08/06/2026
Ta wiedza wielu mogłaby ocalić: https://www.facebook.com/photo/?fbid=1424319229713528&set=a.472781004867360
Asfiksja pozycyjna. Co to jest i dlaczego każdy funkcjonariusz powinien znać ten termin?
Uważam, że policjanci powinni być bardzo wyczuleni na możliwość wystąpienia asfiksji pozycyjnej podczas obezwładniania osoby.
Od dłuższego czasu zgłębiam temat asfiksji pozycyjnej. Okazuje się, że w wielu formacjach policyjnych na świecie temat jest znany i całkiem nieźle opisany. Poniżej możecie zapoznać się z moją subiektywną oceną tego zjawiska i równie subiektywnymi wnioskami, które wysnułem po analizie wielu publikacji dotyczących asfiksji pozycyjnej.
Tekst, który przedstawiam, jest moją prywatną opinią, z którą można się zgadzać lub nie. Nie uważam, że mam monopol na wiedzę i chętnie zapoznam się ze zdaniem innych osób na ten temat.
Najpierw krótka definicja. Asfiksja pozycyjna ma miejsce, gdy osoba zostaje umieszczona w pozycji, która uniemożliwia lub utrudnia mechanizm normalnego oddychania. Jeśli osoba nie może uciec z tej pozycji, śmierć przez uduszenie może nastąpić bardzo szybko.
W kontekście działania służb mundurowych chodzi przede wszystkim o sytuacje, kiedy wywierany jest ucisk na klatkę piersiową osoby obezwładnianej.
Początkowo termin ten był stosowany w medycynie głównie w odniesieniu do niemowląt, które pozostawione w nienaturalnej pozycji mogły zablokować sobie drogi oddechowe i się udusić. Dochodziło do tego zazwyczaj podczas pozostawienia śpiącego dziecka w pozycji siedzącej z bezwładnie zwisającą głową (np. w foteliku samochodowym, na huśtawce). Pojęcie asfiksji pozycyjnej było używane również w kontekście leczenia osób sparaliżowanych, które pozostawione w pozycji utrudniającej oddychanie nie mogły samodzielnie jej zmienić, co prowadziło do niedotlenienia lub nawet śmierci przez uduszenie się. O asfiksji pozycyjnej mówi się również w przypadku śmierci osoby, która z uwagi na odurzenie alkoholem lub narkotykami zasnęła w pozycji znacznie utrudniającej oddychanie, często z częściami ubioru lub pościelą na twarzy dodatkowo blokującymi górne drogi oddechowe.
Dziś termin ten ma szersze zastosowanie i odnosi się również do niedotlenienia, które jest wynikiem obezwładniania agresywnej osoby.
Funkcjonariusze muszą zdawać sobie sprawę z ryzyka wystąpienia asfiksji pozycyjnej i być przygotowani do reagowania na nią szczególnie w okoliczności, gdy osoba jest zakuta w kajdanki (lub skrępowana przy użyciu innych środków przymusu) albo znajduje się w jakiejkolwiek pozycji, która utrudnia jej zdolność do normalnego oddychania.
Należy wtedy umieć rozpoznać czynniki podwyższonego ryzyka. Są to przede wszystkim:
- odurzenie alkoholem lub narkotykami,
- znaczna nadwaga,
- silne zmęczenie mięśni oddechowych (wyczerpanie),
- występuje jakaś forma niedrożności dróg oddechowych (np. osoba wymiotuje),
- stan nieprzytomności (z jakiegokolwiek powodu, np. z uwagi na zatrucie alkoholem).
Poza czynnikami podwyższonego ryzyka są też znaki ostrzegawcze, mogące świadczyć o asfiksji pozycyjnej, na które należy bezwzględnie zwrócić uwagę:
- osoba wydaje dźwięki bulgotania/oddychania z pianą lub śluzem wydobywającym się z nosa lub ust,
- osoba wykazuje jakiekolwiek widoczne (wizualne) oznaki, że ma trudności z oddychaniem,
- osoba mówi nam, że nie jest w stanie prawidłowo oddychać (należy tutaj zauważyć, że osoba mająca problemy z oddychaniem może nie być w stanie skarżyć się na swój stan),
- podwyższony poziom agresji podczas skrępowania (może to być fizjologiczną reakcją na walkę o powietrze), zwiększony opór podczas przytrzymywania osoby powinien być traktowany z ostrożnością, szczególnie jeżeli nie mamy przypuszczeń, że może być spowodowany innymi czynnikami (np. zażycie środków odurzających),
- osoba agresywna, gwałtowna i hałaśliwa nagle zmienia się w pasywną, cichą i spokojną, nagła zmiana zachowania eskalacyjnego w deeskalacyjne powinno zwrócić naszą uwagę,
- osoba prezentuje niebieskie przebarwienie skóry twarzy (sinica),
- osoba prezentuje obrzęk, zaczerwienienie lub plamy krwi na twarzy lub szyi,
- u osoby następuje utrata lub obniżenie poziomu świadomości.
Policjanci mogą podjąć następujące działania, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia asfiksji pozycyjnej:
- skuty kajdankami człowiek powinien zostać podniesiony na nogi do pozycji siedzącej lub stojącej, która nie utrudnia mechanizmu normalnego oddychania,
- należy uważać, aby nie wywierać nadmiernego nacisku na plecy, ponieważ oddychanie może być ograniczone nawet wtedy, gdy osoba jest ułożona w pozycji bocznej ustalonej, jeżeli jest to niezbędne, to można przytrzymywać osobę np. kolanem na ziemi, najlepiej w okolicach krzyża, lub w wyższej części pleców, ale nie powinno się "wbijać" kolana i opierać na nim całego ciężaru swojego ciała,
- wymagane jest ciągłe monitorowanie stanu osoby obezwładnianej/przytrzymywanej, ponieważ śmierć może nastąpić nagle,
- w miarę możliwości podczas skrępowania zespołowego należy wyznaczyć "funkcjonariusza ds. bezpieczeństwa" odpowiedzialnego za monitorowanie stanu osoby podczas skrępowania, oczywiście często nie będzie to możliwe, ale idealnie by było, gdyby ktoś taki był na miejscu.
Stan osoby zatrzymanej powinien być monitorowany przed, w trakcie i po zakończeniu doprowadzenia do jednostki Policji.
W przypadku podejrzenia asfiksji pozycyjnej funkcjonariusze powinni:
- natychmiast wezwać pomoc medyczną,
- odstąpić od wywierania nacisku,
- ułożyć osobę w pozycji, która nie utrudnia jej oddychania,
- jeśli nastąpiła utrata przytomności, sprawdzić drożność dróg oddechowych i czynności życiowe,
- w razie potrzeby rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową.
Istotną informacją w kontekście całego zagadnienia jest to, że jeżeli ktoś jest w stanie mówić, nie oznacza to automatycznie, że do jego płuc dostarczana jest odpowiednia ilość tlenu. Jeden wdech to około 500-700 centymetrów sześciennych powietrza, jednak wystarczy jedynie 50-100 centymetrów sześciennych powietrza dostarczonego do krtani, aby wytworzyć dźwięk.
Należy pamiętać, że osoba leżąca płasko na brzuchu ze skrępowanymi rękami, bez możliwości ruchu, z naciskiem na plecach może mieć ograniczoną zdolność oddychania nawet w 40%. W przypadku osoby zdrowej, nieagresywnej, niebędącej pod wpływem środków odurzających taka wydolność oddechowa powinna wystarczyć, aby wytrzymać w tej pozycji dłuższy czas. W przypadku osoby walczącej, nadpobudliwej, odurzonej, w przypadku której widoczne są również inne czynniki ryzyka, należy zachować szczególną ostrożność i monitorować jej stan.
Interwencje wobec osób agresywnych, w jakiś sposób zaburzonych lub odurzonych, które nie kontrolują w pełni swojego zachowania, powinny być podejmowane w asyście i aktywnej współpracy z pogotowiem ratunkowym.
