Polskie Towarzystwo Numizmatyczne oddział w Warszawie

Polskie Towarzystwo Numizmatyczne oddział w Warszawie Oddział warszawski PTN im. Karola Beyera skupia osoby zainteresowane szeroko pojętą numizmatyką z terenu Warszawy i okolic.

Szanowni Państwo,Zapraszam w najbliższy poniedziałek 4 maja na godzinę 17.00, na kolejny wykład w siedzibie PTN na Jezui...
29/04/2026

Szanowni Państwo,
Zapraszam w najbliższy poniedziałek 4 maja na godzinę 17.00, na kolejny wykład w siedzibie PTN na Jezuickiej.
Wykład wygłosi członek naszego Oddziału, który co prawda jest z nami od niedawna, ale już dał poznać się od dobrej strony 😊

lic. Iwo Ulański
(Wydział Archeologii UW; Oddział Warszawski PTN)

Wielkopolskie i śląskie plomby tekstylne jako świadectwo działalności rzemieślniczej (XV-XVI w.)

WPN 13 - dostępny!Z wielką przyjemnością informujemy, że sprzedaż ruszy w ciągu paru dni. Niemniej można już oficjalnie ...
07/04/2026

WPN 13 - dostępny!

Z wielką przyjemnością informujemy, że sprzedaż ruszy w ciągu paru dni. Niemniej można już oficjalnie zamawiać najnowszy rocznik, czasopisma wydawanego przez PTN Oddział w Warszawie. To już 13 numer Warszawskiego Pamiętnika Numizmatycznego pod redakcją prof. Galusa.

Zamówienia jak i same zapytania dotyczące wydawnictw PTN, proszę składać wyłącznie na poniższy adres mailowy:

[email protected]

Obecnie jest to jedyny kontakt, pod którym można otrzymać dokładne informacje oraz zamówić literaturę.

Cena WPN 13 wynosi 60 zł plus ewentualny koszt wysyłki.

Jednocześnie przypominamy, że jeszcze są dostępne wcześniejsze numery.
Cena 45 zł (numer 1-9)
Cena 60 zł (numer 10-12)

Spis treści poprzednich roczników znajduje się na stronie:
www.ptn-warszawa.pl/wpn

Wykład Sławomira DudkaPółtoraki litewskie Zygmunta III Wazy z lat 1619-1620 Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głów...
13/03/2026

Wykład Sławomira Dudka
Półtoraki litewskie Zygmunta III Wazy z lat 1619-1620

Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie w dniu 13 kwietnia o godz. 17:00.
Wstęp wolny

Streszczenie:
Półtoraki litewskie emitowane za panowania Zygmunta III Wazy były produkowane w Wilnie w latach 1619-1620. Charakteryzowały się one o wiele większym kunsztem w konania stempli niż półtoraki koronne, które pojawiły się w 1614 roku w Bydgoszczy jako nowy nominał o wartości 1/2 trojaka. Oprócz Mennicy Bydgoskiej, która biła je przez cały okres ich emisji, były również bite do roku 1618 w Mennicy Krakowskiej, która sygnowała je hakami. Następnie w roku 1619 produkcja tego nominału została podjęta w Mennicy Litewskiej. Podobnie jak ich ryskie odpowiedniki z 1620 roku, półtoraki w Wilnie były wytwarzane przy użyciu prasy walcowej. Mimo metody produkcji, która pozwalała na o wiele większą wydajność niż bicie ręczne, oraz dużej ilości odmian i wariantów tych monet, ich obecna dostępność jest niewielka. Są to monety rzadkie, znalezienie egzemplarza poprawnie wytłoczonego wcale nie jest rzeczą łatwą, w przeciwieństwie choćby do wspomnianych półtoraków tłoczonych w Rydze. Co ciekawe, dostępne źródła literaturowe rzadko zajmują się problematyką emisji półtoraków litewskich, sporadycznie tylko podejmując próbę wyjaśnienia zjawiska, jakim jest efemeryczność tych monet. Kolejną kwestią jest fakt, że katalogi wymieniające te monety nie są wolne od błędów spowodowanych ich nieprawidłową identyfikacją. Te z kolei często są bezrefleksyjnie powtarzane przez wzorujących się na nich autorów i powodują utrwalanie się nieistnie­jących odmian. Postarałem się zebrać i zestawić informacje o tych monetach, począwszy od pierwszych publikacji z wieku XIX, aż po najnowsze, specjalizowane wydawnictwa, na wynikach moich badań kończąc. ­
Najistotniejsza jednak, z punktu widzenia historii technik men­niczych, była kwestia, w jaki sposób wykonane były narzędzia, za pomocą których produkowano te monety? Ile stempli znajdowało się na walcach używanych do ich produkcji? Czy niektóre walce mogły być używane wielokrotnie? W jaki sposób rytownicy nanosili na nie stemple? Czy i jak się one zużywały oraz czy były regenerowane? Ile tak naprawdę par walców zostało użytych do produkcji półtoraków w Wilnie w latach 1619-1620 i czy na pewno tylko w tych latach?
Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć.

26/02/2026

Szanowni Państwo,

W związku z zainteresowaniem publikacjami PTN, wszelkie pytania czy zamówienia dotyczące WPN, proszę kierować na adres mailowy:

[email protected]

Obecnie jest to jedyny kontakt, pod którym można otrzymać dokładne informacje oraz zamówić literaturę.

WPN 13Z wielką przyjemnością informujemy, że obecnie trwają ostatnie korekty edytorskie i niebawem zostanie wydrukowany ...
25/02/2026

WPN 13

Z wielką przyjemnością informujemy, że obecnie trwają ostatnie korekty edytorskie i niebawem zostanie wydrukowany 13 rocznik Warszawskiego Pamiętnika Numizmatycznego.

W oddzielnym poście pojawi się anons o możliwości zakupu.

Na zdjęciu spis treści.

Jednocześnie zachęcamy do odwiedzin strony PTN Oddział w Warszawie, na której można zapoznać się ze spisem treści wcześniejszych numerów 1-12.

Wykład dr hab. Krzysztofa FilipowaBank Bałkański a Bank Hipoteczny we Lwowie Oddzial w Czerniowcach - losy wojenne Wykła...
16/02/2026

Wykład dr hab. Krzysztofa Filipowa
Bank Bałkański a Bank Hipoteczny we Lwowie Oddzial w Czerniowcach - losy wojenne

Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie o godz. 17:00, poniedziałek 2 marzec
Wstęp wolny

Streszczenie:

Latem 1939 r. w Ministerstwie Skarbu w Warszawie zapadła decyzja o powstaniu Banku Bałkańskiego. Poprzedzone to było wielomiesięcznymi konferencjami w szerokim gronie finansjery i działaczy gospodarczych. Inicjatorem tej idei był dyrektor Banku Hipotecznego we Lwowie Aleksander Lisiewicz. Powstanie Banku Bałkańskiego uznano za konieczność i decyzją ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego w czerwcu 1939 r. zostało to zatwierdzone. Zdecydowano, że kierownictwo organizacyjne tworzenia tego nowego banku powierzyć należy Bankowi Handlowemu, a umiejscowiony on zostanie w fi lii Banku Hipotecznego w Czerniowcach na Bukowinie. Zakładano dwie wersje założenia Banku Bałkańskiego. Jedna z nich mówiła o likwidacji oddziału Banku Hipotecznego w Czerniowcach. Druga zaś o przejęciu Oddziału przez nowo powstały bank. Decyzja, która zapadła w czerwcu 1939 r. podyktowana była ówczesną sytuacją polityczną i zagrożeniem wojną. Była ona już jednak spóźniona, chociaż zdawano sobie sprawę, że zarówno Rumunia jak i inne kraje bałkańskie mogłyby być w razie wojny jedyną realną drogą dostaw materiałów. Mimo więc prawnego powołania Banku Bałkańskiego w 1939 r. do jego powstania nie doszło. Na przeszkodzie stanął wybuch wojny i ewakuacja za granicę władz naczelnych państwa polskiego. Jego losy splotły się w 1939 i 1940 r. z działalnością Banku Hipotecznego we Lwowie, a szczególnie z jego oddziałem w Czerniowcach. Wydarzenia wojenne 1939 r. powiązały też dzieje obu banków z ewakuacją polskiego złota Banku Polskiego SA poprzez Rumunię. Jest to jeden z mniej znanych epizodów wojennych polskiej bankowości II wojny światowej, który będzie także krótko omówiony.

Wykład dr Hieronima CzerwieńcaKultura wsi w sztuce medalierskiej Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN pr...
28/01/2026

Wykład dr Hieronima Czerwieńca
Kultura wsi w sztuce medalierskiej

Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie o godz. 17:00, 2 lutego 2026
Wstęp wolny

Streszczenie:

Kultura wsi jest istotną częścią dziedzictwa naszego narodu. Obejmuje takie przejawy życia wsi jak muzyka ludowa, taniec, stroje, sztuka rękodzieła, obrzędy, zwyczaje, przedmioty życia codziennego, architektura, poezja ludowa. Obiekty architektury, przedmioty i niematerialne dobra związane z życiem wsi gromadzą muzea i skanseny. Pomagają one zachować, badać i promować dobra tej kultury. Jedną z form promocji i upamiętniania kultury wsi są dzieła sztuki medalierskiej. Spośród licznych medali swojej kolekcji, dotyczących tej tematyki, autor wybrał egzemplarze o dużych walorach artystycznych. Stworzyli je znani polscy artyści, tacy jak: Rajmund Gruszczyński, Krystyna Jarnuszkiewicz, Edward Gorol, Stanisława Wątróbska, Zygmunt Wujek, Zygmunt Kaczor, Ewa Olszewska-Borys, Irena Molin-Sowa, Tadeusz Tchórzewski, Józef Opala oraz kilku innych mniej znanych artystów. Wybrane medale są wizytówkami bardziej znanych zespołów pieśni i tańca ludowego, przeglądów i festiwali, świąt plonów, rzemiosła, muzeów etnograficznych i budownictwa wiejskiego. Obok nich przedstawiono także medale z wizerunkami badaczy i działaczy kultury, ludzi pióra i poetów ludowych. Medalami upamiętnieni zostali Jędrzej Cierniak, Stanisław Czernik, Stanisław Piętak, Stanisław Buczyński, Jan Pocek, Paulina Hołyszowa. Wśród nich poczesne miejsce w prezentowaniu dziedzictwa kulturowego wsi zajmuje Oskar Kolberg wielki badacz, etnograf, dokumentalista i popularyzator kultury ludu polskiego.

PRZYCZYNY POJAWIENIA SIĘ, FUNKCJONOWANIEI ZANIK HERBÓW PODSKARBICH WIELKICH KORONNYCHNA MONETACH POLSKICH Z LAT 1479-168...
08/01/2026

PRZYCZYNY POJAWIENIA SIĘ, FUNKCJONOWANIE
I ZANIK HERBÓW PODSKARBICH WIELKICH KORONNYCH
NA MONETACH POLSKICH Z LAT 1479-1685

mgr. Zbigniew Kiełb

Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie o godz. 17:00 w dniu 12 stycznia 2026 roku.
Wstęp wolny

Różnorodne znaki mennicze występowały na polskich monetach już od czasów Bolesława Śmiałego. Odnosiły się one do poszczególnych mennic lub ich warsztatów, wytwarzanych przez nie określonych emisji pieniężnych, a być może i nadzorujących je
osób. W polskim okresie brakteatowym mogły przyjmować, wraz z innymi rysunkami stempli, mniej lub bardziej zrozumiałą, trudną
do interpretacji postać. Wśród nich znajdowały się również znaki przypominające herby rodowe. Ich właścicielami mogły być osoby wywodzące się z kręgu urzędników państwowych, możnowładztwa czy też duchowieństwa. Zanikają one na monetach okresu groszowego, w którym za panowania Kazimierza Wielkiego pojawia się inicjał mincerza krakowskiego. Taka forma informacji o osobie odpowiedzialnej za produkcję menniczą nabrała dużego znaczenia za panowania Władysława Jagiełły, kiedy na monetach kładziono inicjały kierowników mennicy krakowskiej. Zwyczaj ten kontynuowano również na monetach Kazimierza Jagiellończyka, na których pojawił się nowy inicjał, odnoszący się najprawdopodobniej do osoby podskarbiego nadwornego koronnego. W czwartej ćwierci
XV w. zaprzestano używania sygli literowych, które zastąpiono herbem osobistym podskarbiego wielkiego koronnego. Palmę pierwszeństwa ma herb Poraj Piotra Kurozwęckiego, który występuje na
półgroszach koronnych z lat 1479-1498/1499. Zastąpienie inicjałów tym osobistym znakiem wskazywało od tej pory najważniejszego
urzędnika w państwie, który odpowiadał za sprawy mennicze kraju.
Do 1685 roku szesnastu podskarbich wielkich koronnych „umieszczało” swój herb na państwowej monecie.

Jak funkcjonował ten system znakowania rodzimych środków płatniczych? Czy spełnił swoje zadanie? Czy wszyscy ministrowie „umieszczali” swój znak na monecie? Czym były podyktowane zmiany w budowie ich her-
bów? Czy dobrze je identyfikujemy?

Na te i inne pytania odpowiem na spotkaniu O

26/11/2025

Wykład prof. dr hab. Stanisława Suchodolskiego
Co już wiemy, a czego jeszcze nie wiemy o monetach Bolesława Chrobrego

Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie 1 grudnia o godz. 17:00
Wstęp wolny

Streszczenie:

Po intensywnych badaniach, jakie były prowadzone w ostatnim półwieczu, nasza wiedza o najstarszych monetach polskich wyraźnie wzrosła. Przede wszystkim okazało się, że inicjatorem mennictwa był nie Mieszko I, ale Bolesław Chrobry, który wybijał swoje monety tylko w latach ok. 995-1020. Monety z imieniem Mieszka emitował natomiast jego syn jako następca tronu. Dotychczas udało się zarejestrować 296 monet Bolesława i 74 Mieszka. Reprezentują one łącznie 30 typów monet i 65 odmian. Do ich sporządzenia potrzebowano 41 par stempli. Wspomniane typy dzielą się na dwie zasadnicze grupy. Do pierwszej należą stemple o treści rodzimej, z imieniem Bolesława lub Mieszka, do drugiej natomiast stemple kopiujące monety obce, które licznie obiegały w Polsce. Monety Bolesława Chrobrego i Mieszka Bolesławowica były emitowane w kilku mennicach zlokalizowanych wyłącznie w Wielkopolsce. Z pewnością możemy wymienić Poznań, Gniezno i Mogilno, których nazwy figurują w legendach monet. O działalności i organizacji pracy w ówczesnych mennicach polskich możemy wnioskować na podstawie analizy trzech łańcuchów powiązań stempli. Okazało się, że w tej samej mennicy, w zbliżonym czasie, używano bardzo różnych stempli. Na przykład tłoki w pełni poprawne, z imieniem Bolesława były łączone z tłokami zupełnie zbarbaryzowanymi, wykonanymi przez amatorów. Wskazuje to, że ówczesne mennictwo polskie nie było scentralizowane ani dobrze zorganizowane. Podejmowano je okazjonalnie, w celu manifestowania znaczenia księcia jako europejskiego władcy chrześcijańskiego. Z tego powodu obok jego wizerunku i tytulatury umieszczano symbole wiary chrześcijańskiej, takie jak krzyż, kaplica czy paw (a nie orzeł!). Natomiast monety wiernie kopiujące monety obce bito oczywiście w celach ekonomicznych. Jak wynika z powyższego pobieżnego przeglądu, nasza wiedza o najstarszych monetach polskich jest już całkiem pokaźna. Nadal jednak nie wiemy, kto to mennictwo organizował w praktyce, kto podsuwał nieznającemu pisma księciu wzory monet, kto budował mennicę i całe jej zaplecze. Nie wiemy też, gdzie taka mennica się konkretnie znajdowała. Nie wiemy również kim byli pracujący tam mincerze. Nie wyjaśniona pozostaje też zagadka, dlaczego zaprzestano bicia monet około 1020 roku. Monety z tytułem REX powstały bowiem – jak wskazuje chronologia znalezisk – przed datą koronacji Chrobrego w 1025 r. Szansa na uzyskanie odpowiedzi na przedstawione tu pytania jest oczywiście niewielka. Można mieć jednak nadzieję, że nastąpią kolejne odkrycia – przede wszystkim nowych skarbów monet i dalszych powiązań stempli w łańcuchach. To zaś spowoduje postęp badań, który przyczyni się do uzupełnienia naszej wiedzy o najstarszych monetach polskich.

Wykład dr Dariusza PączkowskiegoSzóstaki Zygmunta III Wazy z mennicy lubelskiej Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu...
30/10/2025

Wykład dr Dariusza Pączkowskiego
Szóstaki Zygmunta III Wazy z mennicy lubelskiej


Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie o godz. 17:00, 3 listopada
Wstęp wolny

Streszczenie:

W mennicy lubelskiej szóstaki Zygmunta III Wazy emitowano tylko w latach 1595-1596. Podskarbim wielkim koronnym, sprawującym nadzór nad mennicą, był Jan Firlej, starosta lubelski i późniejszy kasztelan wojnicki. W tym krótkim okresie bicia szóstaków mennica lubelska znajdowała się pod zarządem Daniela Koste. Zgodnie z rozporządzeniem podskarbiego Firleja z 15 września 1591 roku, dopuszczono do umieszczania na monetach koronnych znaków i herbów urzędników menniczych. Dlatego też na szóstakach lubelskich poza herbem Lewart w tarczy i literami IF, które są herbem i inicjałami podskarbiego koronnego, widoczny jest znak Daniela Koste, lew przebity hakiem.

Szóstaki lubelskie były bite zgodnie z ustawą menniczą króla Stefana Batorego z 1580 roku, nakazującą z jednej grzywny krakowskiej w masie 201,802 g wybijać 41 i 11/32 sztuk monet o zawartości 4,118 g czystego srebra przy całkowitej jednostkowej masie 4,881 g.

Szóstaki lubelskie na awersie mają ukoronowany biust króla, zwrócony w prawo, otoczony obwódką, nad którą umieszczona jest tytulatura króla: SIGI 3 D G REX POLO M D LIT. Rewers szóstaków w 1595 roku był początkowo wzorowany na trojakach. Zawierał herb Snopek z rozdzielonymi cyframi nominału monety umieszczony pomiędzy Orłem Polski a Pogonią Litwy, poniżej których znajdował się napis w trzech wierszach: GROS ARGE/ S*X REGIS/ POLONIE. Pod napisem umieszczano herb Lewart w tarczy w otoczeniu rozdzielonych liter IF oraz daty emisji szóstaków oraz znak lwa przebitego hakiem (Typ I). W tym samym roku zmieniono przedstawienie rewersu, na którym w górnej jego części pojawia się duża korona, po bokach której umieszczano cyfry daty emisji. Pod koroną widoczny jest nominał monety, pod którym pomiędzy herbami Polski i Litwy w tarczach herbowych, umieszczony jest herb Snopek. Dolną część wypełnia herb podskarbiego, Lewart w tarczy z umieszczonymi najczęściej po bokach literami IF oraz znak Daniela Koste, lew przebity hakiem. Całość jest otoczona obwódką, którą rozdziela korona. Do otoku przeniesiona jest legenda GROS ARG S*X REG POLONIAE (Typ II).

Dotychczasowa klasyfikacja szóstaków lubelskich oparta była na różnicach w napisach oraz na odmiennym położeniu inicjału IF na rewersie w każdym z typów. Gumowski w swojej pracy „Mennica lubelska w latach 1595-1601” opisał 8 różnych szóstaków w oparciu o dane literaturowe – Zagórski, Czapski, Bandtke, Beyer i Bartynowski. Analiza dostępnych monet ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Krakowie oraz kolekcji prywatnych umożliwiła autorowi na sklasyfikowanie 14 różnych odmian szóstaków – 2 w typie I oraz 12 w typie II. Podstawą tej klasyfikacji była analiza wizerunkowa portretu Zygmunta III Wazy oraz analiza heraldyczna cech herbów i znaków widocznych na tych monetach.

03/10/2025

Wykład dr hab. Bartosza Awianowicza
Jak porządkowano i katalogowano kolekcje monet we wczesnej epoce nowożytnej


Wykład odbędzie się w siedzibie Zarządu Głównego PTN przy ul. Jezuickiej 6/8 w Warszawie o godz. 17:00, poniedziałek 6 października.
Wstęp wolny

Streszczenie:
Współczesnemu badaczowi lub kolekcjonerowi monet antycz­nych trudno obejść się bez podstawowych referencyjnych katalo­gów jak Roman Republican Coinage M. Crawforda oraz wieloto­mowe dzieła Roman Imperial Coinage i Roman Provincial Coinage, czy też dziesiątki tomów Sylloge Nummorum Graecorum. Można sięgnąć także po wydawane przez Cambridge znakomite Guides to the Coinage of the Ancient World jako wartościowe wprowadzenie w skomplikowany świat numizmatyki starożytnej Grecji i Rzymu, nadto pomocny jest cały szereg portali internetowych lub popula­ryzatorskich blogów i vlogów. Kolekcjonerstwo monet antycznych i zarazem ich badanie jako źródeł historycznych sięgają jednak swymi początkami wczesnego renesansu, a od XVI w. powstawa­ły drukowane kompendia i pierwsze publikacje o charakterze ka­talogowym. Celem wykładu jest przedstawienie najważniejszych podręczników numizmatycznych z XVI-XVIII w., ale również ręko­piśmiennych inwentarzy, które świadczą o różnych pomysłach na porządkowanie kolekcji w czasach, gdy literatura referencyjna do­piero powstawała. Wśród tych ostatnich szczególne miejsce zajmu­je zachowany w Bawarskiej Bibliotece Państwowej (Cod. Slav. 2) Inwentarz szkatuły Księcia Jego Mości Pana Krzysztofa Radziwiłła z 1631 r.

Adres

Jezuicka 6/8
Warsaw

Strona Internetowa

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Polskie Towarzystwo Numizmatyczne oddział w Warszawie umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.

Skontaktuj Się Z Ta Organizacja

Wyślij wiadomość do Polskie Towarzystwo Numizmatyczne oddział w Warszawie:

Skróty

Udostępnij

Kategoria