22/09/2026
Szanowni Państwo,
Zapraszamy 5 października 2026 r. o godzinie 17tej na kolejny wykład w siedzibie PTN na Jezuickiej.
mgr inż. Sławomir Fałek (Oddział PTN w Krakowie)
Skrzydlaci posłańcy w sfragistyce i numizmatyce bizantyńskiej.
Skrzydlaci posłańcy, którzy pojawiają się w tytule referatu, to aniołowie, archaniołowie, a także cherubini. Aniołowie występują często w Starym Testamencie, jednakże Biblia nie mówi wiele o naturze i rodzajach tych bytów. Więcej informacji można znaleźć w pismach kabalistycznych i apokryfach.
Archaniołowie są najwyższymi rangą aniołami w niebie, którzy mieli poważne obowiązki, jak mówi Biblia, i wykonywali misje od Boga, aby pomóc ludziom. Kościół katolicki czci głównie trzech archaniołów. Są to Michał, Gabriel i Rafael, tylko czasami pojawia się czwarty Uriel.
Wschodnia tradycja prawosławna wspomina o tysiącu archaniołów, jednak tylko 7 spośród nich jest czczonych. Są to, jak w kościele katolickim, Michał, Gabriel, Rafael i Uriel oraz Sealtiel/Raguel, Jagudiel, Barachiel, a także jako ósmy czasami wspominany jest Jerahmeel.
Aniołowie pełnią ważną rolę. Wiara w nich stanowi element dogmatyki tej religii. Również w islamie wierzy się, że Koran został podyktowany Mahometowi przez anioła Dżibrilla.
Archaniołowie Michał i Gabriel występują na pieczęciach bizantyńskich, natomiast na amuletach prezentowano głównie Archanioła Michała i Anioła Araafa.
Archanioł Michał, jeden z wielkich protektorów wojskowych Bizancjum i patron Bosforu, przedstawiany jest z rozpostartymi skrzydłami na wprost w całej postaci lub z popiersiem i kędzierzawą głową otoczoną nimbem. Ubrany jest w krótki chiton lub chlamydię albo długą tunikę i szeroki haftowany dużymi kamieniami (w kilku rzędach) bieżnik, czasami prezentowany był również w pancerzu. Jako dowodzący niebieskimi zastępami trzyma w lewej ręce globus krzyżowy, a w prawej trójpalczaste berło – skepton, czasami oszczep, okrągłą tarczę lub miecz i pochwę. Od drugiej połowy XIII wieku pojawia się patriarchalny krzyż lub tzw. laborum.
Cherubini i serafini prezentowani są na pieczęciach i monetach jako głowy otoczone sześcioma skrzydłami. Przykłady pieczęci z wizerunkami archaniołów pozwalają prześledzić również rozwój stylu przedstawienia od uproszczonych form począwszy od VI w. przez artystycznie dopracowane w X-XII wiekach, po nieco zbarbaryzowane formy w wiekach XIII i XIV.
