paradoksalnie impulsem modernizacyjnym".
Ten deficyt świetnie obrazują kompozycje plastyczne Hanny I Gabra (Gabriela) Rechowiczów, którzy w swojej monumentalnej realizacji w Domu Chłopa (dziś Hotel Gromada) w Warszawie wykorzystali m.in. pomalowane wiślane otoczaki,
a brak wystarczającej ilości materiału ceramicznego do ułożenia mozaiki dał artystom impuls do kreatywnych uzupełnień malarskich tego na wskroś oryginalnego dzieła.

"Kompendium powojennej sztuki publicznej w Polsce powstaje z dotacji, którą wyasygnował Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków

Ilustracją wpisu jest obraz ptaka uchwyconego w locie. Bocian, a może żuraw ułożony z metalizowanych złotych płytek ceramicznych został wkomponowany w tło wykreowane za pomocą farb i pędzla. Natomiast kontury i powierzchnie lądów zostały wykonane z pomalowanych otoczaków, nadając kompozycji trójwymiarowość.

Fot. Małgorzata Szelachowska

09/10/2026

Najpierw kochane, potem znienawidzone teraz wraca do łask i wprost pod skrzydła konserwatora zabytków

„Utopia czy miejsce do życia? O osiedlach, które wyprzedziły swoje czasy”, to
artykuł, w którym Anna Cymer wyjaśnia, skąd się wzięła i jak została zrealizowana po II wojnie światowej urbanistyczno-architektoniczna idea planowania miejsc do dobrego życia w nowoczesnych miastach, otwiera publikację, nad którą pracujemy od kilku miesięcy.

Z grantu, który Stowarzyszeniu Flaneur przyznał Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, powstaje cyfrowe "Kompendium powojennej sztuki publicznej w Polsce na przykładach z Warszawy i Mazowsza".

Artykuł Anny Cymer kreśli tło dla tematów kolejnych artykułów, z których "Kompendium" zostanie złożone, a tymi tematami są: mozaiki, sgraffita, płaskorzeźby, neony, a także monumentalna tkanina jako równoprawny element dekoracji plastycznych, które w latach 1945-1989 ozdobiły miejsca publiczne w naszym kraju.
Artykuł Anny Cymer pierwotnie ukazał się na portalu Culture.pl
Ilustracją wpisu jest zdjęcie osiedla na Przyczółku Grochowskim w Warszawie, projektu Zofii i Oskara Hansenów, które architekci zaprojektowali w duchu powojennego modernizmu.

Osiedle, w wyniku szeroko popartej inicjatywy organizacji społecznych, wraz z przynależącym do niego pawilonem, ma trafić do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.
A my już zachęcamy do tego, żebyście wyglądali "Kompendium". Prace są na ostatniej prostej!

Fot. Małgorzata Szelachowska

08/10/2026

https://www.linkedin.com/posts/everyplace5_placemaking-culturalheritage-urbanstrategy-activity-7513912823660539904-YeTM?utm_medium=ios_app&rcm=ACoAAD823XwBpbaM04EJpdinJVCUyGqx9Joab8g&utm_source=social_share_video_v2&utm_campaign=facebook

02/10/2026

A gdyby tak na polskiej stacji benzynowej dostać kawę w kubku z mozaikami? Z dziełami sztuki z całej Polski?

Świetna idea pojawiła się na kubkach ORLEN S.A. I świetnie pasuje do niej sztuka z polskich muzeów.

A jeszcze lepiej pasowałaby sztuka, która nie wymaga kupowania biletów.
Ta, która zdobi miasta i miasteczka w całej Polsce, czyniąc z niej największą galerię pod chmurką.
Otwartą dla wszystkich i o każdej porze.
Niech mozaiki, sgraffita, neony, rzeźby plenerowe ozdobią kubki ORLEN S.A.

My, Polki i Polacy mamy się czym chwalić, bo to fenomen artystyczny na skalę międzynarodową. Unikalny i o wielkiej wartości kulturowej.

Zapraszamy na stronę "Atlasu/Katalogu powojennej sztuki publicznej w Polsce" (link w komentarzu), którą Stowarzyszenie Badawczo-Animacyjne Flaneur realizuje ze środków Amerykańskiej Fundacji Wolności FRSI Sektor 3.0 z udziałem użytkowników z całej Polski.

Bo każdy może rozwijać mapę dzieł sztuki, które napotka na swojej drodze.

Z kubkiem Orlenu w ręku ze zdjęciem i wskazówką, gdzie i co można w okolicy stacji benzynowej zwiedzić i zobaczyć...? 😊
A może śladem powojennej sztuki publicznej zaplanować dalszą podróż? Zebrać kubki i punkty na kolejnych stacjach Orlenu...?

Co o tym myślicie? 😊
Jako ilustrację wpisu wklejam kolaż zdjęć. Jeden z wielu możliwych, a na nim:
Słońce i Europa porwana przez Zeusa z mozaiki Krystyny Kozłowskiej w Hotelu Europejskim w Warszawie.
Konie (ogniste :) - mozaika Wandy Rodowicz i Ewy Kuleszy z ulicy Zgoda w Warszawie,
Ptaki z kompozycji plastycznej Hanny i Gabra Rechowiczów w dawnym Domu Chłopa, dziś Hotel Gromada,
Turkusowy ludzik z mozaiki Stanisława Kucharskiego na dawnym pawilonie Cepelii, dziś Empik
Turkusowy krater - fragment mozaiki Zbigniewa Brodowskiego i Krystyny Pniakowskiej z biurowca Polskiego Holdingu Obronnego na warszawskiej Woli,
Strzelec, jeden ze znaków zodiaku, mozaiki stworzonej przez Zbigniewa Brodowskiego w dawnym Kinie Bajka, dziś Teatr Kwadrat.

Ten kolaż to jeden z projektów okładki do "Kompendium powojennej sztuki publicznej w Polsce na przykładach z Warszawy i Mazowsza" tworzonego z grantu, który ze swoich środków wyasygnował Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków

02/10/2026

O Atlasie i Kompendium powojennej sztuki publicznej w Polsce będziemy mówić na dzisiejszym spotkaniu w siedzibie Art&Modern Foundation na Placu Hallera w Warszawie. Zapraszamy!

Od 1 do 3 października zapraszamy na III Festiwal „Chmielewscy i rzeźba nowoczesna” na trzy dni pełne rozmów o sztuce w przestrzeni publicznej, dziedzictwie i bohaterach, których nosimy w sobie i wokół nas.

1 października, godz. 18:00
Wernisaż wystawy „Manifestacja natury. Bestiarium Jana Lebensteina”
Kuratorka: Piotr Słodkowski
Ekspozycja przybliża twórczość Lebensteina w kontekście teorii posthumanizmu – i pyta o miejsce człowieka w świecie natury.

2 października, godz. 18:00
Prezentacje:
– „Jak wyrzeźbić bohatera? Pomniki Jana Bohdana Chmielewskiego” – Weronika Rezmer
– „Atlas powojennej sztuki w przestrzeni publicznej, czyli jak mapować i chronić młode dziedzictwo” – Małgorzata Szelachowska

Godz. 19:00 – oprowadzanie po pracowni Chmielewskich

3 października, godz. 15:00
Wykład „Rzeźba nowoczesna w europejskich parkach miejskich”
Prezentacja: Ewa Ziembińska

Godz. 16:30 – seminarium „Rzeźba w przestrzeni publicznej Warszawy”
Moderacja: Katarzyna Chrudzimska-Uhera
Udział: Maciej Aleksandrowicz, Anna Podsiadły, Monika Wróbel

Kuratorka projektu: Magdalena Furmanik-Kowalska

Partnerem seminarium jest Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku

📍 Art & Modern Foundation, Warszawa, ul. Jagiellońska 56 (wejście od pl. Hallera)
🎟️ Wstęp wolny

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa.

Serdecznie zapraszamy!

01/10/2026

Co myślisz o takim projekcie okładki dla powstającego
"Kompendium powojennej sztuki publicznej w Polsce na przykładach z Warszawy i Mazowsza"?
Pracujemy w naszym Stowarzyszeniu nad antologią tekstów o mozaikach, sgraffitach, neonach rzeźbach i płaskorzeźbach, czyli dekoracjach plastycznych w architekturze, które powstały w Polsce w latach 1945-1989.
Wszystkie potrzebne informacje związane z genezą, historią i opisem tego artystycznego fenomenu znajdą się w cyfrowej publikacji tworzymy z grantu, który nam przyznał Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Prace są na finiszu redakcyjnym, ale jeszcze mnóstwo intensywnych działań przed nami.
A już jutro więcej o "Kompendium" opowie jego redaktor prowadząca podczas Festiwalu Chmielewskich w siedzibie Art & Modern Foundation na Placu Hallera w Warszawie.
Link do wydarzenia jest tu: https://www.facebook.com/events/1077402361857868
Zapraszamy! Porozmawiamy :)
Atlas powojennej sztuki publicznej jest jednym ze źródeł zdjęć i informacji do naszej publikacji.