19/12/2025
Zapraszamy! Osoba na „śmieciówce” lub kontrakcie nie jest stracona dla związku zawodowego
Objęcie uzwiązkowieniem osób na “śmieciówkach” (umowach cywilnoprawnych, kontraktach B2B) umożliwiało już orzeczenie właściwego Trybunału Konstytucyjnego z 2015 roku, które stwierdziło niekonstytucyjność ograniczania praw związkowych tylko do pracowników etatowych.
Nastąpiły też od 2017 r. inicjatywy legislacyjne rozszerzające definicję pracownika w ustawie o związkach zawodowych. Na skutek tych działań dopuszczono zrzeszanie się osób na umowach cywilnoprawnych, zleceniach czy samozatrudnionych w związkach zawodowych, zapewniając im reprezentację.
Reasumując: Osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych i samozatrudnione mogą należeć do związków zawodowych.
Nowelizacja ustawy o związkach zawodowych od 2019 r. (na mocy ustawy z dnia 5 lipca 2018 r.) rozszerzyła “prawo koalicji związkowej” na osoby wykonujące pracę zarobkową, w tym samozatrudnionych, zleceniobiorców, osoby na kontraktach menedżerskich, a także wolontariuszy i stażystów. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy są niekonstytucyjne w zakresie, w jakim ograniczają wolność tworzenia i wstępowania do związków zawodowych osobom wykonującym pracę zarobkową w innej formie niż etat. Do tego czasu polskie prawo pozwalało zakładać i wstępować do związków zawodowych jedynie pracownikom zatrudnionym na etatach.
Celem noweli było objęcie ochroną i prawami związkowymi wszystkich pracujących, wprowadzając mechanizmy ochronne przed nierównym traktowaniem oraz możliwość uwzględniania tych osób przy uzyskiwaniu uprawnień przez związki zawodowe.
Najważniejsza zmiana polegała na objęciu pełnym prawem koalicji związkowej wszystkich osób wykonujących pracę zarobkową, które na gruncie konstytucyjnym i prawnomiędzynarodowym mogą być zaliczane do kategorii pracowników.
Zgodnie ze znowelizowaną ustawą osobą wykonującą pracę zarobkową jest zarówno pracownik w rozumieniu Kodeksu pracy, jak i osoba świadcząca pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy.
Nowelizacja gwarantuje także innym niż pracownicy osobom wykonującym pracę zarobkową uprawnienia niezbędne do wykonywania działalności związkowej, jak możliwość zwolnienia od pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności czy szczególną ochronę działaczy związkowych przed rozwiązaniem lub niekorzystną zmianą umowy.
Koalicję związkową, czyli możliwość tworzenia i wstępowania do organizacji związkowych, mają “pracownicy i osoby świadczące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy”, jeżeli spełnią następujące warunki:
- nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia;
- nie ponoszą ryzyka gospodarczego związanego z wykonywaniem tej pracy;
- mają interesy zawodowe związane z wykonywaniem pracy, które mogą być grupowo chronione.
Ponadto, w ramach definicji osoby wykonującej pracę zarobkową rozszerzono uprawnienia do tworzenia związków zawodowych na osoby wykonujące pracę nakładczą, które dotychczas posiadały jedynie uprawnienie do wstępowania do związków zawodowych działających już w zakładzie pracy.
W praktyce oznacza to, że:
- osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych, które wykonują pracę w podobnych warunkach do pracowników etatowych (pod kierownictwem, w określonym miejscu i czasie), mogą tworzyć i wstępować do związków zawodowych,
- zyskują one prawo do reprezentacji, negocjacji zbiorowych i ochrony prawnej na równi z pracownikami, co wzmacnia pozycję negocjacyjną wszystkich pracujących.
Nie ma bowiem powodu, dla którego osoby utrzymujące się z własnej pracy są różnie traktowane w zależności od formy tego zatrudnienia.
autor: Artur S. Górski
źródło: "S" Region Gdański
foto: Pixabay
