09/10/2026
📅 9 października – 122. rocznica urodzin Stanisława Donigiewicza (1904–1980)
🇵🇱🇦🇲 „Żył ormiańszczyzną, a służbę Ormianom uczynił naczelnym celem swego życia."
Dziś obchodzimy 122. rocznicę urodzin jednego z najwybitniejszych orędowników kultury ormiańskiej w Polsce – Stanisława Donigiewicza.
Urodził się 9 października 1904 roku w Czerniowcach na Bukowinie, w rodzinie Grzegorza Donigiewicza i Emilii z Krzysztofowiczów. Maturę zdał w 1925 roku i już wkrótce – we współpracy z ks. Dionizym Kajetanowiczem – zajął się tym, co stało się jego życiowym powołaniem: wydawaniem czasopisma „Posłaniec św. Grzegorza". 🗞️
📰 „Posłaniec św. Grzegorza" – polskojęzyczne pismo powstałe we Lwowie, najważniejszym wówczas ośrodku polskich Ormian, gdzie znajdowała się siedziba arcybiskupa obrządku ormiańskokatolickiego. Patronem pisma obrano św. Grzegorza – patrona Armenii. Podtytuł brzmiał: „Pismo poświęcone sprawom Archidiecezji Lwowskiej obrządku ormiańskiego".
📜 W pierwszym numerze napisano o celu pisma:
„Wierni obrządku ormiańskiego, rozproszeni po całej Polsce, domagali się już od dawna jakiegoś łącznika, któryby im dał możność zacieśnięcia wzajemnych węzłów, ułatwił wymianę myśli i uczuć, informował o tym wszystkim, co ich bliżej dotyczy."
Stanisław Donigiewicz był sekretarzem i administratorem tego pisma, a wiele publikowanych w nim materiałów wychodziło spod jego pióra – artykuły o historii i kulturze Ormian, postaciach kultury, nauki i sztuki, kroniki towarzyskie i pośmiertne. „Posłaniec" ukazywał się regularnie do 1934 r., po przerwie wznowiono go 1 stycznia 1938 r., a kres działalności pisma przyniosła II wojna światowa. Archiwalne numery „Posłańca św. Grzegorza" znajdują się dziś w archiwum Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.
Od 1930 roku „Posłaniec" stał się organem Archidiecezjalnego Związku Ormian w Polsce, którego Donigiewicz był współzałożycielem i aktywnym członkiem.
⛓️ Za swoje oddanie sprawom ormiańskim zapłacił ogromną cenę. 11 czerunia 1945 roku został aresztowany przez Sowietów i skazany na 10 lat przymusowych robót w łagrze Abieź w Komi. Oskarżano go o agitację wśród Ormian przeciwko ZSRR, dokonywanie spisu Ormian lwowskich, wspomaganie Związku Ormian i… wydawanie Żydom aryjskich dokumentów.
Z łagru wyszedł w 1955 roku jako częściowy kaleka – stracił słuch. Do Polski pojałtańskiej przyjechał w 1957 r. i osiadł w Bielsku-Białej. Mimo kalectwa i traumy, z niezmożoną energią wszczął działania na rzecz reintegracji polskiej społeczności ormiańskiej, rozproszonej po wojnie. Współpracował z Muzeum Etnograficznym w Krakowie, przyczynił się do nawiązania kontaktów z Muzeum Narodowym w Erywaniu, był współorganizatorem pierwszej wystawy ekslibrisów ormiańskich w Krakowie i na Śląsku.
🏛️ To z jego inicjatywy powstało pierwsze Koło Zainteresowań Kulturą Ormian przy krakowskim oddziale Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego – w istocie zakamuflowany związek polskich Ormian. W listopadzie 1980 roku Koło zorganizowało pierwszy po wojnie zjazd Ormian polskich pod pretekstem sesji naukowej. Był to szczytowy moment wieloletnich wysiłków Donigiewicza na rzecz zjednoczenia rozproszonej społeczności. Niestety – dzień przed zjazdem ciężko się rozchorował i zmarł wkrótce po tym – jak żył: cicho i bez rozgłosu.
Osoby, które go pamiętają, wspominają go jako „chodzącą encyklopedię ormiańską" – znawcę dziejów polskich Ormian, doskonale orientującego się w genealogii Ormian kuckich, lwowskich i bukowińskich, osobę niezwykle serdeczną i uczynną, utrzymującą ożywione kontakty z ośrodkami ormiańskimi w całej Europie i Azji.
📚 Spuścizna Stanisława Donigiewicza – setki książek, teczki z wycinkami prasowymi, fiszki i notatki, które wypełniały jego bielskie mieszkanie – znajduje się w archiwum Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich. 🙏
Trudno przecenić jego wkład w podtrzymanie i propagowanie kultury ormiańskiej w Polsce. Choć pozostawał w cieniu, jego mrówczej pracy społeczność ormiańska zawdzięcza wiele. Tego niezwykłego zapału nie ugasił nawet sowiecki łagier i nabyte tam kalectwo.
