26/03/2026
Ważny apel dotyczący sytuacji najbardziej wrażliwych grup uchodźców - po zmianach w przepisach ograniczających ich uprawnienia i ochronę socjalną - z inicjatywy Homo Faber 👏
Dziś wysłaliśmy list, którego autorami są Stowarzyszenie Homo Faber, Fundacja Polskie Forum Migracyjne oraz Związek Ukraińców w Polsce, a który dotyczy dramatycznej sytuacji osób uchodźczych z Ukrainy po wejściu w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2026 roku o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.
To nie jest krótki list, ani łatwy. Bo sprawa jest wielowątkowa i trudna. Warto ją w takiej całości zobaczyć.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Ministerstwo Zdrowia
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak
Skutki wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2026 roku o wygaszeniu rozwiązań to realna krzywda.
Wygaszenie pomocy sprowadza się do:
- ograniczenia dostępu do świadczeń socjalnych (w tym 800+) oraz stopniowego przejścia na ogólne zasady ubezpieczenia zdrowotnego;
- dalszego ograniczenia wsparcia w postaci pomocy mieszkaniowej (ośrodki zbiorowego zakwaterowania);
- ograniczenia wszystkich rodzajów pomocy przewidzianej dla osób obecnie przybywających z Ukrainy w celu korzystania z ochrony tymczasowej.
W praktyce skutkiem ubocznym tej zmiany jest powstawanie „luk systemowych” dla osób szczególnie wrażliwych: starszych, ciężko chorych, opiekujących się dziećmi lub osobami z niepełnosprawnościami, a także dla rodzin, które nie spełniają nowych kryteriów, ale obiektywnie nie są w stanie osiągnąć samodzielności w krótkim czasie. Zmiana ta w rzeczywistości prowadzi do powstawania licznych sytuacji bez wyjścia, w których osoby znajdują się poza jakimkolwiek systemem wsparcia – zarówno zdrowotnego, jak i socjalnego.
Poniżej przedstawiamy realne sytuacje z naszej działalności obrazujące skalę problemu.
Domagamy się pilnego podjęcia działań koordynowanych międzyresortowo z udziałem instytucji realizujących świadczenia w celu naprawy sytuacji i eliminacji krzywdzących skutków zmienionych regulacji.
W szczególności wnosimy o:
- pilne wprowadzenie rozwiązań przejściowych zapewniających realną ciągłość prawa do leczenia dla osób w trakcie terapii ratującej życie (w tym leczenia onkologicznego), także poza hospitalizacją, w okresie uzyskiwania tytułu ubezpieczeniowego;
- doprecyzowanie i ujednolicenie zasad obejmowania ubezpieczeniem zdrowotnym osób starszych pobierających świadczenia zagraniczne, w tym wydanie jednolitych wytycznych dla oddziałów NFZ i podmiotów leczniczych co do weryfikacji uprawnień oraz dopuszczalnych tytułów (np. jako członek rodziny, dobrowolne ubezpieczenie); biorąc pod uwagę aktualne realia sytuacji (np. realny dostęp do zagranicznej dokumentacji), a nie jedynie założenia prawne;
- zapewnienie spójnych procedur kwalifikacji i kierowania do zakwaterowania zbiorowego oraz wydawania zaświadczeń o zamieszkiwaniu w OZZ, tak aby uprawnienia nie były w praktyce iluzoryczne;
- stworzenie mechanizmów wsparcia (przede wszystkim mieszkaniowego) dla osób świeżo przybywających z Ukrainy;
- ocenę skutków społecznych powiązania 800+ z aktywnością zawodową w kontekście rodzin opiekuńczych (w tym rodzin czekających na orzeczenie o niepełnosprawności dziecka oraz rodzin, w których opiekun jest seniorem), oraz wydanie instrukcji dla jednostek realizujących świadczenie, aby ograniczyć błędy i niejednolitą praktykę wstrzymywania wypłat;
- pilne przygotowanie instrukcji dla placówek świadczących pomoc społeczną i medyczną odnośnie udzielania wsparcia osobom, które NIE utraciły dostępu do pomocy na skutek niedawnych zmian; w praktyce osoby uprawnione mają trudność z uzyskaniem należnej pomocy;
- pilną analizę skutków społecznych i zdrowotnych obowiązujących regulacji.
Obecna sytuacja tworzy realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, którzy dotychczas pozostawali pod opieką systemu i nie mają możliwości samodzielnego zabezpieczenia swoich potrzeb zdrowotnych. Wskazujemy także, że brak ujęcia dzieci w grupie uprawnionej do korzystania z OZZ jest niezgodny ze standardami ochrony dzieci oraz prawem międzynarodowym.
Domagamy się także pilnego zorganizowania międzyresortowego i międzysektorowego spotkania z udziałem organizacji społecznych, samorządów i podmiotów prowadzących ośrodki, poświęconego przeciwdziałaniu „luk systemowych” powstałych po 5 marca 2026 r., z naciskiem na ochronę zdrowia, sytuację dzieci oraz minimalizację ryzyk bezdomności.
Pełna treść listu na hf.org.pl - link w komentarzu.
Nomada Stowarzyszenie
Fundacja Emic
Konsorcjum Migracyjne
Klub Ukraiński w Krakowie - Fundacja Zustricz
Ukraiński Dom / Український Дім
Egala
We Are Monitoring
Otwarta Rzeczpospolita
Komitet Obrony Demokracji
KIK - Klub Inteligencji Katolickiej
Stowarzyszenie Amnesty International Polska
Fundacja Polska Gościnność / Chlebem i Solą
Fundacja Ocalenie
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
Sestry.eu
